Genabreyttar flugur eiga að útrýma sinni eigin tegund

Nokkuð mótsagnakennd aðferð við að halda moskítóflugum niðri byggir á því að sleppa miklum fjölda þeirra út í náttúruna.

Lestími: 4 mínútur

Nú er áætlað að sleppa 750 milljónum moskítóflugna lausum í Flórída í BNA í þeim tilgangi að halda stofninum í skefjum. Flugurnar sem á að sleppa verða nefnilega með ígrædda erfðavísa sem eiga að hamla gegn fjölgunarhæfni alls stofnsins.

Með þessu móti vonast stjórnvöld til að draga úr útbreiðslu sjúkdómsvalda sem berast með moskítóflugum, svo sem zíkaveiru, beinbrunasótt, chikungunyaveiru og gulusótt.

Erfðabreyttu flugurnar verða settar í umferð á tveggja ára tímabili frá 2021.

Móskítólirfur með sérstöku drápsgeni þekkjast frá öðrum lirfum á því að þær lýsa. Við genabreytinguna er bætt við sérstöku litarefni.

Genabreyting á að draga úr æxlun

Hækkandi hitastig og sjávarborð skapa nú ný svæði þar sem moskítóflugur þrífast og dreifa veirusjúkdómum.

Vísindamenn reyna þess vegna að þróa genabreyttar flugur sem hafa hömlur á fjölgun eigin tegundar án þess að valda öðrum tegundum skaða.

Fyrirtækið Oxitec sem er upprunnið í Oxfordháskóla, ræktar t.d. karlflugur af tegundinni Aedes aegypti. Vegna íklippts gens deyja þessar flugur áður en þær ná fullorðinsaldri en þó ekki fyrr en eftir að þær hafa dreift þessu banvæna geni áfram við mökun.

3 skref / Þannig aflífar genagalli fluguna innan frá:

1. Banvænu geni komið fyrir

Í erfðaefnið er sett gen (grænt) sem í frumunum framleiðir prótínið tTAV (blátt). Prótínið þvingar fram enn meiri framleiðslu tTAV.

2. Frumurnar uppteknar

Offramleiðslan leiðir til þess að RNA-sameindir (rauðar) sem annars ættu að umbreyta lífsnauðsynlegum genum (fjólublátt) í önnur prótín, hafa nóg að gera við að framleiða tTAV.

3. Flugurnar drepast

Þar eð mikilvæg gen virka ekki rétt, virkar fruman ekki rétt heldur og hún deyr. Þegar nógu margar frumur eru dauðar hættir líffærið að virka og eftir fáa daga drepst flugan sjálf. Þessi seinkun dauðdagans veldur því að flugan nær að geta afkvæmi og dreifa þannig drápsgenunum áfram.

Meðal afkvæmanna leiðir genagallinn til þess að kvenflugurnar sem sjúga blóð, drepast á lirfustigi. Genabreyttar karlflugur – sem lifa á blómasafa og eru mönnum því hættulausar – lifa einmitt nógu lengi til að skila drápsgeninu áfram.

Niðurstaðan á að verða sú að moskítóflugum fækki og um leið dragi úr smithættu.

Drepur allt að 96% af tegundinni

Vísindamenn hafa nú í rúman áratug sleppt genabreyttum moskítóflugum út í náttúruna með misjöfnum árangri. Síðasta tilraunin, gerð í Brasilíu 2019, drap allt að 96% af tegundinni sem tilraunin beindist að.

Milljónum flugna sleppt út í náttúruna

Umdeild rannsókn gefur hins vegar vísbendingar um að moskítóflugurnar geti lifað af með drápsgenin í sér og myndað nýjar blendingstegundir.

Umhverfisverndarsamtök hafa þess vegna gagnrýnt þessa tækni sem þau óttast að geti haft ófyrirséðar aukaverkanir á vistkerfið.

(Visited 916 times, 10 visits today)

Pin It on Pinterest

Share This

Fá þér
áskrift?

Við erum með fullt blað af spennandi greinum einsog þeim sem þú ert búin/n að vera að lesa og meira til.