Fylgstu með okkur á Twitter Sjáumst á FaceBook Gerast áskrifandi

Nýjasta greinin
Ný græn bylting

Áður en langt um líður þurfa akrar og skógar Jarðar að geta séð átta til níu milljörðum manna fyrir fæðu og timbri, og það meira að segja í hlýrra loftslagi en áður, sem stuðlar að enn lakari aðstæðum. Verkefnið virðist vera gríðarstórt en til allrar hamingju er lífhvolf Jarðar mjög sveigjanlegt og með markvissu átaki ætti að vera unnt að auka framleiðni landbúnaðarins og skógræktarinnar og draga að sama skapi úr hlýnun Jarðar.

Nýjar plöntur eiga að sjá okkur fyrir meiri fæðu Mannkyninu fjölgar stöðugt og við þurfum að framleiða sífellt meiri fæðu, án þess þó að ýta undir hlýnun Jarðar frekar. Við þurfum með öðrum orðum að umbylta landbúnaðarhefðunum. „Græna byltingin“ er heitið á þeirri gjörbyltingu sem átti sér stað í landbúnaði víðs vegar um heim upp úr 1960. Íbúafjöldi heims jókst gífurlega og þessi aukning virtist um tíma ætla að verða örari en framleiðslugeta matvæla réði við, einkum í fátæku löndunum. Þökk sé nýjum framleiðslutegundum og bættum ræktunaraðferðum tókst að koma í veg fyrir yfirvofandi matvælaskort á þessum tíma. Græna byltingin hafði til dæmis í för með sér nýja tegund hrísgrjóna, sem óx hraðar og gaf meira af sér en áður hafði þekkst. Með þessari nýju tegund fjölgaði árlegum uppskerum Lesa meira

Greinalisti

Sjóþrýstidælur eiga að bjarga lofthjúpnum

Loftslag Ljós ský á himni gera loftslaginu gott. Þau endurvarpa nefnilega sólargeislunum í stað þess að drekka þá í sig og þannig dregur úr gróðurhúsaáhrifum á jörðinni. Það er sem sagt skynsamlegt að hafa sem allra flest ský svo ljóslit sem mögulegt er. Stephen Salter, prófessor í verkfræði við Edinborgarháskóla í Skotlandi, er meðal talsmanna þessarar skoðunar. Ásamt breskum og bandarískum verk Lesa meira

Hvaða torg er stærst á hnettinum öllum?

Tiananmen-torg, Torg hins himneska friðar í Beijing er 440.000 fermetrar og þar með opinberlega stærsta torg í heimi. Flatarmálið getur eftir atvikum samsvarað um 50 fótboltavöllum. Ný torg í öðrum kínverskum borgum veita þó samkeppni. Í kínverskum borgum eru menn víða að endurreisa stórfenglegar stjórnarbyggingar, hallir og minnismerki. Tiananmen-torg á uppruna sinn um miðja 17. öld og saga þess Lesa meira

Ísinn er ótraustur

Þetta hefur aldrei verið gert áður. Fyrst boruðu vísindamenn á Andrill-borpallinum holu í gegnum 84 metra ís á hinni risavöxnu fljótandi íshellu, Ross-íshellunni, á Suðurskautslandinu. Síðan var borpallinum komið fyrir í vatni af bráðnum ís svo hann myndi haldast fastur í sömu hæð meðan íshellan reis og féll með sjávarföllunum. Borstrengnum var sökkt hægt niður gegnum 850 metra sjó meðan íshelluna Lesa meira

Hvað verður um jörðina þegar sólin brennur upp?

Eftir svo sem fjóra milljarða ára hefur sólin nýtt allan vetnisforða sinn og þá mun hún þenjast út og breytast í rauða risastjörnu sem nær alla leið þangað út í sólkerfið þar sem jörðin er nú. Þegar að þessu kemur er alveg ljóst að sólin gleypir í sig bæði Merkúr og Venus en örlög jarðarinnar að því er þetta varðar eru nokkuð óvissari. Þegar sólin tútnar út, missir hún samtímis nokkuð af massa sín Lesa meira

Lentu í risaflóðbylgju á litlum báti og lifðu af

Ásamt 7 ára syni sínum var Howard Ulrich að renna fyrir fiski á Liuya-flóa við Alaska þann 9. júlí 1958. Um níuleytið um kvöldið heyrðist ógnarlegur hávaði, þegar jarðskjálfti olli mikilli skriðu í fjallshlíð við ströndina. Meira en 30 milljón rúmmetrar af klöpp og grjóti þeyttust niður í hafið úr allt að 1.000 metra hæð. Augnabliki síðar reið risastór flóðbylgja yfir flóann. Fyrir einhverja ótrúl Lesa meira

Hvað er bláhol?

