Alheimurinn

Fullt tungl 2023 – Hvenær er tunglið fullt?

Þann 6. apríl snýr upplýsta hlið tunglsins að jörðu þannig að hér á Íslandi gætum við séð fullt tungl.

BIRT: 15/04/2023

HVAÐ ER FULLT TUNGL?

Tunglið hefur fjögur svokölluð kvartilaskipti allt eftir því hvar það er staðsett miðað við sól og jörðu. Fullt tungl er eitt slíkt kvartilaskipti.

 

Við fullt tungl er jörðin staðsett milli tungls og sólar og tunglið snýr því upplýstri hlið sinni að okkur. 

 

Fyrir utan tunglmyrkva er tunglið alltaf lýst af sólu í meira eða minna mæli. Við fullt tungl er ljósið greinilegast en við kvartilaskiptin nýtt tungl er það veikast. 

Staða tungls miðað við sól og jörð ræður því hvernig við hér á jörðu sjáum tunglið. Þegar jörðin er á milli sólar og tunglsins fáum við fullt tungl og þegar tunglið er næst sólu fáum við nýtt tungl. Kvartilaskipti tunglsins þar á milli nefnast gleitt vaxandi eða gleitt minnkand tungl, allt eftir því hvort við stefnum að fullu tungli eða nýju tungli. 

HVENÆR ER FULLT TUNGL?

Fullt tungl er ekki fágætt fyrirbæri og því er oft mögulegt að sjá fullt tungl frá jörðu. 

 

Það tekur tunglið 29,53059 daga að fara í gegnum sín fjögur kvartilaskipti. Það felur í sér að við fáum fullt tungl minnst einu sinni í hverjum mánuði. 

 

Næsta fulla tungl á Íslandi er þann 6. apríl 2023.

Þegar við fáum tvö full tungl í einum mánuði, eins og var t.d. raunin í október 2020, nefnist síðara fulla tunglið Blue Moon eða „blátt tungl“. Fyrirbæri þetta á sér stað á um 2,5 ára fresti. 

Þetta síðara fulla tungl er þrátt fyrir nafnið ekki blátt. Tunglið getur þó virst vera bláleitt, t.d. eftir eldgos eða skógarbruna þar sem aska þeytist upp í lofthjúpinn og dreifir rauðu ljósi sólar. 

FULLT TUNGL Á ÁRINU 2023

Fullt tungl á árinu 2023

Sjáið hvenær við á Íslandi getum séð fullt tungl í almanakinu hér að neðan 

 

  • Þann 6. apríl – klukkan 04:36

 

  • Þann 5. maí – klukkan 17:36 

 

  • Þann 4. júní  – klukkan 03:43

 

  • Þann 3. júlí – klukkan 11:40 

 

  • Þann 1. ágúst – klukkan 01.33

 

  • Þann 31. ágúst – klukkan 01:37

 

  • Þann 28. október – klukkan 20:24 

 

  • Þann 27. nóvember klukkan 09:16

 

  • Þann 27. desember – klukkan 00:33

 

Ofurtungl og smámáni 

Næsta ofurtungl gætu sést á Íslandi þann 2. ágúst og 30. ágúst.

 

Ofurtungl verður til þegar við fáum fullt tungl og tunglið er einnig næst jörðu á braut sinni um hana. Við ofurtungl virkar fullt tungl stærra en venjulega. 

 

Hið gagnstæða sem á sér stað við ofurtungl er smámáni þar sem við höfum fullt tungl og tunglið er einnig lengst í burt frá jörðu á braut sinni um hana.

 

Smátungl var þann 5. febrúar í ár.

 

Séð frá jörðu er stærðarmismunur á ofurtungli og smátungli um 14% meðan mismunur í ljósstyrk er allt að 30%.

 

Tunglmyrkvi

Næsti almyrkvi á tungli yfir allri Evrópu verður 7. september árið 2025. 

HVAÐ ERU JARÐARBERJATUNGL OG HAUSTTUNGL?

Rauðlitað fullt tungl lýsir á sumrin og haustin. 

