Fylgstu með okkur á Twitter Sjáumst á FaceBook Gerast áskrifandi

Nýjasta greinin
Af hverju fara eldingar í krákustigu?

Þegar maður sér eldingu slá niður í jörðu gerist það aldrei lóðrétt. Hvers vegna velur eldingin ekki bara stystu leið?

Elding er stór neisti og við erum vön að neisti fari beinustu, stystu leið að marki sínu. Í tilviki eldingar í þrumuveðri þarf þó að leggja marga kílómetra að baki og ferlið við að mynda eldingu gerist því í minni þrepum. Neisti myndast vegna spennumismunar og hvað eldingar varðar er þetta spennumismunur milli þrumuskýsins og jarðar. Áður en elding myndast verður þessi gríðarlegi spennumunur til að rafeindir leita frá skýinu í átt til jarðar. Þessar rafeindir sækja niður á við í svonefndum eldingargöngum þar sem andrúmsloftið jónast. Eldingagöngin færast í átt til jarðar í smærri þrepum eða um 50 m í hvert sinn og í þessu ferli fylgir rafeindastraumurinn því lagi í loftinu sem best leiðir. Það getur verið smávægilegur munur á leiðinni sem ákvarðar áttina og eldingargöngin eru því köntuð Lesa meira

Greinalisti

Leyndardómar regnskóganna

Það má ferðast heila 2.000 km frá Venesúela til suðurhluta Perú án þess að fara yfir einn einasta veg. Hálfa vegu á þessu einstaka svæði er að finna þjóðgarðinn Yasuní í Ekvador, einn af markverðustu stöðum heims. Árið 2010, sem SÞ tileinkuðu líffræðilegum fjölbreytileika, var varla hafið þegar stórt alþjóðlegt rannsóknarteymi afhjúpaði að Yasuní er að líkindum tegundaríkasti staður jarðar. Þar er Lesa meira

Hvernig þola tré mjög harkalegt frost?

Tré og plöntur á svæðum þar sem vetrarkuldi er mikill, standast kuldann vel, þó reyndar því aðeins að þeim gefist tóm til að búa sig smám saman undir veturinn, eins og oftast er raunin á haustin. Meðal allra harðgerðustu trjánna er norðlægt Síberíulerki sem þolir allt að 70 stiga frost yfir veturinn. Eins og öll önnur tré, myndi þetta lerki þó drepast af skyndilegu kuldakasti um mitt sumar, end Lesa meira

Gervisnjókorn hárnákvæm eftirlíking

Tveir bandarískir stærðfræðingar hafa sett upp tölvulíkan sem líkir nákvæmlega eftir myndun snjókorna. Reiknilíkanið er talið geta gagnast veðurfræðingum við að sjá fyrir hvaða áhrif mismunandi bygging snjókorna hefur á magn snjókomu úr ákveðnu skýi. Lesa meira

Getur elding brætt sand?

Elding getur valdið allt að 30.000 stiga hita. Yfirleitt slær eldingu niður í það sem hæst ber, en þá sjaldan eldingu lýstur niður á flata jörð, verður talsverð sprenging sem skilur eftir sig holu og út frá henni margar sprungur sem geta greinst í aðrar smærri. Sé sandur í jarðveginum getur hár hiti brætt sandkornin saman í svokallaðar eldingarkvíslar, sérkennilegar, glerkenndar myndanir, nokk Lesa meira

Bíta fiskar frekar á öngulinn í rigningu?

Meðal stangveiðimanna eru skiptar skoðanir á því hvort fiskar bíti frekar á agnið í rigningu eða eftir hana, enda reynsla þeirra misjöfn. Trúlegast er að þetta fari eftir því hvar verið er að veiða, því rigningin getur haft mismunandi áhrif. Sums staðar getur mikið regn leitt til þess að jarðvegur skolist út í vatnið, sem þá verður gruggugt og veldur því að fiskurinn sér síður beituna á öngli v Lesa meira

Af hverju heyrist þruman svona lengi?

Þrumugnýr er höggbylgja hljóðs og myndast vegna skyndilegrar og ofboðslegrar hitunar lofts kringum eldinguna. Ýmsar ástæður eru fyrir því að þrumugnýrinn varir lengur en þær fáu míkrósekúndur sem sjá má eldingarblossann. M.a. berast hljóðbylgjur frá mörgum stöðum á ferli eldingarinnar milli skýja og jarðar og tímamunurinn veldur þessum sérkennilega gný. Jafnframt geta hljóðbylgjurnar endurkasta Lesa meira

Hvernig myndast klappir með steini ofan á?

