Alþjóðleg rannsókn sem náði til 101 landa bendir til að fólk sem neytir meira af ákveðinni tegund próteins geti átt von á lengra lífi.
Einn höfunda rannsóknarinnar er Stephen Simpson, prófessor í næringarfræði við Háskólann í Sydney.
Í símtali alla leið frá Ástralíu útskýrir hann hvaða próteingjafar geti stuðlað að lengra lífi – því það skiptir máli bæði hvers konar prótein þú borðar og í hvaða magni.
Í gegnum fjörutíu ára rannsóknarferil hefur hann komist að ákveðinni niðurstöðu sem hann telur að allir ættu að vita: það snýst um að hlusta á ákveðið merki frá líkamanum.
Það merki breytist með aldrinum og tengist því hvernig próteinþörf líkamans þróast yfir ævina, segir Stephen Simpson í viðtalinu.
Nýja rannsóknin styður þá niðurstöðu og gefur til kynna að það geti verið heilsusamlegt að borða eina tegund próteins á yngri árum og aðra á fullorðinsárum.
Líkaminn þarfnast réttra næringarefna
Að sögn prófessorsins eru prótein með því mikilvægasta sem við neytum.
Í próteinum er meðal annars að finna nitur, sem vöðvar, bein og önnur vefjalög líkamans nota til að byggja sig upp eða gera við skemmdir.
Líkaminn á fitu- og kolvetnabirgðir sem hann getur gengið á ef við fáum ekki nóg úr fæðunni – en slíkar birgðir eru ekki til af próteinum.
Þess vegna þurfum við að leggja sérstaka áherslu á að fá nægilegt prótein úr fæðunni.
Fjöldi rannsókna – allt frá rannsóknum á flugum til apa og manna – sýna að próteinþörf okkar breytist með aldrinum, segir Stephen Simpson.
En þú þarft samt alls ekki að vanda þig við að telja prótein eða mæla hversu mikið þú borðar. Líkaminn sér nefnilega sjálfur um að láta þig vita hvenær kominn er tími á meira prótein.
Líkaminn sendir okkur sérstakt merki
Líkaminn býr yfir innbyggðri hæfni til að skynja nákvæmlega hve mikið prótein hann þarfnast, útskýrir Stephen Simpson.
Kynntu þér vísindamanninn
Stephen Simpson er prófessor í næringarfræði við Háskólann í Sydney.
Í fjörutíu ár hefur hann rannsakað næringarþörf bæði dýra og manna.
Í samstarfi við kollega sína hefur hann framkvæmt fjölda rannsókna á því hvernig menn og dýr nýta sér ólíkar tegundir næringarefna – þar á meðal prótein. Þær rannsóknir hafa veitt honum dýpri innsýn í hvað geti ýtt undir offitufaraldurinn.
Um þessar mundir rannsakar hann próteinneyslu hjá ófrískum konum og hvaða áhrif hún hefur á barnið.
„Líkaminn segir okkur til hvenær við þurfum á próteini að halda,“ segir hann.
Þetta merki tryggir að við fáum nákvæmlega það magn próteins sem við þurfum – hvorki of lítið né of mikið.
„Við upplifum þetta merki sem löngun í umami-bragð og saltan mat,“ útskýrir Stephen Simpson.
Próteinþörfin er sterkari en löngun okkar í önnur mikilvæg næringarefni, eins og fitu og kolvetni. Það getur leitt til þess að við borðum of mikið – sérstaklega ef fæðan okkar er mikið unnin.
Saltar og unnar matvörur eins og kartöfluflögur, tilbúnir réttir og kjötálegg eru nefnilega hannaðar til að líkjast próteinbragði, en innihalda í raun aðallega kolvetni og fitu. Þess vegna þurfum við að innbyrða fleiri hitaeiningar til að uppfylla próteinþörf líkamans.
