Fylgstu með okkur á Twitter Sjáumst á FaceBook Gerast áskrifandi

Nýjasta greinin
Af hverju viljum við búa við strendur?

Fólk borgar iðulega hátt verð fyrir útsýni yfir sjó. En hvers vegna? Úti við sjóinn er oft kalt, vindasamt og oftar þoka.

Það getur vissulega verið hráslagalegt úti við sjóinn, en búsetu þar fylgja líka fjölmargir kostir. Margir þeirra eiga sér þó sálfræðilegar rætur. T.d. bendir ýmislegt til að við kjósum helst búsetu þar sem víðsýnt er og langt að sjóndeildarhring. Vatn og ekki síst margvísleg vatnshljóð hafa róandi áhrif og vatn gefur í senn til kynna óbreytanleika og stöðuga tilbreytni. Oft er bjartara úti við sjóinn og í vatni myndast margvíslegar speglanir. Þetta hefur líka aðdráttarafl. Sumir sálfræðingar og mannfræðingar telja að áhuga okkar á ströndinni megi skýra með því að fjarlægir forfeður hafi sest að við stöðuvötn eða höf þar sem bæði var mat að fá og auðvelt að sjá til hugsanlegra óvina. Lesa meira

Greinalisti

Vinur mannsins í 10.000 ár

Kettir eru óvanaleg heimilisdýr. Þeir eru einfarar af náttúrunnar hendi og vernda eigin yfirráðasvæði, sem jafnframt táknar að þeir bindast frekar tilteknum stöðum en fólki. Það er víst ekki djúpt í árina tekið að halda því fram að kettir fari ekki eftir fyrirmælum annarra og þegar við hugsum til þess að flest önnur villt dýr, bæði fyrr og nú, hafa verið tamin vegna kjötsins, ullarinnar, mjólku Lesa meira

Persónuleikinn mælanlegur í heila

Hvernig stendur á því að sumt fólk kann því vel að vera á eilífum þeytingi milli staða, sækja fundi og ráðstefnur um allan heim, ásamt því að halda stöðugt sambandi við fjölmarga vini eða viðskiptafélaga og grípur hvert tækifæri sem gefst til nýrra, rómantískra kynna? Og hvers vegna eru svo aðrir sem byggja tilveru sína á föstum liðum, sem gefa góðan tíma til þess að sinna vinnunni vel, vera fjöls Lesa meira

Fólk sem villist gengur í hring

Fyrirbrigðið er þekkt úr frásögnum, bókum og kvikmyndum: Þegar maður villist endar maður oft á að ganga í hring og fara yfir sína eigin slóð. Tilraunir á vegum þýsku Max-Planck-stofnunarinnar í Tübingen sýna nú að þetta er ekkert bull. Vísindamennirnir sendu sjálfboðaliða bæði í Bienwald-skóginn í Þýskalandi og eyðimörkina í Túnis til að athuga hæfni þeirra til að ganga sem beinasta leið um no Lesa meira

Af hverju sýnum við tennurnar í brosinu?

Fyrir 5 – 7 milljónum ára skildi leiðir manna og simpansa í þróunarsögunni. Jafnframt varð sú mikilvæga breyting á tönnum forfeðra manna að augntennurnar urðu stórum minni en þær stóru augntennur eða vígtennur sem enn má sjá í öðrum mannapategundum og mörgum öðrum dýrum. Munnurinn breyttist þegar vaxandi heili þurfti meira pláss og með stóru augntönnunum hvarf sú ógn sem í því fólst að láta skína Lesa meira

Tilfinningarnar eru skynsamlegar

Dag einn, árið 1982, kom sjúklingur nokkur inn á skrifstofu hins þekkta bandaríska taugasérfræðings Antonio Damasio. Maður þessi gengur undir heitinu Elliot meðal taugalækna. Elliot þessi hafði verið með æxli í heila, sem búið var að fjarlægja, en eftir að æxlið var fjarlægt hafði hann ekki verið fær um að taka eina einustu ákvörðun. Þetta hafði leitt til þess að hann gat ekki lengur sinnt starfi Lesa meira

Eyðsluklær og spilafíklar láta stjórnast af efnaferlum

Þegar kona getur ekki staðist þá freistingu að kaupa enn eitt par af skóm, þó svo að hún sé löngu komin yfir á greiðslukortinu, eða ef maður þarf að taka lán til að geta haldið áfram að spila í spilakassa, er oft alls ekki um veikgeðja eða fjárhagslega óábyrgt fólk eða ræða. Samviskubitið nagar fólkið þegar snúið er aftur heim í faðm fjölskyldunnar og öllum húsaleigupeningunum hefur verið sólundað Lesa meira

Hvernig virkar reiðin?