Sums staðar í heiminum má sjá þessi furðulegu fyrirbæri: stórar klapparsúlur þar sem engu er líkara en einhver hafi vandað sig við að koma fyrir stórum steini uppi á toppnum. Einkanlega í Bandaríkjunum er að finna klettalandslag þar sem slíkar súlur standa, t.d. í Bryce-gili í Utah. Klapparsúlur af þessu tagi hafa myndast við veðrun. Vatn hefur náð að grafa sig niður í yfirborðsklöpp og áfram n Lesa meira

Hvað er urðarmáni?

Urðarmáni eða hnattelding tilheyrir óleystum ráðgátum í veðurfræði og eðlisfræði. Enn hefur mönnum ekki tekist að framkalla slíkt fyrirbrigði í rannsóknastofum og því ríkir nokkur vafi á hvort það sé í raun og veru til. Kenningalistinn er þó langur og skýringar sóttar í allt frá fiseindum til lítilla svarthola. Á sögulegum tíma hafa alla tíð verið til frásagnir af ljóskúlum sem skyndilega birtast Lesa meira

Hvernig myndast skýstrókar?

Skýstrókar myndast aðeins þar sem þegar hefur orðið til öflugt þrumuský. Grunninn að skýinu leggur heitt loft sem sogast inn í skýið og gefur frá sér vatnsgufu í dropa sem svo falla til jarðar sem úrkoma. Slík ský myndast í óstöðugu lofti. Loftmassi er óstöðugur þegar tiltölulega lítil hitaaukning við yfirborð jarðar nær að flytja loftsameindir hátt upp í loftið. Á norðurhveli eykst óstöðugleik Lesa meira

Lónið hverfur á þremur dögum!

Á sama tíma ár hvert myndast furðulegt fyrirbæri á landamærum Kirgistan, Kasakstan og Kína en um er að ræða Merzbacher lónið sem myndast úr leysingavatni frá jökli sem kallast Inylchek. Þegar lónið nær hámarki sínu tæmist það skyndilega og meira en 250 rúmmetrar vatns streyma úr því á örfáum dögum. Vatnið rennur undir ísstíflu, sem haldið hafði lóninu í skefjum, og streymir frá jökulsporðinum. Vat Lesa meira

Mest um þrumur í Afríku

Veðurfræði Þótt loftslag í Sahara sé skraufaþurrt, kemur það - þótt ótrúlegt sé - ekki í veg fyrir að oft myndist öflug þrumuveður yfir sunnanverðri eyðimörkinni. Að þessu hafa vísindamenn við Utah-háskóla nú komist á grundvelli mælinga frá bandarísk-japanska gervihnettinum TRMM (Tropical Rainfall Measuring Mission Satellite), sem hefur vaktað öll þrumuveður á jörðinni á tímabilinu frá 1988 – 200 Lesa meira

Kælir hvass vindur loftið?

Þótt hitamælirinn sýni hita yfir frostmarki, getur loftið virst ískalt þegar vindurinn blæs. Ástæðan er þó ekki sú að vindurinn kæli loftið, heldur verða loftskipti við húðina hraðari og hún nær því síður að verma upp loftlagið næst sér. Þetta fyrirbrigði kallast almennt vindkæling. Þegar líkaminn framleiðir hita, flytur blóðið hann til allra líkamshluta. Sé vindstyrkur lítill verða loftskiptin Lesa meira

Hversu mikinn sand flytur sandstormur?

Sandstormar í eyðumörkum eru ógnvænleg fyrirbrigði. Hversu mikill sandur berst með slíkum stormi og hve langt getur hann farið? Útreikningar sýna að ef vindur er hvass og sandurinn þurr getur sandburðurinn orðið allt að 30 kg á hvern metra á klukkustund. Þetta þýðir að í miklum sandstormi geta margar milljónir tonna af sandi og ryki flutt sig úr stað. Sandstormur byrjar þegar vindhraði fer yfi Lesa meira

Af hverju sveiflast brýr?

Vindurinn getur sveiflað hengibrúm til hliðanna og við réttar aðstæður geta litlar hreyfingar á brúnni styrkt hver aðra. Sé brúin ekki rétt hönnuð getur allt brúargólfið tekið að sveiflast stjórnlaust með hinum óhugnanlegustu afleiðingum. Þetta varð mönnum ljóst þegar Tacoma Narrows Bridge í Bandaríkjunum hrundi árið 1940, ári eftir að smíði hennar lauk. Þetta slys opnaði augu brúarsmiða fyrir Lesa meira

Auglýsing
ELÍSA GUDRÚN EHF. - Útgáfufélag Lifandi Vísinda
  • Klapparstígur 25
  • 101 Reykjavík
  • Sími: 570-8300
  • Opnunartími: 9 - 12 alla virka daga
  • lifandi@visindi.is
Höfundarréttur: isProject ehf. © 2010. Allur réttur áskilinn.