Bláhol er hola eða „gat“ í kalkbotni á grunnsævi. Þessar holur geta orðið allt að 100 metra djúpar og sjórinn getur iðulega tekið á sig mjög bláan lit, vegna þess að hér er dýpra en á grunnsævinu í kring. Holurnar eru leifar frá ísöld þegar hér var þurrlendi, vegna þess hve stór hluti vatns á jörðinni var bundinn í jöklum. Holurnar mynduðust fyrir tilverknað regns sem á þúsundum ára leysti upp Lesa meira

Risaloftsteinn gæti hafa skollið á Kongó

Risastór loftsteinn, um 2 km í þvermál gæti hafa skollið til jarðar fyrir um 146 milljón árum, þar sem nú er Lýðveldið Kongó. Þetta segja vísindamenn við Padovaháskóla á Ítalíu eftir athuganir á nákvæmum gervihnattamyndum frá bandaríska fyrirtækinu TerraMetrics Inc. Á myndunum má grein hring, sem er 46 km í þvermál þar sem hann er breiðastur. Svæðið kallast Wembo-Nyama og í hringnum rís yfirbor Lesa meira

Við getum enn snúið þróuninni við

Fyrir aðeins átta kynslóðum síðan tóku menn að nýta vélar og fyrir aðeins fjórum kynslóðum settust menn í fyrstu bílana. Orkan fyrir vélarnar og farartækin er sótt í kol, gas og olíu, og í fyrstu voru menn algjörlega grunlausir um að bruni þeirra hefði afleiðingar fyrir loftslagið. Nú er raunin önnur þökk sé þúsundum vísindamanna sem lagt hafa til ýmislega þekkingu fyrir loftslagsráð SÞ, IPCC. Lesa meira

Hvar á hnettinum er himinninn bláastur?

Ljós sólarinnar er blanda allra lita en þeir eiga á hinn bóginn ekki allir jafn auðvelt með að ná til jarðar. Á leið sinni þarf ljósið nefnilega að fara í gegnum gufuhvolfið og hér klofnar það á súrefnis- og köfnunarefnisfrumeindum. Ljós í mismunandi litum (á mismunandi bylgjulengdum) dreifist ekki á sama hátt og blái liturinn á himni stafar af því að fjólublátt og blátt ljós, sem er ljós á tiltöl Lesa meira

Aralvatn þornar fyrir augum okkar

Fram til 1960 var Aralvatn um 68.000 ferkílómetrar, eða á stærð við Írland. Nú er þetta stóra stöðuvatn í Mið-Asíu ekki nema svipur hjá sjón og það má ljóslega sjá á gervihnattamyndum. Upphaflega runnu tvö fljót í Aralvatn, en eftir að farið var að veita úr þeim vatni til bómullarræktunar á eyðimerkurlandi, hefur vatnið minnkað ár frá ári. 1987 skiptist vatnið í tvennt og nú hefur suðurhlutinn enn Lesa meira

Hve mikið súrefni framleiðir tré?

Súrefni er aukaafurð sem myndast við ljósttillífun plantna, sem nota geislaorku sólar til að vinna kolefni úr ólífrænum samböndum í loftinu og nýta það í lífræn sambönd sem aftur eru notuð til vaxtar. Tré þurfa líka súrefni, en talsvert gengur af og er sleppt út í andrúmsloftið þar sem það gagnast öðrum lífverum. Það er afar misjafnt hve mikið súrefni gengur af. súrefnismagnið fer m.a. eftir a Lesa meira

