Fylgstu með okkur á Twitter Sjáumst á FaceBook Gerast áskrifandi

Nýjasta greinin
Hvers vegna eru sumar stjörnuþokur spírallaga?

Mér er sagt að spíralarmar stjörnuþoku stafi af myndun nýrra stjarna. Hvernig gerist þetta?

Ástæða þess að sumar stjörnuþokur eru spírallaga er sú að þær snúast. Hvernig þessi snúningur hefur orðið til, vitum við ekki, en það er þekkt í eðlisfræði að gasmassi sem snýst verður skífulaga þegar hann þéttist. Í spíralþoku er mest af ryki og gasi samankomið í tiltölulega þunnri skífu. Myndun nýrra stjarna á sér stað í skífunni og spíralarmarnir eru þeir staðir þar sem nýjar stjörnur myndast tíðast. Það er auðvelt að sjá spíralarmana vegna þess að einmitt þar er að finna ungar og ljóssterkar stjörnur. Vissulega eru líka stjörnur milli armanna og utan við skífuna sjálfa, en þær sjást ekki jafn vel, vegna þess að þær eru orðnar gamlar og því ekki sérlega bjartar. Það hefur tekið stjörnufræðinga mörg ár að skilja spíralarma, því eiginlega ættu þeir að leggjast inn að stjörnuþokunni, Lesa meira

Greinalisti

Hvað verður um jörðina þegar sólin brennur upp?

Eftir svo sem fjóra milljarða ára hefur sólin nýtt allan vetnisforða sinn og þá mun hún þenjast út og breytast í rauða risastjörnu sem nær alla leið þangað út í sólkerfið þar sem jörðin er nú. Þegar að þessu kemur er alveg ljóst að sólin gleypir í sig bæði Merkúr og Venus en örlög jarðarinnar að því er þetta varðar eru nokkuð óvissari. Þegar sólin tútnar út, missir hún samtímis nokkuð af massa sín Lesa meira

Mars er með mikið af ís undir yfirborðinu

Enginn vafi leikur á að ís er að finna á Mars. Stjörnufræðingar geta beinlínis séð hvítan ísinn á pólunum þar sem hann liggur í margra metra lagi. En nú hefur geimkanninn Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) einnig fundið ís nær miðbaug Mars á breiddargráðu sem hér á jörðu samsvarar suðurhluta Evrópu. Ísinn liggur mörg hundruð metra undir yfirborðinu á svæðinu Deuteromilus Mensai sem er á 42,4° Lesa meira

Skógar kannski rauðir á öðrum plánetum

Stjörnufræði Hinir grænu skógar jarðar gætu verið einsdæmi í alheiminum. Þetta sýnir nýtt rannsóknarverkefni á vegum Goddard-geimrannsóknastöðvarinnar sem rekin er af NASA. Á grundvelli rannsókna á plöntum og bakteríum hér á jörð hafa líffræðingar, efnafræðingar og stjörnufræðingar sett saman reiknilíkön til að sýna plöntulíf á framandi reikistjörnum. Það er ljós sólarinnar og samsetning gufuhvol Lesa meira

Af hverju renna loftsteinarnir ekki saman í reikistjörnu?

Loftsteinarnir eru það efni sem gekk af þegar sólkerfið myndaðist fyrir 4,5 milljörðum ára. Stærð þeirra margra mælist vissulega í kílómetrum og þeir skipta tugum þúsunda, en ef við ímyndum okkur að þeir rynnu allir saman í eina plánetu, yrði hún þó afar smá. Samanlagður massi þessara loftsteina er nefnilega minni en tunglsins. Loftsteinarnir eiga þess ekki heldur neinn kost að sameinast. Ástæð Lesa meira

Venus varð til í árekstri

Stjörnufræði Venus er stjörnufræðingum að mörgu leyti mikil ráðgáta. Auk þess sem þar ríkja gríðarleg gróðurhúsaáhrif, eru loftsteinagígar mun færri en vera ætti, plánetan snýst mjög hægt um sjálfa sig og í öfuga átt við allar aðrar reikistjörnur í sólkerfinu. Nú hefur enski vísindamaðurinn John Huw Davies þó sett fram kenningu sem gæti skýrt mikið af þessum sérkennilegheitum. Davies telur að Lesa meira

Geimsjónauki sér nýfæddar stjörnur

Hópur bandarískra og franskra stjörnufræðinga hefur nú alveg nýlega uppgötvað þrjár splunkunýjar stjörnur mjög nálægt miðju Vetrarbrautarinnar, sem sagt mjög ungar sólir. Aldurinn er talinn vera um ein milljón ár, en til samanburðar er sólin okkar um 4,6 milljarða ára og telst venjuleg, miðaldra stjarna, sem er nálægt því að vera hálfnuð með líftíma sinn. Nýfæddu stjörnurnar þrjár sáust gegn Lesa meira

Hvernig varð alheimur til?

