Lifandi Saga

Hvaðan koma Bedúínarnir? 

Enginn getur lifað af í eyðimörkinni – fyrir utan bedúínana. Í mörg þúsund ár hefur þessi þrautseigi þjóðflokkur þraukað í eyðimörkinni, þar til ný löggjöf neyddi þá til að breyta lifnaðarháttum sínum.

BIRT: 10/01/2024

Bedúínar eru hirðingjar sem hafa lifað flökkulífi á einhverjum þurrustu og hrjóstugustu svæðum Mið-Austurlanda. 

 

Forfeður þeirra stunduðu landbúnað og dýrahald á steppunum, þar sem nú er Sýrland svo snemma sem 6000 árum f.Kr. Það var þó fyrst á síðasta árþúsundinu fyrir f.Kr. sem bedúínar tóku að safnast saman í skipulegri ættbálka. 

 

Jafnframt tóku þeir að innheimta skatt af þeim fjölmörgu verslunarvörum sem kaupmenn fluttu um svæði þeirra. Á móti hjálpuðu bedúínar kaupmannalestum við að komast yfir eyðimerkur á öruggan máta. 

Bedúínar voru sem skapaðir fyrir erfitt líf í eyðimörkinni

Í mörg þúsund ár hafa bedúínar lagað sig að aðstæðum sem margir myndu telja óbærilegar. Farsæld þeirra fólst í búfénaði, skáldskap og ránsferðum. 

Dýrin tryggðu líf þeirra 

Kjöt, mjólk og ull frá geitum, kameldýrum og sauðfénaði skipti sköpum fyrir líf bedúína í eyðimörkinni. Einkum voru kameldýrin í hávegum höfð hjá bedúínum sem kölluðu dýrið „gjöfina frá guði“. Dýrin voru mikilvægur farkostur í torfærum eyðimörkunum og eins mátti éta þau þegar neyðin var hvað mest. Kameldýra-veðhlaup við brúðkaup og hátíðir átti auk þess sinn þátt í að tengja bedúínana saman. 

Skáldskapur varðveitti fortíðina

Munnleg geymd skáldskapar var mikilvægasta list bedúína og þeir lögðu ríka áherslu á að varðveita vísdóminn sem fólst í ljóðum þeirra. Auk þess að vera listgrein voru ljóðin einnig nýtt til að flytja þekkingu til nýrri kynslóða en flestir voru þeir ólæsir. Ljóðin gátu m.a. greint frá helstu afrekum forfeðranna en einnig var að finna í þeim siðaboðskap til að tryggja dyggðugt líferni. 

Bedúínar rændu alla 

Ránsferðir á kaupmannalestir og aðra ættbálka var ríkur þáttur í menningu bedúína. Bedúínar beittu oft skyndiárásum á verslunarleiðangra kaupmanna, enda forðuðust þeir af öllum mætti að lenda í átökum við stóra heri. Einkum sóttust þeir eftir búfénaði. 

„Starf okkar felst í að ráðast á óvini okkar, á nágranna okkar og jafnvel eigin bræður“, ritaði bedúínska ljóðskáldið al-Kutami. 

Bedúínar settust að í öllum eyðimörkunum

Á næstu öldum og árþúsundum dreifðust bedúínarnir – og stórar hjarðir þeirra af geitum og kameldýrum – til nær allra eyðimerkursvæða í Mið-Austurlöndum og Norður-Afríku. Á svæðum þar sem aðrir þjóðflokkar gátu ekki lifað af. 

 

Þessir harðskeyttu bedúínar voru hins vegar meistarar í að ná sem mestu út úr afar takmörkuðum auðlindum eyðimerkurinnar og stundum bættu þeir sér upp skort á aðföngum með því að ræna kaupmannalestir eða aðra ættbálka. 

Flestir bedúínar hættu hefðbundnum lifnaðarháttum sínum á 19. og 20. öld.

Þetta flökkulíf bedúínanna var þó þyrnir í augum valdhafa Mið-Austurlanda sem áttu erfitt með að hafa stjórn á hirðingjunum og heimta skatt af þeim.

 

Á 19. öld innleiddu Ósmanar sem réðu þá ríkjum í Mið-Austurlöndum, nýja löggjöf. Þessi nýja löggjöf fól í sér flutning framandi þjóðflokka til eyðimerkursvæða og þvingaði á sama tíma marga bedúína til að taka upp fasta búsetu. 

 

Síðan hafa stöðugt fleiri gefist upp á hefðbundnu lífi bedúína og frá því upp úr 1950 lifa nú langflestir bedúínar í stórborgum Mið-Austurlanda. Þar leitast þeir ennþá við að halda í hefðir forfeðra sinna, m.a. með menningarhátíðum og skemmtiferðum út í eyðimerkur. 

HÖFUNDUR: EMRAH SÜTCÜ

© Yale Center for British Art. © Public Domain. © Mariam Hotel. © Library of Congress.

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

6

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

3

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

4

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

5

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

6

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Maðurinn

Mannfólkið hefur kysst í 4.500 ár

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Menning og saga

Ólíkar þjóðir í Evrópu á ísöld

Náttúran

Hunangsfluguna skortir flugtækni

Tækni

Græna afleysingin fyrir Concorde 2025

Humar var hundafæða

Áður en humar fór að sjást á matseðlum fínna veitingahúsa flokkaðist hann undir lélegan dósamat og var jafnframt notaður sem áburður á akrana. Að því kom að skelfiskur þessi varð sjaldséður vegna ofveiða og þá ávann hann sér nýtt orðspor sem hnossgæti.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is