Fylgstu með okkur á Twitter Sjáumst á FaceBook Gerast áskrifandi

Nýjasta greinin
Nýfundin pláneta keimlík jörðinni

Stjörnufræði Stjörnufræðingar hafa nú uppgötvað reikistjörnu sem líkist nokkuð jörðinni á æskudögum hennar. Þessi reikistjarna er í 424 ljósára fjarlægð, í sólkerfinu HD113766 sem er um 10 milljón ára að aldri. Þessi unga bergreikistjarna er í miklu belti af heitu ryki sem umlykur aðra af tveimur sólstjörnum þessa sólkerfis. Stjörnufræðingarnir telja að í rykbeltinu sé nægilega mikið efni til að myna reikistjörnu á stærð við Mars. Enn utar liggur svo ísbelti og við réttar aðstæður gæti þessi ís endað á reikistjörnunni og séð henni fyrir vatni. Það eiga þó eftir að líða um 100 milljón ár þar til reikistjarnan verður fullmótuð og milljarður ára þar til líf gæti hugsanlega tekið að þróast. Nú hyggjast vísindamennirnir reyna að ná fleiri myndum af sólkerfinu til að sjá hvort myndast haf Lesa meira

Greinalisti

Nágrannar Vetrarbrautarinnar á förum

Það getur verið spennandi, en einnig nokkur áskorun, að hitta nýja nágranna. Það er einmitt hlutskipti stjörnufræðinga nú á tímum, enda uppgötva þeir hverja nýju nágrannastjörnuþokuna á fætur annarri í grennd við okkar eigin stjörnuþoku, Vetrarbrautina. Vetrarbrautin er hluti af svonfendum Grenndarhóp, sem er safn af 50 stórum og fjölmörgum minni stjörnuþokum. Í samanburði við marga aðra stjörn Lesa meira

Getur Plútó rekist á Neptúnus?

Það virðist ekki fráleit hugmynd að Neptúnus og Plútó gætu rekist saman, vegna þess að brautir þeirra skerast. Plútó var þannig nær sólu en Neptúnus frá 21. janúar 1979 til 11. febrúar 1999. Báða þessa daga fór Plútó fram hjá braut Neptúnusar án þess að nokkuð gerðist. Raunar verður Neptúnus alltaf staddur annars staðar í brautinni þegar Plútó fer hjá og hnettirnir tveir munu aldrei koma nær hvor Lesa meira

Er tunglið alltaf alveg jafnstórt?

Sumir hafa vafalaust tekið eftir því að í desember 2008 og janúar 2009 var fullt tungl óvenju stórt og skært. Þetta var engin sjónhverfing heldur er ástæðunnar að leita í braut tunglsins um jörðu. Braut tunglsins kringum jörðina er nokkuð aflöng og fjarlægðin milli jarðar og tungls getur verið frá 363.300 upp í 405.500 km – sem reyndar eru meðaltölur. Þegar tunglið er næst okkur er það sagt í j Lesa meira

Ráðgátan um hina heitu kórónu sólar leyst

Umhverfis sólina er að finna kórónu – þunnar gasslæður sem teygja sig milljónir kílómetra út í geiminn og lýsa með perluhvítu skini. Þetta hvíta skin endurspeglar ofurhátt hitastig gasskýjanna, því kórónan er um eina milljóna gráðu heit og sums staðar allt að fjórum milljón gráðum. Það hefur verið mönnum ráðgáta hvers vegna þetta þunna gas verður svo ógnarheitt, allt frá því að hitastigið varð Lesa meira

Hvað verður um jörðina þegar sólin brennur upp?