Stærsta hellakerfi heims – heldur áfram að vaxa

Skyndilega heyrir Hugh St. Lawrence í rennandi vatni fyrir neðan sig. Hann getur ekki séð hvað veldur hljóðinu. En eitt er hann viss um: vatn í slíku magni er annað hvort foss eða fljót og hann verður afar spenntur. Þessi reyndi hellakönnuður er ásamt þremur kollegum sínum í ensk-malasíska Mulu Caves 2009 Expedition að rannsaka White Rock Cave sem er eitt af stærri hellakerfum Clearwater á nor Lesa meira

Skjálftamælingar afhjúpa púls jarðar

Jörðin er með hjartslátt sem með 15 milljón ára millibili sendir afar öfluga kvikustrauma upp undir háhitasvæði í jarðskorpunni. Þetta sýnir ný umdeild jarðfræðirannsókn frá Noregi. Rolf Mjelde við háskólann í Björgvin og Jan Inge Faleide við Oslóarháskóla hafa nýtt skjálftamælingar til að meta þykkt hafsbotnsins milli Íslands og Grænlands. Ísland liggur á Mið-Atlantshafshryggnum, sem er eldvi Lesa meira

Stöðuvötn og stórfljót á Suðurskautslandinu

Jarðfræði Á Suðurskautslandinu hafa bandarískir vísindamenn nú uppgötvað alveg óþekkta vatnsveröld. Á um kílómetra dýpi undir ís og snjó á svæði sem kallast „Íshillan“ á vesturhluta meginlandsins leynast vatnsmikil fljót og stöðuvötn sem fyllast og tæmast á ótrúlega skömmum tíma. Og það voru reyndar einmitt þessar hröðu breytingar sem urðu til þess að vísindamennirnir urðu vatnsins varir. Það Lesa meira

Er ójafnvægi í þyngd hnattarins?

Vissulega mætti ætla að hin ójafna skipting þurrlendis og hafsvæða ylli því að norðurhluti hnattarins væri þyngri en suðurhlutinn. En reyndar heldur jörðin sér í ágætu þyngdarjafnvægi. Ástæðuna nefna jarðfræðingar flotjafnvægi eða „isostasy“. Þegar fellingafjöll myndast eða meginland færist til safnast um leið upp mikið berg á ákveðnum stað. Þungi bergsins ryður öðrum efnum frá sér en það geris Lesa meira

Getur elding brætt sand?

Elding getur valdið allt að 30.000 stiga hita. Yfirleitt slær eldingu niður í það sem hæst ber, en þá sjaldan eldingu lýstur niður á flata jörð, verður talsverð sprenging sem skilur eftir sig holu og út frá henni margar sprungur sem geta greinst í aðrar smærri. Sé sandur í jarðveginum getur hár hiti brætt sandkornin saman í svokallaðar eldingarkvíslar, sérkennilegar, glerkenndar myndanir, nokk Lesa meira

Hve hratt geta skýin svifið?

Hraðfleygustu skýin er að finna í 10-18 km hæð þar sem vindhraðinn getur náð allt að 400 km/klst. Ástæðan er sú að ský eru gerð úr örsmáum vatnsdropum eða ískristöllum sem síga hægt niður gegnum loftið. Það þýðir aftur að skýin fylgja hreyfingum loftsins. Vegna núningsmótstöðunnar niðri við jörð kemst vindurinn hraðar yfir ofar í gufuhvolfinu. Í aðeins 100 metra hæð er vindhraðinn tvöfaldur mið Lesa meira

Hvar er hæsta fjallið í sólkerfinu?

Hæsta fjallið sem þekkist í sólkerfinu er eldfjallið Olympus Mons á Mars sem telur heila 21,2 km. Á Mars er einnig að finna eldfjöllin Ascraeus Mons (18,2 km), Arsia Mons (17,8 km) og Pavonis Mons (14,0 km). Það er engin hending að öll þessi gríðarmiklu eldfjöll er að finna á Mars. Mars er nefnilega lítil reikistjarna með þyngdarafl sem nemur þriðjungi jarðar. Þetta litla þyngdarafl gerir háum fjö Lesa meira

