Fylgstu með okkur á Twitter Sjáumst á FaceBook Gerast áskrifandi

Nýjasta greinin
Af hverju verður fólki ekki kalt í framan?

Sé maður úti í t.d. 2 – 5 stiga hita og léttklæddur, svo sem með bera handleggi, verður manni kalt. En hvers vegna verður manni ekki kalt í framan?

Tilgangurinn með hita- og kuldaskyni er fyrst og fremst að viðhalda stöðugum líkamshita. Þegar heilanum berast stöðugt upplýsingar frá hitanæmum taugafrumum, notar hann þessar upplýsingar til að stýra blóðflæði til húðarinnar, efnaskipta og ýmislegs annars sem hefur þýðingu fyrir hitajafnvægið. Eitt af því sem heilinn getur haft áhrif á er hegðun okkar. Þegar við förum út í snjóinn í bol og stuttbuxum, getur heilinn „valið“ – ef svo mætti segja – að láta okkur finna fyrir kuldanum á handleggjum og fótum, því slík tilfinning er líkleg til að fara inn í hlýjuna eða klæða okkur betur. En á hinn bóginn þjónar ekki beinlínis tilgangi að hylja andlitið gegn kuldanum því við þurfum að nota augu, nef og munn. Heilinn tekur við upplýsingum um hitastig í andlitshúðinni og gerir það sem hann Lesa meira

Greinalisti

Af hverju glata beinin kalki úti í geimnum?

Langvinnar geimferðir eru hættulegar, ekki bara vegna geislunar í geimnum, heldur líka vegna þess að beinin glata kalki. Að meðaltali minnkar beinmassi geimfara um 1-2% á mánuði. Þetta er tífalt meira kalktap en hjá eldri konum sem þjást af beinþynningu. Til eru dæmi um að geimfarar hafi tapað allt að 20% af beinmassanum eftir 6 mánaða dvöl í ISS-geimstöðinni. Það bætir þó úr skák að geimfararnir Lesa meira

Af hverju eyðast tattóveringar ekki smám saman?

Húðin er þriggja laga. Yst er húðþekjan. Hún er gerð úr prótínríkum frumum sem skapa húðinni hið þétta og vatnshelda yfirborð. Undir húðþekjunni er leðurhúðin. Hún er úr bandvef og teygjanlegum vef og veitir húðinni þanþol. Innst er svo undirhúðin úr laustengdum bandvef og fitu. Litunum í húðflúri er sprautað um 1 mm inn í húðina og þeir setjast að í leðurhúðinni þar sem frumuskipti eru ekki mjög Lesa meira

Er hægt að standa á einum fingri?

Fræðilega séð er mögulegt að standa á einum fingri með því að styðja fæturna t.d. upp að vegg. Án stuðnings er þetta alveg ógerlegt, vegna þess að ekki er samtímis hægt að halda uppi líkamsþunganum og halda jafnvægi á svo litlum fleti sem einum fingurgómi. Auk mikillar þjálfunar þurfa liðamót í fingrinum að vera nákvæmlega lóðrétt. Standi fingurkögglarnir bara örlítið skakkt, fer illa, vegna álags Lesa meira

Verða konur aldrei sköllóttar?

Algengasta orsök hártaps bitnar reyndar á báðum kynjum, en er þó mun algengari hjá körlum. Ástæða hártapsins er arfgeng og mörg gen eiga hér hlut að máli. Allt að helmingur hvítra karlmanna yfir fimmtugt verða fyrir hármissi. Hártapið stafar af því að karlhormónið testósterón umbreytist í efnið dihydrotestósterón, sem bindur sig við viðtaka á hárfrumunum og styttir þannig vaxtartíma h Lesa meira

Af hverju svíður salt í sár?

Það veldur sársauka að fá salt í sár, vegna þess að salt hefur örvandi áhrif á tilfinningataugar, en þær bregðast við áreiti til að vekja strax athygli heilans á því sem sársaukanum veldur. Tilfinningataugarnar bregðast við þrýstingi og miklum hitabreytingum ásamt efnabreytingum. Salt virkjar taugarnar og gerir þær næmari en ella og sársaukinn í sárinu verður því meiri. Chili hefur sama eiginleika Lesa meira

Er skaðlegt að halda aftur af hnerra?