Vítamín eru líkamanum nauðsynleg eigi hann að starfa rétt en hins vegar eiga þau að stafa frá fæðunni og ekki úr töflum
Ein tegund próteins tengist lengra lífi
Í nýrri rannsókn sem birtist í tímaritinu Nature Communications og byggir á gögnum frá 101 landi, greindu Stephen Simpson og ástralski samstarfsfélagar hans fæðuframboð og lýðfræðileg gögn landanna á tímabilinu 1961 til 2018.
Þeir komust að því að í löndum þar sem neysla á plöntupróteinum – eins og kjúklingabaunum, tofu og öðrum belgjurtum – var mikil, virtist meðalævi vera hærri. En einnig kom í ljós að tengslin við langlífi ráðast af mismunandi tegundum próteins eftir aldri.
Rannsóknin bendir nefnilega til þess að dýraprótein henti börnum best, að fullorðnir á aldrinum 30 til 65 ára eigi helst að neyta plöntupróteina, og að fólk yfir 65 ára aldri hafi gagn af blöndu af báðum gerðum.
„Niðurstöðurnar eru í samræmi við margar aðrar rannsóknir sem sýna að plöntuprótein geti til lengri tíma litið verið heilsusamlegri en dýraprótein,“ segir Stephen Simpson.
Egg og sojabaunir geta komið í stað kjöts
Egg og mjólkurvörur til samans veita líkamanum svipað hlutfall amínósýra og kjöt – þar á meðal leúsín, lýsín og amínósýrur sem innihalda brennistein, sem oft skortir í hreinni plöntufæðu.
Sojabaunir innihalda átta af níu nauðsynlegum amínósýrum sem finnast í kjöti. Hægt er að bæta upp þá síðustu, metíónín, með matvælum eins og hrísgrjónum, kínóa, höfrum, brasilíuhnetum eða sesamfræjum.
Skýringin getur, að sögn prófessorsins, falist í því hvernig amínósýrur raðast í próteinum – þar sem börn þurfa aðra næringarsamsetningu en fullorðnir.
Stephen Simpson bendir einnig á að plöntuprótein geti stuðlað að lengra lífi vegna þess að fólk sem borðar þau neytir oft jafnframt trefjaríkrar og hollrar plöntufæðu.
Ráðleggingar prófessorsins að heilbrigðara lífi
Langt rannsóknarstarf Stephen Simpsons hefur veitt honum dýpri skilning á því hvað stuðlar að heilbrigðu og löngu lífi.
Ein sú mikilvægasta lexía sem við getum tileinkað okkur, að hans mati, er að læra að hlusta á próteinþörf líkamans. Þegar þú færð löngun í saltan mat eða umami-bragð er það merki frá líkamanum um að hann skorti prótein.
Fáir þekkja efnið – en skortur á því getur leitt til fitulifrar, hjartasjúkdóma og Alzheimer.
„Þegar próteinlöngunin lætur á sér kræla, þá skiptir máli að velja rétt,“ útskýrir hann. „Ekki grípa í fljótlegar og auðveldar hitaeiningar eins og kartöfluflögur, sem eru hannaðar til að vera saltar og með umami-ívafi. Þær fullnægja ekki próteinþörf líkamans og leiða til þess að þú borðar of mikið.“
Prótein ætti að koma frá góðum dýraafurðum eins og kjöti, fiski, eggjum, alifuglakjöti eða mjólkurvörum – eða frá plöntugjöfum eins og heilkornum, hnetum og belgjurtum.
Ef þú ert kominn á miðjan aldur eða eldri þarftu ekki að gerast grænkeri, en það getur verið þér til heilla að leggja áherslu á prótein úr plönturíkinu.
Stephen Simpson sjálfur hlustar á hina raunverulegu próteinlöngun líkamans.
Þótt hann elski að elda og njóta góðs matar leggur hann mikla áherslu á að velja réttar fæðutegundir.
„ Ég legg áherslu á að velja næringarríkan og góðan mat. Ég forðast til dæmis mikið unnar vörur sem eru ríkar af fitu, salti og sykri,“ segir hann.
Hann viðurkennir þó að hann sé eins og flestir aðrir: það er erfitt að standast freistingar þegar þær eru innan seilingar.
