Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Kaffi er drukkið um allan heim og allra vinsælast hér á norðurhjaranum. Þessi svarti drykkur hefur á síðari árum reynst hollara en sagnir herma. Loftslagsáhrifin eru hins vegar neikvæð.

BIRT: 28/08/2022

,,KAFFI ER ÓHOLLT" - BÆÐI- OG

Orðspor kaffisins er ekki gott og það hefur verið tengt við bæði hjartasjúkdóma og krabbamein.

 

En á síðasta áratug hafa uppgötvast ýmsir heilsusamlegir kostir við kaffidrykkju.

 

Þetta gildir þó ekki um kaffiþamb, heldur aðeins ef kaffidrykkjan er í hófi. Mörkin liggja við 400 mg af koffíni á dag eða svo. Það samsvarar 4-5 bollum eða í mesta lagi einum lítra.

 

Meðal gagnlegra áhrifa eru minni dánarlíkur, einkum meðal hjartasjúklinga.

 

Kaffi virðist einnig veita nokkra vörn gegn parkinson, sykursýki 2 og lifrarsjúkdómum, m.a. lifrarkrabba.

 

Hins vegar benda rannsóknir til þess að ávinningurinn geti breyst í ókosti ef þú drekkur kaffið þitt á röngum tíma eða drekkur rangt kaffi.

 

Samkvæmt vísindamönnum frá háskólanum í Bath í Englandi hækkar blóðsykurinn gífurlega, til dæmis ef þú drekkur bolla af svörtu kaffi strax eftir slæman nætursvefn.

 

Hækkaður blóðsykur getur aukið hættuna á að fá sykursýki og þess vegna telja rannsakendur að alltaf eigi að borða morgunmat fyrir morgunkaffið.

 

Filterkaffi hollast

Auk þess hefur stór rannsókn leitt í ljós að filterkaffi er hollasta kaffið.

 

Niðurstaðan byggir á rannsókn á hálfri milljón Norðmanna, en heilsufarsgögnum þeirra og kaffivenjum var fylgt eftir í nokkra áratugi.

 

Fólkið sem drakk 1-4 bolla af filterkaffi daglega var með lægstu dánartíðnina af völdum hjarta- og æðasjúkdóma – meira að segja lægri en hjá þeim sem drukku alls ekki kaffi.

 

Að mati rannsakenda er filterkaffi hollasta kaffið þar sem sían fangar stóran hluta þeirra efna sem geta aukið hið slæma kólesteról og hættuna á hjarta- og æðasjúkdómum eins og hjartaáföllum.

 

Koffín breytir heilanum þínum

Nýleg rannsókn leiðir í ljós að regluleg inntaka koffíns dregur úr rúmmáli heilavefsins sem vinnur aðallega úr upplýsingum – hið svokallaða gráa efni heilans.

 

Rannsóknin var byggð á tilraunum á tveimur hópum sem fengu koffínhylki og lyfleysuhylki á tveimur tíu daga tímabilum. Breytingarnar á gráa efninu voru mest áberandi í hægra gagnaugablaði heilans, þar á meðal í drekanum, sem er nauðsynlegur fyrir minnið.

 

Vísindamennirnir telja að breytingarnar þýði ekki endilega að koffín hafi neikvæð áhrif á heilann. Þeir líta hins vegar á niðurstöður sínar sem stökkpall fyrir frekari rannsóknir á þessu sviði.

 

Eftir að þátttakendur hættu að taka koffínhylkin og héldu sig frá koffíni í tíu daga jókst gráa efni þeirra í sama magn og hjá lyfleysuhópnum. Áhrif koffíns virðast því ekki vera varanleg.

Kaffi er tvíeggja sverð:
1
1. Áhrif á heilann

Lítið magn koffíns léttir lund og bætir minni og athygli. Of mikið veldur pirringi og svefnleysi. Koffínsameindir binda sig við sömu viðtaka og adenósín, sem á að flytja boð um þreytu.