Reiðin er tilfinningalegt ástand og eins og aðrar tilfinningar á hún upptök sín í svokölluðu randkerfi heilans (limbic system). Randkerfið tilheyrir að hluta þeim hluta heilans sem er gamall í þróunarsögunni og þess vegna svipaður og í fjölmörgum dýrum. En til kerfisins teljast einnig svæði í heilaberkinum, sem liggur yst og er um leið nýjasti hluti spendýraheilans. Í heilaberkinum stjórnast m.a. Lesa meira

Leitin að hinu fullkomna andliti

Fegurð fer ekki aðeins eftir smekk eða menningu. Nýjar rannsóknir benda til að skynjun okkar á fallegu andliti sé að stórum hluta meðfædd. Vísindamenn geta meira að segja mælt sérstök heilaviðbrögð gagnvart fegurð. Það er vissulega óréttlátt, en fjölmargar rannsóknir hafa þó staðfest þetta á síðari árum: Útlitið hefur áhrif á líf okkar allt frá vöggu til grafar. Starfsfólk á fæðingard Lesa meira

Armband les úr tilfinningum einhverfra

Enginn skildi Amöndu Baggs. Þetta fannst henni að minnsta kosti sjálfri fyrstu æviárin. Henni fannst skólasystkinin leggja sig í einelti og kennarar og sálfræðingar hafa fyrirfram ákveðnar skoðanir á því hvað hún væri fær um að gera og dæma sig í samræmi við það. Henni fannst jafnframt læknar og aðrir sérfræðingar álíta sig vera lata og ósamvinnuþýða. „Þeir sögðu mér hvað eftir annað að ég væri Lesa meira

Hvaðan kemur vatnspípan?

Vatnspípan er að líkindum upprunnin á Indlandi og hefur borist þaðan til Mið-Austurlanda. Fyrstu vatnspípurnar hafa líkast til verið gerðar úr kókoshnetum með löngu röri. Óvíst er hvenær pípan kom fram en sumir telja það geta hafa verið á 14. öld. Vatnspípan er samsett úr allmörgum hlutum en það er vatnsgeymirinn sem er mest áberandi. Hann er oft skreyttur og getur verið gerður úr málmi, gleri Lesa meira

Af hverju hlæjum við eiginlega?

Hlátur er ákveðið tjáningarform, sem m.a. sýnir afstöðu okkar til annarra. Þótt vissulega sé hægt að hlæja með sjálfum sér, hafa rannsóknir sýnt að fólk er 30 sinnum líklegra til að hlæja þegar það er í hópi með öðru fólki. Yfirleitt gefur hláturinn til kynna traust og samkennd gagnvart þeim sem hlæja með okkur. En öfugt við aðra prímata sem aðeins brosa til gamans, getur hlátur mannsins líka tákn Lesa meira

Konur vilja helst hellisbúa

Þegar karlmaður einu sinni hefur sagt konunni sinni að hann elski hana gerir hann ekki ráð fyrir að þurfa að endurtaka sig. Konur hafa hins vegar þörf fyrir að endurmeta stöðugt ástarsambandið og það felur í sér að báðir aðilar tjái hvor öðrum ást sína með reglulegu millibili. Þannig lýsir hinn vinsæli hjónabandssérfræðingur John Gray þessu í bók sinni „Karlar eru frá Mars og konur frá Venus“ o Lesa meira

Spilaðu tölvuleiki og stýrðu draumum þínum

Þú færð martröð og þig dreymir að maður með hníf elti þig eftir löngum dimmum gangi. Þú hleypur hratt en hann nálgast þig óðfluga. Það glampar á hnífinn í myrkrinu. Þú reynir að hlaupa hraðar en fæturnir neita að hlýða. Eftir örfáar sekúndur nær maðurinn þér og stingur þig. Þú getur ekkert að gert. Eða hvað? Þeir sem spila tölvuleiki reglulega og eru vanir því að stýra manneskju í sýndarheimi t Lesa meira

Hnífmorð rataði í kennslubækur

Nótt eina vorið 1964 verður 28 ára kona, Kitty Genovese, fyrir árás utan við íbúð sína í Queens í New York. Maður ræðst að henni með hníf og ærð af örvæntingu hrópar konan á hjálp. „Ó Guð! Hann stakk mig! Hjálpið mér!“ Í mörgum gluggum kvikna ljós og maður heyrist kalla: „Láttu stelpuna í friði.“ Árásarmaðurinn leggur fyrst á flótta, en snýr aftur fáeinum mínútum síðar og stingur særða konuna a Lesa meira

Hvað veldur saðningartilfinningunni?

