Læknisfræði

Komast má hjá krabba í öðru hverju tilviki

Það er einkum þrennt sem þú þarf að sneiða hjá ef þú vilt draga úr hættunni á krabbameini. Þetta er undirstrikað í nýrri og mjög stórri rannsókn.

BIRT: 23/03/2023

Alls stafa 44% krabbameinstilvika á heimsvísu af ástæðum sem unnt væri að sneiða hjá, svo sem reykingum, mengun og áfengisneyslu.

 

Þetta sýnir ný, stór rannsókn þar sem m.a. bandarískir vísindamenn hafa rannsakað tölur um krabbameinstilvik á 204 mismunandi svæðum á hnettinum.

 

Niðurstaðan sýnir að 4,5 milljónir dauðsfalla af völdum krabbameins árið 2019 stöfuðu af ástæðum sem unnt hefði verið að komast hjá.

 

Reykingar, áfengisneysla og ofþyngd segja vísindamennirnir að beri langstærstan hluta ábyrgðarinnar á heimsvísu. Það staðfestir niðurstöður fjölmargra smærri rannsókna.

Um rannsóknina:
  • Vísindamennirnir á bak við rannsóknina skoðuðu tölur um áhættuþætti og krabbameinsdauðsföll frá 204 mismunandi löndum og svæðum í heiminum.

 

  • Og þó að rannsóknin sé ein sú ítarlegasta sem gerð hefur verið er erfitt að finna nákvæman fjölda dauðsfalla og krabbameinstilfella í heiminum þar sem ekki öll lönd skrá hann á sama hátt.

 

  • Jafnframt benda rannsakendurnir sjálfir á að það séu ákveðnir áhættuþættir sem hægt er að koma í veg fyrir, eins og sólarljós og sýkingar af bakteríunni helicobacter pylori, sem ekki eru teknir með í rannsókninni.

Sjáðu 10 stærstu áhættuþættina hér

Nýja rannsóknin er meðal hinna stærstu sinnar gerðar og í henni rannsökuðu vísindamennirnir tengslin milli 23 mismunandi gerða krabbameina og 34 áhættuþátta sem hægt væri að sneiða hjá, svo sem óbeinna reykinga, kyrrsetu og heilkornasnauðs mataræðis.

 

Með þessu móti tókst að skilgreina og raða upp þeim 10 áhættuþáttum sem kostuðu flest mannslíf árið 2019 og bera saman við tölur frá 2010.

 

Reykingar, áfengisneysla og ofþyngd raða sér í efstu sætin bæði árin. Dauðsföllum af völdum ofþyngdar hefur fjölgað langmest – sérstaklega á fátæktarsvæðum.

Margir þættir auka áhættu
  • Reykingar
  • Áfengisneysla
  • Ofþyngd
  • Verjulaust kynlíf
  • Örðumengun í lofti
  • Asbestryk í tengslum við vinnu
  • Heilkornasnautt mataræði
  • Mjólkursnautt mataræði
  • Óbeinar reykingar
  • Rannsóknin byggir á dauðsföllum af völdum krabbameins árið 2019.

 

 

  • Jafnframt benda rannsakendurnir sjálfir á að það séu ákveðnir áhættuþættir sem hægt er að koma í veg fyrir, eins og sólarljós og sýkingar af bakteríunni helicobacter pylori, sem ekki eru teknir með í rannsókninni.

Mennirnir taka hættulegt fyrsta sætið

Krabbamein í barka, berkjum og lungum eru efst á listanum yfir krabbamein sem komast hefði mátt hjá. Þar á eftir koma endaþarmskrabbi og krabbi í vélinda.

 

Munur eftir kynjum reyndist áberandi mikill. Hægt hefði verið að fyrirbyggja 50,6% af andlátum karla vegna krabbameins en hjá konum var talan 36,3%. Á þessu kunna vísindamennirnir enga skýringu.

 

Aðrir velta fyrir sér hvort kynin bregðist af lífeðlisfræðilegum ástæðum misjafnlega við áhættuþáttunum. Enn aðrir vísindamenn benda á að menningarmunur gæti líka átt sinn þátt.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: NANNA VIUM

Shutterstock

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

Náttúran

Topp 5: Hvaða dýr stunda lengsta mökun?

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Lifandi Saga

5 ástæður þess að BNA er einungis með tvo flokka 

Vinsælast

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

5

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

6

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

6

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Lifandi Saga

Í fallhlíf til helvítis: Slökkviliðsmenn stukku beint niður í eldhafið

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

5 fornleifafundir sem raskað hafa sögu mannsins

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Sagt er að franska drottningin María Antonía, betur þekkt sem Marie-Antoinette, hafi orðið hvíthærð kvöldið áður en hún var hálshöggin árið 1793. Er þetta yfirleitt hægt?

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is