Hvaðan kemur segulsvið jarðar?

Jörðin er umlukin segulsviði sem verndar okkur fyrir skaðlegri geislun utan úr geimnum en hvernig myndast það?

LESTÍMI: 3 MÍNÚTUR

 

Jörðin er umlukin segulsviðslínum, hið svokallaða segulsvið sem verndar okkur gegn hlöðnum ögnum utan úr geimnum. Segulsvið myndast í samspili milli fasta og fljótandi hluta af kjarna jarðar, þegar fljótandi hlutinn sem samanstendur af járni og nikkeli, hreyfist. 

 

Snúningur jarðar felur í sér að fljótandi málmar hreyfast um í iðuköstum sem renna meðfram snúningsöxli jarðar. Meðfram iðuköstunum skapast segulsviðslínur sem eru nánast lóðréttar nærri pólunum, meðan þær verða sífellt sveigðari þess lengra frá pólunum sem þær eru. 

 

Segulsvið jarðar breytist 

Það má segja að segulsvið jarðar minni þannig á segulsviðið sem er í kringum venjulega segulstöng – svokallað tvípólasvið.

 

Segulsvið jarðar er langtum óreglulegra heldur en segulsvið slíkrar stangar og það breytist með tímanum. 

 

Fljótandi járn verndar jörðina 

Segulsvið jarðar myndast vegna fljótandi járns í kjarna plánetunnar sem skapar segulsviðslínur milli norðurs og suðurs. 

1: Málmur rís og fellur 

Málmur frá fljótandi ytri kjarna jarðar storknar á yfirborði þess. Ferlið losar orku sem myndar upp- og niðurstreymi í fljótandi málminum. 

2: Snúningur skapar iðuköst 

Snúningur jarðar verður þess valdandi að upp- og niðurstreymi fljótandi málmsins breytist í iðuköst meðfram lóðréttum öxli jarðar. 

3: Segulsvið verndar

Iðuköstin skapa segulsviðslínur sem stöðva orkuríkar agnir utan úr geimnum. Við pólana þar sem línurnar eru nær lóðréttar rekast agnir í lofthjúpnum á segulsviðslínurnar og mynda norður- og suðurljós.

 

Segulpóllinn í norðri og segulpóllinn í suðri færast stöðugt til, því fljótandi járnið í kjarnanum finnur nýja farvegi. Frá árinu 1845 hefur segulsviðið auk þess orðið tíu prósentum veikara. 

 

Samkvæmt nýjustu tölvulíkönum af iðrum jarðar færist segulsviðið í vesturátt vegna vestlægra strauma í ysta hluta af fljótandi kjarna jarðar.

 

Hins vegar sýna útreikningar að fasti innri kjarninn snýst í austurátt aðeins hraðar en jörðin sjálf. 

 

Segulsviðið er holótt 

Mælingar sýna að segulsviðslínurnar eru umtalsvert veikari á svæði sem er á stærð við BNA og nær yfir hluta Suður-Ameríku og sunnanvert Atlantshaf. 

 

Okkur stafar engin hætta af þessu gati hér niðri á jörðinni en gervihnettir á sporbrautum sem fara yfir þetta eru óvarðir og verða fyrir geislun frá geimnum sem getur truflað rafbúnað þeirra.

 

 

Birt: 02.01.2022

 

 

Lestu einnig:

(Visited 578 times, 1 visits today)

Tengdar Greinar

FULLUR AÐGANGUR AÐ VEFNUM Í 14 DAGA FYRIR 0 KRÓNUR

PRÓFAÐU 14 DAGA FYRIR 0 KRÓNUR