Maður hnerrar til að hreinsa ryk, slím og aðskotahluti úr öndunarveginum, en haldi maður aftur af hnerranum situr þetta kyrrt og heldur áfram að valda óþægindum. Það getur líka verið beinlínis skaðlegt að halda aftur af hnerranum, því hér er mikið afl á ferðinni. Við hnerra skjótast úðadropar marga metra fram úr nefinu og hraðinn getur náð 150 km/klst. Klemmi maður t.d. saman nasavængina, beini Lesa meira

Hvað ákvarðar hvar fita sest á líkamann?

Staðsetning fitubirgða á líkamanum ræðst af ýmsum þáttum, en mestu skipta hormón, erfðir og líkamsvirkni. Fitusöfnum kvenna og karla er áberandi misjöfn og ástæða þess er kvenhormónið estrógen. Estrógen eykur líkamsfitu og þar eð konur framleiða meira af því en karlar verður fituhlutfall þeirra hærra (25-31% hjá konum en 19-26% hjá körlum). Þetta kynhormón sér jafnframt til þess að fitan sest á Lesa meira

Hvað er vöðvabólga

Vöðvabólga og vöðvaverkir geta stafað af margvíslegum orsökum og þar af leiðandi getur verið þörf mismunandi meðferðarúrræða. Algengustu vöðvaverkir eru svokallaðir strengir, eymsli sem t.d. skapast af óvenju hörðum líkamsæfingum eða rangri beitingu vöðva, en hverfa yfirleitt á einum til tveimur dögum. Sársaukinn stafar af því að sumar vöðvatrefjar hafa rifnað, en við það myndast bólga og efnaj Lesa meira

Höfum við óþarfa líkamshluta?

Mannslíkaminn hefur þróast í mörg hundruð þúsund ár og er því mjög vel aðlagaður að þeim aðstæðum og skilyrðum sem hann þarf að búa við. Engu að síður bendir ýmislegt til að þróunin hafi ekki náð að fylgja öllum breytingum á lifnaðarháttum manna. Sumir hlutar líkamans, t.d. líkamshár og endajaxlar hafa komið sér vel fyrir fólk sem þurfti að tyggja mjög grófa fæðu og ekki átti kost á hlýjum híbý Lesa meira

Missti höfuðleðrið en lifði af

Árið 1864 lagði vagnalest upp frá Kansas í átt að New Mexico, 1.100 km leið yfir opið land þar sem indíánar réðu ríkjum. Meðal þeirra sem ráðnir voru sem aðstoðarsveinar var hinn 13 ára gamli Robert McGee. Foreldrar hans voru látnir og hann varð sjálfur að afla sér lífsviðurværis. Leiðin var hættuleg og framan af kom til minni háttar árekstra við indíána. En eftir 18 daga ferð var skyndilega al Lesa meira

Hvers vegna misstu mennirnir feld sinn?

Tilgáta 1 - Eflir sundgetu okkar Feldurinn gerði okkur erfitt fyrir að lifa í vatni Samkeppninnar vegna neyddust forfeður okkar til að leita niður að ströndum Afríku, þar sem þeir vörðu sífellt lengri tíma í sjónum. Líkaminn missti smám saman feld sinn, því feldurinn hefti sund og veitti enga einangrun í vatni. UPPHAFSMAÐUR Elaine Morgan hefur barist fyrir þessari tilgátu í ríflega 40 ár í b Lesa meira

Hvaðan kemur efni í neglurnar?

Nöglin sjálf er gerð úr hornkenndu efni sem kallast keratín og er næstum gegnsætt prótín. Ljósrauðleitur blær á nöglunum stafar af því að í gegnum þær sést niður í æðarnar undir þeim. Innst er naglrótin, sem teygir sig fáeina millimetra inn undir húðina og niður á við. Naglrótin afmarkast af hvítri hálfmánalögun sem nefnist „lunula“. Frumurnar í naglrótinni framleiða og gefa frá sér kreatín sem að Lesa meira

Hvers vegna vaxa hárin ekki eins?

Maðurinn er með á að giska fimm milljónir hára á líkamanum, sem skiptast þannig að um 100.000 vaxa í hársverðinum en afganginn er að finna víðs vegar um líkamann, að undanskildum lófum og iljum. Hvert einasta hár myndast í sínum eigin hársekk, sem stjórnast af boðefnum líkamans um að láta hárið vaxa, stöðva vöxtinn og leggjast í dvala ellegar að sleppa taki á hárinu með þeim afleiðingum að þa Lesa meira

Hversu há er upplausn mannsaugans?

