Fullt tungl 2022 – Hvenær er tunglið fullt?

Þann 16. 2022 snýr upplýsta hlið tunglsins að jörðu þannig að hér á Íslandi gætum við séð fullt tungl.

BIRT: 15/05/2022

LESTÍMI:

4 mínútur
Share on facebook

Alheimur – Tunglið 

Lestími: 6 mínútur 

HVAÐ ER FULLT TUNGL?

Tunglið hefur fjögur svokölluð kvartilaskipti allt eftir því hvar það er staðsett miðað við sól og jörðu. Fullt tungl er eitt slíkt kvartilaskipti.

 

Við fullt tungl er jörðin staðsett milli tungls og sólar og tunglið snýr því upplýstri hlið sinni að okkur. 

 

Fyrir utan tunglmyrkva er tunglið alltaf lýst af sólu í meira eða minna mæli. Við fullt tungl er ljósið greinilegast en við kvartilaskiptin nýtt tungl er það veikast. 

Staða tungls miðað við sól og jörð ræður því hvernig við hér á jörðu sjáum tunglið. Þegar jörðin er á milli sólar og tunglsins fáum við fullt tungl og þegar tunglið er næst sólu fáum við nýtt tungl. Kvartilaskipti tunglsins þar á milli nefnast gleitt vaxandi eða gleitt minnkand tungl, allt eftir því hvort við stefnum að fullu tungli eða nýju tungli. 

HVENÆR ER FULLT TUNGL?

Fullt tungl er ekki fágætt fyrirbæri og því er oft mögulegt að sjá fullt tungl frá jörðu. 

 

Það tekur tunglið 29,53059 daga að fara í gegnum sín fjögur kvartilaskipti. Það felur í sér að við fáum fullt tungl minnst einu sinni í hverjum mánuði. 

 

Næsta fulla tungl á Íslandi er þann 16. maí 2022.

 

Þegar við fáum tvö full tungl í einum mánuði, eins og var t.d. raunin í október 2020, nefnist síðara fulla tunglið Blue Moon eða „blátt tungl“. Fyrirbæri þetta á sér stað á um 2,5 ára fresti. 

 

Þetta síðara fulla tungl er þrátt fyrir nafnið ekki blátt. Tunglið getur þó virst vera bláleitt, t.d. eftir eldgos eða skógarbruna þar sem aska þeytist upp í lofthjúpinn og dreifir rauðu ljósi sólar. 

FULLT TUNGL Á ÁRINU 2022

Fullt tungl á árinu 2022

Sjáið hvenær við á Íslandi getum séð fullt tungl í almanakinu hér að neðan 

 

  • Þann 16. maí – klukkan 04:15

 

  • Þann 14. júní – klukkan 11:52 (Ofurtungl)

 

  • Þann 13. júlí  – klukkan 18:38 (Ofurtungl)

 

  • Þann 12. ágúst – klukkan 01:36 

 

  • Þann 10. september – klukkan 09.58

 

  • Þann 9. október – klukkan 20:54

 

  • Þann 8. nóvember – klukkan 11:02 

 

  • Þann 8. desember klukkan 04:08

 

Ofurtungl og smámáni 

Næsta ofurtungl getur sést á Íslandi þann 14. júní 2022. Ofurtungl getur einnig sést í næsta mánuði þann 13. júlí  2022. 

 

Ofurtungl verður til þegar við fáum fullt tungl og tunglið er einnig næst jörðu á braut sinni um hana. Við ofurtungl virkar fullt tungl stærra en venjulega. 

 

Hið gagnstæða sem á sér stað við ofurtungl er smámáni þar sem við höfum fullt tungl og tunglið er einnig lengst í burt frá jörðu á braut sinni um hana.

 

Ekkert smátungl er árið 2022

 

Séð frá jörðu er stærðarmismunur á ofurtungli og smátungli um 14% meðan mismunur í ljósstyrk er allt að 30%. 