Eftir svo sem fjóra milljarða ára hefur sólin nýtt allan vetnisforða sinn og þá mun hún þenjast út og breytast í rauða risastjörnu sem nær alla leið þangað út í sólkerfið þar sem jörðin er nú. Þegar að þessu kemur er alveg ljóst að sólin gleypir í sig bæði Merkúr og Venus en örlög jarðarinnar að því er þetta varðar eru nokkuð óvissari. Þegar sólin tútnar út, missir hún samtímis nokkuð af massa sín Lesa meira

Nýfundin geimpláneta á leið til tortímingar

Ekki voru menn fyrr búnir að uppgötva geimplánetuna Wasp-18b, en tími virðist kominn til að kveðja hana aftur. Plánetan sem er um tíföld á við Júpíter að stærð, er nefnilega á leið til tortímingar og verður gleypt af sinni eigin sól eftir svo sem milljón ár. Þessi pláneta er nú þegar komin svo nálægt stjörnunni að hver hringferð um hana tekur ekki nema 0,94 jarðsólarhringa. Fjarlægðin milli stjörn Lesa meira

Goshverir finnast á sólinni

Stjörnufræði Japanski geimsjónaukinn Hinode hefur nú sent vísindamönnunum nýjar og merkilegar myndir af jarðvirkni á yfirborði sólarinnar. Í staðinn fyrir myndir af fremur kyrrlátu ljóshvolfinu, sem er um 4.000 stiga heitt og þunnt lag í gufuhvolfi sólarinnar, sem vísindamennirnir áttu von á að sjá blöstu við þeim myndir af risavöxnum og allt að 8.000 km löngum goshverum, sem spúðu plasma út úr l Lesa meira

Hvaða himinhnöttur er elstur?

Elstu stjörnurnar eru næstum jafngamlar og alheimurinn – sem sagt meira en 13 milljarða ára. Ein þeirra hefur skráningarnúmerið HE0107-5240 og er í útjaðri Vetrarbrautarinnar, í um 36.000 ljósára fjarlægð. Massi þessarar stjörnu er örlitlu minni en massi sólarinnar. Aldur stjörnunnar er metinn út frá innihaldi hennar af þungum frumefnum, þyngri en vetni og helíum. Vetni og helíum myndaðist við Lesa meira

Getur risavaxið svarthol gleypt heila stjörnuþoku?

Í mörgum stjörnuþokum sjá stjörnufræðingar að þéttni efnis, hvort heldur um er að ræða stjörnur, ryk eða gas, eykst mjög þegar dregur nær miðju stjörnuþokunnar. Á grundvelli mælinga á hraðri hringhreyfingu þessa efnis hafa menn í mörgum tilvikum getað slegið því föstu að í miðju stjörnuþokunnar sé að finna mjög þungt svarthol. Ástæða þess að svartholið skuli ekki hafa sogað til sín allt efni og Lesa meira

Veðurspá frá sólinni

Sólin sendir frá sér stöðugan sólvind, samfelldan straum hlaðinna efniseinda, út í geiminn. Yfirleitt erum við í öruggu skjóli segulsviðs jarðar en af og til verður sólgos eða eða efnisgos í kórónunni til að margfalda þessa hættulegu geislun. Þessi öflugu sólstormar geta drepið geimfara í geimgöngu, eyðilagt rafeindabúnað í gervihnöttum og jafnvel á jörðu niðri. Sjóðandi og kraumandi kúla úr mö Lesa meira

Það rignir í geimnum

Stjörnufræði Í sólkerfi í þúsund ljósára fjarlægð frá jörðu hafa stjörnufræðingar í fyrsta sinn séð hvernig vatn berst til svæða þar sem nýjar reikistjörnur eru í fæðingu. Í gegnum Spitzer-sjónauka NASA hafa stjörnufræðingar athugað sólkerfið NGC 1333-IRAS 4B í stjörnumerkinu Perseifi. Þetta reikistjörnukerfi er umlukið risavöxnu skýi sem gefur frá sér mikið af ís. Þessum ís „rignir“ síðan nið Lesa meira

Hringir Úranusar breytast

Stjörnufræði Með hinum öfluga stjörnusjónauka Keck II á Hawaii tókst mönnum í maí 2007 að sjá hringi Úranusar beint frá hlið. Frá þessu sjónarhorni virðast þeir aðeins örmjótt strik, en það er aðeins á 42 ára fresti sem færi gefst til að skoða þá úr þessu horni. Hringirnir uppgötvuðust ekki fyrr en 1977 og stjörnufræðingar hafa því ekki áður átt þess kost að skoða þá alveg frá hlið. Þessar nýj Lesa meira