Hæfni mannsaugans til að greina sundur tvo punkta er skilgreind sem horn þar eð skerpan fer eftir fjarlægðinni milli augna og hlutar. Þetta horn er um 0,005 gráður og við getum því aðgreint 200 punkta á einnar gráðu bili. Ef við gerum ráð fyrir að sjónsviðið sé 120 gráður bæði lárétt og lóðrétt má þannig segja að samanlagður fjöldi punkta sem við getum greint í þessu sjónsviði sé 576.000.000. Þann Lesa meira

Hvernig hefur svæfing áhrif á líkamann?

Svæfing er notuð við skurðaðgerðir til að koma í veg fyrir að sjúklingurinn finni sársauka og bregðist við honum. Öfugt við staðdeyfingu virkar svæfingarlyfið á miðtaugakerfið og þar með á allan líkamann. Svæfingarlyf eru samsett úr tveimur eða fleiri efnum sem saman virka deyfandi, hemja sársauka og slaka á vöðvum. Efni á borð við áfengi og morfín hafa bæði deyfandi og sársaukastillandi áhrif Lesa meira

Inúítar hafa innri hita

Þú ert það sem þú borðar. Þannig hljómar vel þekkt slagorð sem á að vara okkur við óhollum lifnaðarháttum. Ekki síst feitum mat. En á tungu inúíta yrði merkingin allt önnur. Ný rannsókn sýnir nefnilega að feitmeti skiptir öllu máli fyrir getu inúíta til að ekki aðeins lifa af heldur enn fremur dafna ágætlega í fjandsamlegu umhverfi hins myrka og kalda norðurs. Í hefðbundinni menningu inúíta er Lesa meira

Hvers vegna anga ilmvötn mismunandi á manneskjum?

Ilmvötn anga mismunandi á mönnum þar sem við erum ólík. Húð okkar er með einstaklingsbundna efnasamsetningu sem ræðst m.a. af erfðum og lifnaðarháttum. Það hefur áhrif á magn og samsetningu af vatni, fitusýrum, söltum, sykurefnum, prótínum og hárum á húðinni. Allt eru þetta þættir sem verka á hvernig ilmefnin bindast húðinni og hve hratt þau gufa upp. Ilmefni samanstanda af margvíslegum angand Lesa meira

Er hægt að afhöfða fólk með sverði?

Til að afhöfða mann í einu höggi þarf sterk og beitt sverð. Bæði sverð Rómverja, evrópskra miðaldarmanna og japanskra samúræja höfðu þann styrk og bit sem þarf til að höggva höfuð af manni. Þó er ekki líklegt að mörg slík hálshögg hafi átt sér stað á vígvellinum. Auk styrk sverðsins og skerpu þurfti nefnilega óhemju öflugt og nákvæmt högg til að skilja höfuð frá búki. Hins vegar hefur verið nok Lesa meira

Augað er aldrei kyrrt

Orðtakið „að stara sig blindan” ber að taka bókstaflega. Ef maður einblínir á tiltekinn punkt í kyrru landslagi hverfur afgangurinn af sjónsviðinu smám saman. En sem betur fer getum við ekki haldið augunum grafkyrrum. Þegar við horfum á andlit manneskju, hreyfist augað lítillega í sífellu og við beinum athygli okkar til skiptis að nefinu, augunum, munninum eða t.d. litlu öri á kinninni. Þrátt Lesa meira

Hvernig getur vigt mælt fituhlutfall?

Þegar maður stendur berfættur á vigtinni, sendir hún vægan og alveg hættulausan rafstraum upp í gegnum líkamann. Í þessu sambandi kemur það að góðum notum að líkamsfita leiðir nánast ekki rafstraum. Það gera aftur á móti vöðvar og aðrir líkamsvefir. Á leið sinni gegnum líkamann mætir rafstraumurinn mikilli mótstöðu frá fitufrumunum og aðeins lítill hluti hans nær að vinna sig í gegnum þessar frumu Lesa meira

Hvers vegna eru transfitusýrur hættulegar?

Meginhluti þeirrar fitu sem við borðum er uppbyggður úr þremur fitusýrum sem tengst hafa glyserol-sameind. Fitusýrurnar samanstanda af keðju kolefnis- og vetnisatóma og frávik í lengd keðjunnar og fjölda tenginga milli kolefnisatóma ákvarðar eiginleika fituefnanna. Mettaðar fitusýrur hafa undantekningarlaust stakar tengingar milli kolefnisatóma meðan ómettaðar fitusýrur hafa tvöfalda tengingu. Lesa meira

Eru sherpar bestu burðarmennirnir?