Mest um þrumur í Afríku

Veðurfræði Þótt loftslag í Sahara sé skraufaþurrt, kemur það - þótt ótrúlegt sé - ekki í veg fyrir að oft myndist öflug þrumuveður yfir sunnanverðri eyðimörkinni. Að þessu hafa vísindamenn við Utah-háskóla nú komist á grundvelli mælinga frá bandarísk-japanska gervihnettinum TRMM (Tropical Rainfall Measuring Mission Satellite), sem hefur vaktað öll þrumuveður á jörðinni á tímabilinu frá 1988 – 200 Lesa meira

Loftslagsbreytingar drápu loðfílana

Kafloðnir mammútar, eða loðfílar, höfðust við á sléttum Norður-Ameríku miklu lengur en talið hefur verið. Þetta sýna rannsóknir á DNA-sameindum sem varðveist hafa í sífreranum í Alaska. Í meira en 100 ár hafa menn deilt um ástæður þess að loðfílar og fleiri stórvaxnar dýrategundir dóu út í lok ísaldar. Á tiltölulega skömmum tíma hurfu um tveir þriðju allra stórvaxinna spendýrategunda í Norður- Lesa meira

Ógnvekjandi sýrubað

Prófaðu að setja krítarmola ofan í væga sýru, t.d. edik. Það líður ekki á löngu þar til krítin leysist upp. Ekki ósvipaðar aðstæður gætu komið upp í heimshöfunum og bitnað á lífverum sem byggja upp beinagrindur eða skeljar úr kalki, ef ekki tekst að draga hratt úr losun koltvísýrings út í andrúmsloftið. Höfin drekka í sig a.m.k. fjórðung losunarinnar á ári hverju og þá myndast kolsýra sem veldur þ Lesa meira

Jarðfræðingar finna hláturgas í saltvatni á Suðurskautslandinu

Hláturgas (N2O) er ein öflugasta gróðurhúsalofttegund sem þekkist. Hingað til hafa vísindamenn talið að hláturgas myndaðist lífrænt þegar bakteríur brjóta niður lífrænt efni í sjó eða jarðvegi. En nú hafa bandarískir vísindamenn sér til undrunar uppgötvað að hláturgas getur einnig myndast í sjálfstæðu efnaferli. Þetta „kemíska“ hláturgas fundu vísindamennirnir þegar þeir rannsökuðu afar salt st Lesa meira

Hrein orka fyrir alla

Við þurfum að skipta með okkur hreinu orkulindunum Ef við skiptum óþrjótandi orku með okkur, verður næg orka fyrir alla. Þetta er hugmyndin að baki „Græna netinu“, sem ætlað er að tengja Evrópu, Afríku og Mið-Austurlönd með rafstrengjum sem gera okkur kleift að þiggja orku þegar okkur skortir hana og senda frá okkur þegar við höfum ofgnótt af henni. Sólin er í þann veg að setjast yfir Sahara o Lesa meira

Kólnar jörðin smám saman að innanverðu?

Jörðin gefur frá sér gríðarmikið af hita á hverju ári, en hnötturinn kólnar reyndar ekki af þeim sökum. Undir jarðskorpunni eru nefnilega í gangi tvenns konar ferli sem framleiða hita. Möttullinn er um 3.000 km lag þar sem er að finna vægt geislavirk ísótóp. M.a. má hér nefna efnin kalíum, thoríum og úran. Í hvert sinn sem frumeind sundrast, losnar orka sem verður að hita. Hin hitauppsprettan e Lesa meira

Af hverju er himinninn blár?

Á leið sinni gegnum gufuhvolfið dreifist ljós á stystu bylgjulengdunum mest. Í hinum sýnilega hluta ljósrófsins eru bylgjulengdir bláa ljóssins stystar og því dreifist meira af bláu ljósi um himinhvolfið en öllum öðrum litum. Það eru minnstu sameindirnar í gufuhvolfinu, svo sem súrefni (O2) og köfnunarefni (N2), sem dreifa ljósinu misjafnlega eftir litum. Stærri eindir, t.d. vatnsúði eða ryk, dre Lesa meira

Neðanjarðarís er bólginn af orku

Framtíðarhorfur eru kristaltærar að mati jarðfræðingsins Arthurs Thompson, sem hefur starfað við olíuiðnað í heilan mannsaldur. Á alþjóðlegri ráðstefnu í Austurríki á síðasta ári orðaði hann bjartsýnt mat sitt svo: „Eftir tvo áratugi mun 10 – 15% af náttúrugasi á heimsvísu vera unnið úr metanhýdrötum og iðnaðurinn mun velta árlega meira en 200 milljörðum dala.“ Metanhýdröt samanstanda af náttúr Lesa meira

Lónið hverfur á þremur dögum!