Þegar við nálgumst sumarsólstöður getum við upplifað að fullt tungl virðist hafa rauðgulan blæ. 

 

Fyrirbærið nefnist jarðarberjatungl og rauðguli liturinn myndast í mánaskini sem á þessum tíma fer í gegnum tiltölulega þykkt lag í lofthjúpnum áður en það nær til okkar hér á jörðu. Blátt ljós dreifist á leiðinni í allar áttir og því er ljós sem nær til augans einkum rauðleitt. 

 

Þetta rauðleita fyrirbæri má einnig sjá um haustjafndægur. Þar er þetta sérstaka fulla tungl þó nefnt hausttungl í staðinn fyrir jarðarberjatungl. 

Nafnið jarðarberjatungl er sagt vera upprunnið frá Algonquin-frumbyggjum í Norður-Ameríku, þar sem þeir uppskáru jarðarber á þessum tíma. Nafnið hefur síðan náð fótfestu víðar í heiminum. 

GETUR FULL TUNGL HAFT ÁHRIF Á SVEFN ÞINN?

Það hefur löngum verið sagt að fullt tungl og kvartilaskipti þess hafi áhrif á svefn okkar. Flestar rannsóknir á þessu sviði hafna þeirri staðhæfingu.

 

Árið 2015 sýndi svissnesk rannsókn með 2.000 þátttakendum engin merki þess að fullt tungl gæti valdið minni eða verri svefni miðað við önnur kvartilaskipti tunglsins. 

 

Nú bendir tilraun sem gerð var við University of Washington í BNA hins vegar til hins gagnstæða. 

 

98 manneskjur í þremur hópum í argentíska héraðinu Formosa tóku þátt í tilrauninni, þar sem mælum var komið á úlnlið þeirra sem skráði svefn og vöku þátttakenda. 

 

Hópar þátttakenda voru greindir að miðað við mismunandi aðgang að rafmagnsljósi. Einn hópurinn hafði engan aðgang að því, annar hafði takmarkaðan aðgang og sá þriðji fullan aðgang. 

 

Rafmagnsljós minnka áhrifin

Niðurstöðurnar sýndu að hópurinn sem hafði engan aðgang að rafmagnsljósi virtist hafa orðið fyrir mestum áhrifum af kvartilaskiptum.

 

Þetta kann að vera rétt þar sem tunglskinið er sterkast fram að fullu tungli og því er eðlilegt að leggjast seinna til svefns á þeim tíma. Fyrir þennan hóp varð svefninn allt að 58 mínútum styttri á næturnar fram að fullu tungli.

 

Fyrir hina hópana tvo voru áhrif tunglsins minni en samt sem áður mælanleg. 

 

Vísindamennirnir endurtóku tilraunina með 464 námsmönnum í borginni Seattle þar sem skin mánans var skyggt með gerviljósi en þá fundu svefnsérfræðingarnir einnig umtalsverðar sveiflur í nætursvefni sem fylgdu svipuðu mynstri og í fyrrnefndri rannsókn. 

 

Vísindamenn telja því að kvartilaskipti tunglsins og áhrif þeirra á svefn okkar liggi djúpt í lífeðlisfræðilegri gerð líkamans og hafi gert það frá því að forfeður okkar þurftu að vera vakandi og nýta tunglsljósið þegar það var til staðar.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: CHARLOTTE KJAER

Shutterstock,© Lasse Alexander Lund-Andersen,

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

6

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

3

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

4

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

5

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

6

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Maðurinn

Mannfólkið hefur kysst í 4.500 ár

Náttúran

Hvað er glertæring?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Menning og saga

Ólíkar þjóðir í Evrópu á ísöld

Náttúran

Hunangsfluguna skortir flugtækni

Miðaldir voru ekki myrkar

Hinar evrópsku miðaldir hófust með falli Rómarveldis 476 og lauk með uppgötvun Ameríku 1492. Það orð hefur lengið legið á þessu tímabili að það hafi verið einhvers konar lágdeyða í sögunni og öll framþróun stöðvast. Þetta er alls ekki rétt. Nýjar uppfinningar litu dagsins ljós og háskólar komu til sögunnar.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is