Nýlega hefur lífeðlisfræðingurinn Guillaume J. Bastien við kaþólska háskólann í Leuven í Belgíu lokið við rannsókn sem sýnir að sherpar eru að líkindum hæfustu burðarmenn í veröldinni - og allavega hæfari en konur í vissum afrískum ættbálkum, sem fram að þessu hafa borið þennan titil. Við rannsókn sína lét Bastien sherpana ganga sjö sinnum eftir 51 metra langri braut með misþunga byrði á bakinu. O Lesa meira

Nýtist einhver matur 100%?

Er til einhver matur sem líkaminn getur nýtt alveg þannig að maður þurfi ekki á klósettið? Það er reyndar til matur sem meltingarfærin geta nýtt sér að fullu. Þetta gildir t.d. um mat geimfara. En jafnvel þótt maður leggi sér ekki annað til munns, verður eftir sem áður nauðsynlegt að fara á salernið. Þurrefni í saur er nefnilega ekki matarafgangur nema að einum þriðja. Afgangurinn er samsettur úr Lesa meira

Af hverju skiptum við um tennur?

Stærð barnatanna hentar litlum börnum ágætlega en væri alveg ófullnægjandi í fullorðnu fólki. Þessar litlu mjólkurtennur passa einfaldlega ekki inn í stærðarhlutföll höfuðsins og þá sérstaklega munnsins. Mjólkurtennurnar taka að þroskast strax á 7. viku meðgöngu. Flest börn fæðast tannlaus en tennurnar eru í felum undir gómunum og hinar fyrstu birtast yfirleitt þegar barnið er 5 - 8 mánaða að aldr Lesa meira

Draga tattóveringar úr næmi húðarinnar?

Ný rannsókn bendir til að húðin verði reyndar ekki alveg jafn næm þar sem húðflúr hefur verið sett á hana. Taugasérfræðingur við háskólann í Norður-Karólínu í Bandaríkjunum rannsakaði 54 sjálfboðaliða og um helmingur þeirra var með húðflúr. Í tilraun sinni notaði hann tæki sem mælir tilfinninganæmi húðarinnar með því að pikka í hana samtímis með tveimur plastnálum. Því þéttar sem nálarnar e Lesa meira

Útöndunarloft bjargar lífum

Þann 18. júlí klukkan 15:47 árið 2005 var ákveðið að lýsa eftir lystisnekkju við strendur Danmerkur. Maður hafði fallið fyrir borð í Vesturhafi tuttugu tímum áður. Sjórinn var 17 stiga heitur og samkvæmt tölfræði um lífslíkur í slíkum sjávarhita var engin ástæða til að leita frekar. Þremur tímum síðar bjargaðist sæfarinn eftir að ferðamenn höfðu séð hann fljótandi í öldurótinu. Eftir tæpan sóla Lesa meira

Af hverju fæ ég höfuðverk af ís?

Um þriðjungur fólks sem borðar ís fær stöku sinnum höfuðverk á eftir. Oftast byrjar höfuðverkurinn fáeinum sekúndum eftir að maður hefur borðað mikið af ís og mjög hratt. Höfuðverkurinn nær hámarki eftir um hálfa mínútu, en er svo liðinn hjá eftir um tvær mínútur. Verkirnir stafa af því að ísinn kælir niður vöðva og æðar í munni og andliti. Þetta veldur því að æðarnar dragast fyrst hratt saman Lesa meira

Hvað veldur verstum timburmönnum?

Það er alltaf skaðlegt að drekka mikið magn áfengis, en það er reyndar hægt að grípa til ákveðinna ráða til að draga úr þeirri vanlíðan sem í daglegu tali kallast timburmenn. Það er t.d. góð þumalputtaregla að því dekkra sem brennt vín er á litinn, því verri verði timburmennirnir. Þetta stafar af því að timburmönnum valda að hluta ákveðin efni sem myndast ýmist við gerjun eða geymslu og eru mör Lesa meira

Auglýsing
ELÍSA GUDRÚN EHF. - Útgáfufélag Lifandi Vísinda
  • Klapparstígur 25
  • 101 Reykjavík
  • Sími: 570-8300
  • Opnunartími: 9 - 12 alla virka daga
  • lifandi@visindi.is
Höfundarréttur: isProject ehf. © 2010. Allur réttur áskilinn.