Á sama tíma ár hvert myndast furðulegt fyrirbæri á landamærum Kirgistan, Kasakstan og Kína en um er að ræða Merzbacher lónið sem myndast úr leysingavatni frá jökli sem kallast Inylchek. Þegar lónið nær hámarki sínu tæmist það skyndilega og meira en 250 rúmmetrar vatns streyma úr því á örfáum dögum. Vatnið rennur undir ísstíflu, sem haldið hafði lóninu í skefjum, og streymir frá jökulsporðinum. Vat Lesa meira

Fellibyljir draga úr jarðskjálftum

Fellibyljir geta valdið mikilli eyðileggingu, en líka komið í veg fyrir slíkt. Þetta er álit bandarískra vísindamanna hjá Carnegie-vísindastofnuninni, en þeir hafa lengi rannsakað ástæður þess að ekki verða fleiri öflugir jarðskjálftar á ákveðnu svæði við Taívan, þar sem jarðvirkni er mikil. Með afar næmum skynjurum neðanjarðar mældu vísindamennirnir 20 litla og hættulausa skjálfta sem stóðu al Lesa meira

Hvað verður um loftsteinana sjálfa?

Lofsteinagígar virðast alltaf tómir. En á því leikur enginn vafi að það hefur þurft stóra loftsteina til að skapa þessa stóru gíga og því má sem best velta fyrir sér hvað hafi orðið um loftsteininn sjálfan. Skýringin felst að stórum hluta í stærð loftsteinsins og þeirri orku sem myndast við áreksturinn. Sé loftsteinninn ekki mjög stór og að auki úr hörðu efni, svo sem járni eða hörðu bergi, lifir Lesa meira

Vindorkan geysist fram

Vindurinn er ókeypis og mikið til af honum. Vindmyllur eru nú orðnar svo þróaðar að í verði eru þær orðnar samkeppnisfærar við hefðbundin orkuver þar sem raforkan er framleidd með kolum eða jarðgasi. Af þessum sökum er nú hraðfara útþensla á vindorkusviðinu. Framleiðslan mun tvöfaldast á hverjum þremur árum á næstunni og í Evrópu einni bætast nú við 20 vindmyllur á dag. Alls eru vindmyllur í heimi Lesa meira

Vélfiskur fylgist með mengun í höfninni

Á árinu 2010 fá fiskar í höfninni við Gijón á Spáni 5 nýja félaga. Þessir nýju fiskar eru vitvélar sem vísindamenn hjá Essex-háskóla í Englandi hafa þróað og þeir eiga að greina mengun í höfninni með innbyggðum efnaskynjurum. Vélfiskarnir eru um 1,5 metrar að lengd og synda eins og aðrir fiskar gera. Hver og einn kostar um 23.000 evrur í framleiðslu. Fiskarnir eru rafdrifnir og hlaða rafhlöður Lesa meira

Geta fjöll skotist upp á augnabliki?

Flest fjöll myndast við árekstur milli tveggja af rekplötum jarðar. Hafi báðar plöturnar meginland til að bera, þrýstast þær upp í langar fjallakeðjur þar sem meginlöndin eru of létt til að sökkva niður í iður jarðar. Þetta á sér m.a. stað í Himalaya, heimsins hæsta fjallgarði, þar sem indverska meginlandið hefur á síðustu 50 milljón árum rekist inn í evrasíska meginlandið. Slík fjöll hækka afar h Lesa meira

Því ekki sólarorkuver í Sahara?