 

Tunglmyrkvi

Næsti almyrkvi á tungli verður 16. maí 2022. Hér verður hann aðeins sýnilegur hluta tímans, þar eð hann stendur yfir þegar tunglið sest.

HVAÐ ERU JARÐARBERJATUNGL OG HAUSTTUNGL?

Rauðlitað fullt tungl lýsir á sumrin og haustin. 

Þegar við nálgumst sumarsólstöður getum við upplifað að fullt tungl virðist hafa rauðgulan blæ. 

 

Fyrirbærið nefnist jarðarberjatungl og rauðguli liturinn myndast í mánaskini sem á þessum tíma fer í gegnum tiltölulega þykkt lag í lofthjúpnum áður en það nær til okkar hér á jörðu. Blátt ljós dreifist á leiðinni í allar áttir og því er ljós sem nær til augans einkum rauðleitt. 

 

Þetta rauðleita fyrirbæri má einnig sjá um haustjafndægur. Þar er þetta sérstaka fulla tungl þó nefnt hausttungl í staðinn fyrir jarðarberjatungl. 

Nafnið jarðarberjatungl er sagt vera upprunnið frá Algonquin-frumbyggjum í Norður-Ameríku, þar sem þeir uppskáru jarðarber á þessum tíma. Nafnið hefur síðan náð fótfestu víðar í heiminum. 

GETUR FULL TUNGL HAFT ÁHRIF Á SVEFN ÞINN?

Það hefur löngum verið sagt að fullt tungl og kvartilaskipti þess hafi áhrif á svefn okkar. Flestar rannsóknir á þessu sviði hafna þeirri staðhæfingu.

 

Árið 2015 sýndi svissnesk rannsókn með 2.000 þátttakendum engin merki þess að fullt tungl gæti valdið minni eða verri svefni miðað við önnur kvartilaskipti tunglsins. 

 

Nú bendir tilraun sem gerð var við University of Washington í BNA hins vegar til hins gagnstæða. 

 

98 manneskjur í þremur hópum í argentíska héraðinu Formosa tóku þátt í tilrauninni, þar sem mælum var komið á úlnlið þeirra sem skráði svefn og vöku þátttakenda. 

 

Hópar þátttakenda voru greindir að miðað við mismunandi aðgang að rafmagnsljósi. Einn hópurinn hafði engan aðgang að því, annar hafði takmarkaðan aðgang og sá þriðji fullan aðgang. 

 

Rafmagnsljós minnka áhrifin

Niðurstöðurnar sýndu að hópurinn sem hafði engan aðgang að rafmagnsljósi virtist hafa orðið fyrir mestum áhrifum af kvartilaskiptum.

 

Þetta kann að vera rétt þar sem tunglskinið er sterkast fram að fullu tungli og því er eðlilegt að leggjast seinna til svefns á þeim tíma. Fyrir þennan hóp varð svefninn allt að 58 mínútum styttri á næturnar fram að fullu tungli.

 

Fyrir hina hópana tvo voru áhrif tunglsins minni en samt sem áður mælanleg. 

 

Vísindamennirnir endurtóku tilraunina með 464 námsmönnum í borginni Seattle þar sem skin mánans var skyggt með gerviljósi en þá fundu svefnsérfræðingarnir einnig umtalsverðar sveiflur í nætursvefni sem fylgdu svipuðu mynstri og í fyrrnefndri rannsókn. 

 

Vísindamenn telja því að kvartilaskipti tunglsins og áhrif þeirra á svefn okkar liggi djúpt í lífeðlisfræðilegri gerð líkamans og hafi gert það frá því að forfeður okkar þurftu að vera vakandi og nýta tunglsljósið þegar það var til staðar.

BIRT: 15/05/2022

HÖFUNDUR: CHARLOTTE KJAER

HÖFUNDARÉTTUR MYNDA: Shutterstock,© Lasse Alexander Lund-Andersen,

vinsælustu greinarnar

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu með áskrifandi að blaðinu?

Áskrifendur geta fengið áskrift af vefnum hér

FÁÐU AÐGANG AÐ VÍSINDI.IS

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is