Þrjú tungl fylgja Plútó

Stjörnufræði Nýjar rannsóknir benda nú til að reikistjarnan Plútó hafi kannski þrjú tungl. Stóra tunglið Charon hefur verið þekkt lengi, en að auki sýna myndir frá geimsjónaukanum Hubble tvo litla hnetti sem virðast hreyfast með Plútó. Uppgötvun þessara himinhnatta ein og sér má teljast talsvert afrek, þar eð ljósstyrkur þeirra er einungis fimmþúsundasti hluti af ljósstyrk reikistjörnunnar. Þe Lesa meira

Fyrstu stjörnurnar lifðu hratt og dóu ungar

Þar til nýlega töldu stjörnufræðingar að hinar myrku frumaldir alheims hefðu staðið í minnst 500 milljón ár. En árið 2003 sýndu mælingar frá geimkönnum að það kviknaði á fyrstu stjörnunum 200 milljón árum eftir Miklahvell. Og nú hefur geimsjónaukinn Spitzer að líkindum greint eftirglóðina af því ljósi sem frumstjörnurnar sendu frá sér á stuttri og tilþrifamikilli ævi. Frumburar alheimsins vor Lesa meira

Sjást stjörnur aðeins sem deplar?

Það er aðeins í fáeinum tilvikum sem unnt er að ná raunverulegum myndum af öðrum stjörnum en sólinni. Erfiðleikarnir stafa af því hve fjarlægðin er ofboðsleg. Ef við ímyndum okkur að sólin flyttist jafnlangt burtu og sú stjarna önnur sem er næst okkur, mætti líkja stærð hennar frá okkur séð við títuprjónshaus í 30 km fjarlægð. Við þetta bætist svo að stöðug ókyrrð í lofthjúpi jarðar kemur Lesa meira

Fjarlægt kolefnissólkerfi

Stjörnufræði Sólkerfi okkar er um 4,5 milljarða ára en Beta pictoris ekki nema 8 - 20 milljóna ára og stjörnufræðingar velta nú fyrir sér hvort svona mikið af kolefni kunni einhvern tíma að hafa verið að finna í sólkerfi okkar. Lesa meira

Beinagrind alheimsins kortlögð

Stjörnufræði Hinar fjölmörgu stjörnuþokur í geimnum mynda þrívítt netverk utan um risavaxnar tómarúmsbólur. Samkvæmt geimeðliskenningunni er ástæða þessarar dreifingar sú að stjörnuþokurnar eru innbyggðar í eins konar grindverk úr myrku, ósýnilegu “huliðsefni” en massi þess er talinn næstum nífaldur á við allar sýnilegar stjörnur. Nú hefur alþjóðlegur hópur stjörnufræðinga í fyrsta sinn kortlagt Lesa meira

Hvað eru sólblettir?

Hitastigið á yfirborði sólar er um 5.000 gráður. Á sólbletti er hitinn um 1.500 - 2.000 gráðum lægri og því verður svæðið dekkra að sjá. Þessi tiltölulega svölu svæði stafa af segulvirkni í sólinni. Mikill hluti efnis á yfirborðinu eru rafhlaðnir hlutar frumeinda sem bæði valda seguláhrifum og verða fyrir þeim. Líta má á sólblett sem enda á röri sem gert er úr segulsviðslínum - sem sagt rafhlöð Lesa meira

Auglýsing
ELÍSA GUDRÚN EHF. - Útgáfufélag Lifandi Vísinda
  • Klapparstígur 25
  • 101 Reykjavík
  • Sími: 570-8300
  • Opnunartími: 9 - 12 alla virka daga
  • lifandi@visindi.is
Höfundarréttur: isProject ehf. © 2010. Allur réttur áskilinn.