Vissulega væri afar heppilegt að koma sólarorkuverum fyrir í eyðimörkum. Með því að þekja aðeins 4% af öllum eyðimerkursvæðum heims með sólföngurum mætti fræðilega séð fullnægja allri orkuþörf heimsins. Það er fyrst og fremst kostnaðurinn sem veldur því að enn skuli ekki risin stór sólarorkuver t.d. í Sahara-eyðimörkinni. Slík orkuver eru mjög dýr og að auki þarf að leiða orkuna langa leið til not Lesa meira

Líffræðingar vilja flytja til lífverur jarðar

Jörðin hefur orðið fyrir hitaslagi og skipan náttúrunnar er í óreiðu. Rísandi hitastig og gjörbreytt úrkoma hefur þegar útrýmt fjölmörgum tegundum. Jafnframt hefur hnattræn hlýnun leyst úr læðingi umfangsmikinn tilflutning dýra og plöntutegunda frá því á síðustu ísöld. Ótal tegundir halda nú í átt til pólanna eða upp í fjöll í meiri hæðir. Líffræðingum er hins vegar ljóst að fjöldi tegunda getur e Lesa meira

Hve mikið hækkar sjórinn ef allur ísinn bráðnar?

Í loftslagsfræðilegu samhengi er íshellum hnattarins oft skipt í þrennt. Langmestur hluti alls íss á jörðinni er bundinn við suðurskautið. Næststærsta íshellan er Grænlandsjökull, sem þó er ekki nema svo sem tíundi hluti í samjöfnuði við suðurskautsísinn. Í þriðja lagi eru svo allir aðrir jöklar og ísbreiður víðs vegar um heim, en þetta er reyndar afar lítill hluti alls íssins. Ef allur ís bráð Lesa meira

Af hverju byrja og enda dagarnir ekki jafnt?

Braut jarðar um sólu er sporöskjulaga og jafnframt hallar snúningsöxull jarðar miðað við þessa braut. Þessar tvær „skekkjur“, miðað við hringlaga braut valda því að lengd daganna riðlast lítillega. Reyndar er það allur dagurinn sem hliðrast fram og til baka á einu ári. Til að öðlast einsleitan tímareikning hafa menn fylgt svonefndum meðalsóltíma. Þessi miðtími er skilgreindur eftir meðaltalsle Lesa meira

Jörðin er menguð af birtu

Þegar forfeður vorir litu upp í himininn á hinum myrku miðöldum, í orðsins fyllstu merkingu, gátu þeir komið auga á u.þ.b. 14.000 stjörnur. Í dag flokkast það í mörgum borgum undir heppni að koma auga á eitt hundrað. Sums staðar hefur birtan frá siðmenningunni meira að segja algerlega drekkt öllum stjörnum. Margir þekkja það ekki að sjá Vetrarbrautina teygja sig þvert yfir himininn, öðruvísi en fr Lesa meira

Afríska útgáfan af Galapagos eyjum

Tíminn stendur í stað á Socotra. Allar götur frá því að eyjan losnaði frá meginlandi Afríku fyrir 30 milljón árum, líkt og gerðist með Galapagos eyjar í Kyrrahafinu, hefur eyjan verið í eins konar tímalegu tómarúmi og henni mátt eiginlega líkja við rannsóknarstofu í þróunfræðilegum rannsóknum. Alls 37 hundraðshlutar af þeim 825 plöntutegundum sem lifa á eynni eru hvergi til annars staðar og sömu s Lesa meira

Er lega meginlanda tilviljun?

Öll stærstu þurrlendissvæðin mynda meginlönd og þegar meginland hefur einu sinni myndast, stækkar það. Að hluta til bera ár og fljót með sér mikið af leir og möl til sjávar og bæta þannig við landið. En meginlönd stækka líka þegar þau rekast á önnur þurrlendissvæði og sameinast þeim við landrek. Á jörðinni eru þess vegna tiltölulega fá og stór þurrlendissvæði. Þetta eru meginlöndin sex: Evrasía, A Lesa meira

Grænir flutningar

Bílarnir ganga fyrir rafmagni Nú er um milljarður bíla á ferð á hnettinum og þeim fjölgar í 2-3 milljarða árið 2050. Einkabíllinn er sem sagt kominn til að vera, þannig að jafnvel þótt við bætum almenningssamgöngur er nauðsynlegt að finna tæknilausnir sem gert geta bílaflotann vistvænan. Hér er rafbíllinn besti kosturinn. Þú kemur heim úr vinnunni og setur bílinn strax í hleðslu. Næsta morgun Lesa meira

Af hverju breytist brautarhalli jarðar?