Langt inni í heilanum, í þeim kjarna sem kallast dreki, eru heilastöðvar sem skynja bæði svengd og saðningu. Aukin virkni þessara stöðva kemur okkur til að finna til sultar eða þá að við séum orðin södd. Strax þegar fæðan berst niður í magann dregur úr framleiðslu sultarhormónsins grelíns. Það eitt skapar vissa tilfinningu um saðningu. Þegar næringarefni úr fæðunni berast með blóðinu í gegnum l Lesa meira

Einkalíf útgáfa 2.0

Blaðamenn á New York Times fundu Thelmu Arnold með aðstoð leitarorða sem hún hafði tilgreint á netinu. Viðskiptavinur númer 4417749 var tíður gestur á internetinu. Hún leitaði oft á netinu og sló inn jafn ólík leitarorð og „hundar sem pissa á allt“, „einhleypir karlar 60“ og „garðyrkjumenn í Lilburn, Georgia“. Viðskiptavinur númer 4417749 hélt að leitarorðin sem hún sló inn í tölvuna sína væru Lesa meira

Af hverju skrifa konur mýkra?

Sú fræðigrein sem fjallar um samhengið milli persónuleikans og rithandarinnar er ekki vísindagrein í strangasta skilningi, en síðan rithandarfræðin var sett í ákveðið kerfi í lok 19. aldar hafa rithandarsérfræðingar alla tíð talað um dæmigerða rithönd konu annars vegar og karls hins vegar. Hin dæmigerða rithönd konu einkennist af mjúkum boglínum en karlmannsrithöndin einkennist á móti af beinum lí Lesa meira

Æfðu þig í 10.000 tíma!

Á sínum yngri árum kom Indverjinn Rajan Mahadevan vinum sínum oft á óvart því hann átti einstaklega auðvelt með að muna tölur. Þegar hann romsaði upp úr sér fyrstu 31.811 tölunum í tölunni pí tryggði hann sér umfjöllun í Heimsmetabók Guinness. Þegar Rajan síðar meir var spurður að því hvers vegna hann hefði ekki munað meira sagði hann: „Talan númer 31.812 í röðinni? Ég veit það ekki. Ég lendi allt Lesa meira

Er sorg alltaf fylgifiskur dauðsfalls?

Balí er hluti Indónesíu og í rannsókn sem gerð var allmörgum árum reyndist Indónesía eina landið af þeim 75 sem rannsóknin náði til, þar sem fólk grét ekki í tengslum við andlát. Á Balí má þvert á móti sjá fólk ganga um brosandi eða jafnvel hlæjandi og segja frá andláti ástvinar. Hafi t.d. ung kona misst eiginmann sinn er haft í flimtingum að heimurinn sé fullur af karlmönnum og hún muni fljótlega Lesa meira

Smábörn skilja hunda

Hálfs árs gömul börn vita af eðlisávísun hvort hundur er vinalegur eða árásargjarn, jafnvel þótt þau hafi aldrei séð hund fyrr. Þetta er niðurstaða vísindamanna hjá Brigham Young-háskóla í Bandaríkjunum eftir rannsókn sem náði til 128 smábarna sem aldrei höfðu séð hund áður. Börnunum voru sýndar tvær myndir af sama hundinum. Á annarri var hundurinn grimmur á svip og lét skína í tennurnar, en á hin Lesa meira

Veikustu hliðar tækninnar

Þegar hver orrustuflugvélin á fætur annarri hrapaði á árunum fyrir 1950, voru þessi slys fyrst í stað útskýrð með mistökum flugmannanna. En hinn mikli fjöldi slysa varð engu að síður til þess að hjá bandarískum hernaðaryfirvöldum fóru menn að velta fyrir sér samspili manns og véla. Nánari rannsókn á slysunum leiddi nefnilega í ljós að í flestum tilvikum mátti rekja þau til gallaðrar tæknihönnunar. Lesa meira

Örðugustu gátur stærðfræðinnar

Vorið 1904 gekk hinn snjalli franski stærðfræðingur Henri Poincaré um og gruflaði í vandamáli sem hann fann enga lausn á. Það fólst í að lýsa eiginleikum rúmfræðilegra forma í æðri víddum. Poincaré hafði hugmynd um hvernig formin myndu verða en gat ekki sannað það. Þess vegna setti hann fram svonefnda tilgátu Poincarés, sem hefur síðan orðið ein helsta gáta stærðfræðinnar. Ótal stærðfræðingar Lesa meira

Hvenær byrjuðu menn að reykja?

Uppruni reykinga liggur einhvers staðar langt að baki í sögunni. Þannig telja vísindamennirnir að menn hafi á forsögulegum tíma andað að sér reyk til að komast í einhvers konar ofskynjunarvímu t.d. í sambandi við trúarathafnir. Það er óvíst hvenær menn tóku að reykja tóbak, en hitt er þó ljóst að indíánar urðu fyrstir til þess, því áður en Kólumbus kom til Ameríku óx tóbaksplantan hvergi nema þar. Lesa meira

Auglýsing
ELÍSA GUDRÚN EHF. - Útgáfufélag Lifandi Vísinda
  • Klapparstígur 25
  • 101 Reykjavík
  • Sími: 570-8300
  • Opnunartími: 9 - 12 alla virka daga
  • lifandi@visindi.is
Höfundarréttur: isProject ehf. © 2010. Allur réttur áskilinn.