Kenning 1 - Miklihvellur með útþenslu Allt varð til af engu Alheimur er 13,7 milljarða ára gamall og á undan honum var hvorki til rúm né tími. Hann fæddist úr ekkertinu og var óskiljanlega lítill í upphafi en hefur þanist út síðan þá. Miklihvellur var ekki skyndileg sprenging í tómarúmi heldur útþensla á sjálfu rúminu. Við fyrstu örskjótu útþensluna, sem kalla má óðaþenslu, myndaðist efnið. Lesa meira

Uppgötvun farvegar á Mars bendir til lífs

Fyrir 3,4 milljörðum ára rann vatn eftir þessum 48 km langa farvegi á Mars. Vatnið bar fram set sem myndað hefur stórt óshólmasvæði og þetta eykur nú líkurnar á að finna líf á reikistjörnunni, segja vísindamenn hjá Colorado-háskóla í Bandaríkjunum. Á óshólmasvæðum grefst kolefni og önnur ummerki lífs fljótt niður og hér er því upplagt að leita eftir ummerkjum lífs – að líkindum leifum örvera. Ó Lesa meira

Má ímynda sér líf án vatns?

Hjá NASA fylgja menn einni meginreglu við leit að lífi úti í geimnum: Eltum vatnið. Og til þess eru fullgildar ástæður. Allar lífverur sem fundist hafa á jörðinni þurfa nefnilega á vatni að halda til að lifa. Vissulega eru til lífverur sem þurfa aðeins lítið vatn, en engin lífvera hefur uppgötvast sem kemst af alveg án vatns. Allt líf sem við þekkjum byggist á einhvers konar efnavinnslu og líf Lesa meira

Eru segulpólar á Mars eins og hér?

Á Mars eru ekki sams konar segulpólar og hér á jörð. Þar er aðeins mjög veikburða segulsvið og allt öðruvísi upp byggt. Segulsvið jarðar á upptök sín á miklu dýpi og að því leyti má líkja iðrum hnattarins við rafal. Þetta er tvípólasvið, sem sagt segulsvið þar sem báðir pólarnir eru skýrt afmarkaðir. Mögulegt er að endur fyrir löngu hafi sams konar segulsvið ríkt á Mars, en „rafallinn“ í Mars h Lesa meira

Stjörnur flýja frá útskýringum fræðimanna

Þegar fyrsta stjarnan á ofurhraða uppgötvaðist árið 2003 vakti fundurinn furðu meðal stjörnufræðinga. En hann ætti eiginlega ekki að hafa gert það, því þegar 20 árum áður var sagt fyrir um slíkar stjörnur af stjörnufræðingnum Jack Hills við Los Alamos National Laboratory í BNA. Hann hafði reiknað út að fari tvístirni of nærri svartholi geti gagnvirkur aðdráttur milli stjarnanna tveggja rofnað. Önn Lesa meira

Hvað eru sólblettir?

Hitastigið á yfirborði sólar er um 5.000 gráður. Á sólbletti er hitinn um 1.500 - 2.000 gráðum lægri og því verður svæðið dekkra að sjá. Þessi tiltölulega svölu svæði stafa af segulvirkni í sólinni. Mikill hluti efnis á yfirborðinu eru rafhlaðnir hlutar frumeinda sem bæði valda seguláhrifum og verða fyrir þeim. Líta má á sólblett sem enda á röri sem gert er úr segulsviðslínum - sem sagt rafhlöð Lesa meira

Vondi tvíburinn rannsakaður

Á vorum dögum velta vísindamennirnir enn fyrir sér hvort hugsanlega gæti leynst líf á Venusi, þó reyndar í mun minna mæli en forðum. Þótt þessi reikistjarna sé vissulega fjandsamleg öllu lífi mætti þó hugsa sér að örverur gætu hafst við í 60 km hæð upp í gufuhvolfinu þar sem hitastig er 50 - 70° og nokkuð stöðugt. Þar er líka að finna talsvert vatn bundið í brennisteinssamböndum. Þetta eru vissule Lesa meira

Auglýsing
ELÍSA GUDRÚN EHF. - Útgáfufélag Lifandi Vísinda
  • Klapparstígur 25
  • 101 Reykjavík
  • Sími: 570-8300
  • Opnunartími: 9 - 12 alla virka daga
  • lifandi@visindi.is
Höfundarréttur: isProject ehf. © 2010. Allur réttur áskilinn.