Hornið milli snúningsáss jarðar og brautar hennar um sólu er ekki 90 gráður og það er rétt að þetta horn breytist með tímanum. Ástæðan er aðdráttarafl annarra reikistjarna í sólkerfinu. Útreikningar hafa sýnt að brautarhallinn getur verið á bilinu 21,8 til 24,4 gráður. Breytingar á brautarhallanum gerast á ákveðnum tíma og það líða um 21.500 ár milli þess sem hallinn er minnstur og stærstur. Nú er Lesa meira

Hvernig myndast skýstrókar?

Skýstrókar myndast aðeins þar sem þegar hefur orðið til öflugt þrumuský. Grunninn að skýinu leggur heitt loft sem sogast inn í skýið og gefur frá sér vatnsgufu í dropa sem svo falla til jarðar sem úrkoma. Slík ský myndast í óstöðugu lofti. Loftmassi er óstöðugur þegar tiltölulega lítil hitaaukning við yfirborð jarðar nær að flytja loftsameindir hátt upp í loftið. Á norðurhveli eykst óstöðugleik Lesa meira

Jarðskorpan á eilífu skriði

Við leiðum kannski ekki hugann að því á hverjum degi, en okkur er þó fullljóst að þurrlendi jarðar er á stöðugri hreyfingu undir fótum okkar – þótt það fari sér hægt. Fyrir aðeins 30-40 árum var sú tilhugsun að jarðskopuflekarnir væru á reki líkt og ísjakar á hafi nokkuð framandi. Og það var svo sem ekkert skrýtið. Fátt virðist staðfastara en einmitt meginlöndin. Nú vita jarðfræðingar þetta með Lesa meira

Hvað gerist þegar pólskipti verða?

Tíminn milli pólskipta getur verið allt frá nokkur þúsund árum upp í milljónir ára. Þetta gerðist fyrir 780.000 árum og enginn veit hvenær það gerist næst. En um þessar mundir dregur úr styrk segulsviðsins og segulnorðurpóllinn hefur síðustu ár færst hraðar en áður, eða um nálægt 40 km á ári. Séu þetta merki um yfirvofandi pólskipti, verða afleiðingarnar í besta falli gríðarmikið tjón en í versta Lesa meira

Áhrif manna sjást um öll heimshöfin

Umhverfi Aðgerðir manna á heimshöfunum hafa orðið sífellt víðtækari á síðustu öldum. Til að skapa sér heildarmynd af áhrifunum á höfin hefur hópur sjávarfræðinga, m.a. hjá umhverfisgreiningarstofnuninni í Santa Barbara í Bandaríkjunum, sett saman nýtt heimskort þar sem nýttar eru upplýsingar af 17 mismunandi sviðum til að meta heildaráhrifin. Að grunni til byggist nýja heimskortið á allnokkrum Lesa meira

Af hverju breytir tunglið um lit?

Þegar tunglið er niðri undir sjóndeildarhring verður það rauðleitara að sjá en þegar það er hátt á himni. Ástæðan er sú að gufuhvolf jarðar dreifir ljósinu. Dreifingin er misjöfn eftir litum og blátt ljós, sem er á stuttri bylgjulengd, dreifist meira en rautt ljós á lengri bylgjulengd. Þegar tunglið ber lágt yfir sjóndeildarhring þarf ljósið að fara lengri leið gegnum gufuhvolfið áður en það nær a Lesa meira

Tilraunadýr loftslagsins

Við vitum að jörðin hefur hitnað síðustu 100 ár og sú þróun mun halda áfram að líkindum næstu 100 ár. Óvíst er hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir plöntur og dýr. Hverjir lifa af og hvaða tegundir deyja út? Líffræðingar eiga erfitt með að segja fyrir um það, enda er samspil dýra og plantna afar flókið þar sem margvíslegar aðstæður skipta máli. Því er mikilvægt að þekkja kröfur tegunda til búsvæða Lesa meira

Er gatið í ósonlaginu að lokast?

Nú er mannkynið hætt að nota efni sem eyða ósonlaginu. Þýðir þetta að gatið í ósonlaginu sé að dragast saman? Þykkt ósonlagsins er breytileg eftir árstíðum, en það er einkum yfir Suðurskautslandinu sem ósonið brotnar niður á vorin. Aldrei myndaðist þó gat í þetta lag fyrr en menn tóku að veita svonefndum CFC-gastegundum út í loftið. Það verður eingöngu að skrifast á reikning þessara manngerðu Lesa meira

Hversu mikinn sand flytur sandstormur?

Sandstormar í eyðumörkum eru ógnvænleg fyrirbrigði. Hversu mikill sandur berst með slíkum stormi og hve langt getur hann farið? Útreikningar sýna að ef vindur er hvass og sandurinn þurr getur sandburðurinn orðið allt að 30 kg á hvern metra á klukkustund. Þetta þýðir að í miklum sandstormi geta margar milljónir tonna af sandi og ryki flutt sig úr stað. Sandstormur byrjar þegar vindhraði fer yfi Lesa meira

Skógarhögg sést úr geimnum

Loftslag Það er stundað miklu meira skógarhögg á Amasónsvæðinu en nokkur maður hafði ímyndað sér. Þetta sýna upplýsingar frá gervihnöttum, sem vísindamenn við Carnegie-stofnunina og Stanford-háskóla í Bandaríkjunum hafa rannsakað. Ný tækni sem sendir vísindamönnum svo nákvæmar gervihnattamyndir að þar má greina einstök tré hefur leitt í ljós að ólögmætt niðurhögg einstakra trjáa hér og hvar - sér Lesa meira

Við hækkum hitann

Árið 1860 byrjuðu menn að mæla hitastig á jörðinni og frá þeim tíma hefur meðalhiti við yfirborðið hækkað um 0,8 stig. Árið 2005 var svo hlýtt að það nánast jafnaði metárið 1998. Og þessi tvö ár eru ekki alveg ein á báti, því af 10 hlýjustu árum alls tímabilsins frá 1860 eru 9 á tímabilinu frá 1995. Árið 2001 komst loftslagsnefnd Sameinuðu þjóðanna, IPCC að þeirri niðurstöðu “að megnið af þeirr Lesa meira

Hvers vegna skella bylgjur beint á strönd?

Hin sérkennilega hegðun bylgna uppi við land byggist á aðstæðum á botninum og þá fyrst og fremst dýpinu. Úti á opnu hafi, langt frá ströndinni, skiptir dýpið engu máli og hér hreyfast bylgjurnar undan vindi. Af þessu getur leitt að þær taki skáhalla stefnu að landi. En eftir því sem grynnkar þrýstist vatnið í bylgjunni saman og um leið dregur úr hraðanum. Þetta þýðir að sá hluti bylgjunnar sem Lesa meira

Jörðin kraumar

Í óbyggðum Alaska er að finna eldfjallið Pavlof. Þetta keilulaga eldfjall er frábrugðið nær öllum öðrum eldfjöllum fyrir þær sakir að það gýs á tilteknum tímum árs. Langflest gosin verða á haustin og að vetri til, þegar lágur loftþrýstingurinn veldur hækkun vatnshæðar. Samkvæmt heimildum frá Alaska Volcano Observatory þrýstir aukið vatnsmagnið bergkviku upp úr eldfjallinu, líkt og gerist þegar tan Lesa meira

Afríka rifnar fyrir framan augu jarðfræðinga.

Jarðfræðingurinn Dereje Ayalew var varla stiginn úr þyrlunni þegar ósköpin dundu á: Jörðin nötraði undir fótum hans og tók að rifna í sundur. Hver sprungan á fætur annarri, sumar metri á dýpt, opnuðust í eyðimerkursandinum. Eftir fáeinar sekúndur var hættan liðin hjá og rykið tók að setjast. Dereje Ayalew gat dregið andann léttar. Hann vissi sem var að þetta svæði gat boðið upp á miklar hræringar, Lesa meira

Auglýsing
ELÍSA GUDRÚN EHF. - Útgáfufélag Lifandi Vísinda
  • Klapparstígur 25
  • 101 Reykjavík
  • Sími: 570-8300
  • Opnunartími: 9 - 12 alla virka daga
  • lifandi@visindi.is
Höfundarréttur: isProject ehf. © 2010. Allur réttur áskilinn.