2
2. Hækkar blóðþrýsting

Mikið kaffi losar dópamín sem glæðir orku og virkni. Það eykur fitubrennslu um allt að 12% - en hækkar líka blóðþrýsting.

3
3. Minnkar matarlyst

Kaffi getur verið megrandi. Það minnkar matarlyst og kannski líka upptöku kolvetna í þörmum. En það eykur framleiðslu magasýru.

Kaffið er þó enginn töfradrykkur. Mikið magn getur aukið kólesteról og aukið hættu á hjartasjúkdómum hjá fólki með tiltekið genaafbrigði.

 

Koffín er líka notað í mörg megrunarlyf vegna þess að það hraðar efnaskiptum og þar með fitubrennslu.

 

Því miður gætir þessara áhrifa mest hjá grannvöxnu fólki og hraðar efnaskiptum um allt að 29% en offitusjúklingar verða á láta sér nægja 10%.

,,KAFFI EYKUR LOFTSLAGSVÁ" - SATT

Kaffi er ræktað í kaffibeltinu kringum miðbaug. Tveir þriðju af 2,25 milljónum daglegra kaffibolla eru drukknir í ESB og BNA.

 

Í rannsókn árið 2013 var kaffinu fylgt frá Kosta Ríka til Evrópu og losun gróðurhúsaloftegunda skoðuð. 

Kg af gróðurhúsalofti á ef þú drekkur 1 bolla:

Kaffi

155kg

Vín

114 kg

Möndlumjólk

51 kg

Te

15 kg

36% losunar verða á leið til Evrópu en 64% innan Evrópu. Neytendur sjálfir losa mest, um 45%, þegar þeir laga kaffið. Á heimsvísu er koltvísýringslosun vegna kaffis um 103 milljón tonn.

,,KAFFIFRAMLEIÐSLA ER Í HÆTTU" - SATT

 

Heimsmarkaður fyrir kaffi stækkar ár frá ári.

 

2018 var kaffiframleiðsla 4,8% meiri en 2017. Allt kaffi kemur af tveimur gerðum kaffirunnans, Coffea arabica og Coffea robusta.

 

Að auki tilheyra Coffea-ættinni 122 villtar tegundir sem teljast mikilvægar þar eð gen úr þeim má nýta til að auka þol ræktunartegunda gegn skordýrum og loftslagsbreytingum.

 

Af alls 124 tegundum er meirihlutinn í útrýmingarhættu eða HEIL 60%

 

desmerdyr

Þefköttur skítur rándýru kaffi

Ein tegund þefkatta étur fullþroskuð kaffiber en meltir ekki baunirnar sjálfar, þannig að þær skila sér með saurnum.

Ferð kaffibaunanna um meltingarveginn bætir þær og úr verður dýrasta kaffi í heimi, enda er framleiðslan ekki nema um 250 kíló ári og kaffibaunirnar handtíndar. Kopi Luwak heitir kaffið.

HÖFUNDUR: DAVID DRAGSTED

Shutterstock

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Læknisfræði

Búðu þig undir næsta faraldur: Sveppirnir koma – Ekki tilbúið

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

Jörðin

Vísindamenn ýta á hnappinn: Róttækar hugmyndir um að slökkva á sólinni

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Læknisfræði

Búðu þig undir næsta faraldur: Sveppirnir koma – Ekki tilbúið

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

Jörðin

Vísindamenn ýta á hnappinn: Róttækar hugmyndir um að slökkva á sólinni

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Jörðin

Parísarsamkomulagið dautt: Það sýður upp úr hnettinum

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Vinsælast

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

5

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

6

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

5

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

6

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Læknisfræði

Ofvirkni í heilastöð veldur stami

Alheimurinn

Stjarna sem blikkar gegnum ský

Náttúran

Breiðnefurinn er sannkallað furðudýr

Maðurinn

Hvers vegna er líkamshitinn nákvæmlega 37 gráður?

Náttúran

Greindustu hundarnir og þeir heimskustu

Lifandi Saga

Þýsku kjarneðlisfræðingarnir voru hikandi: Bomba Hitlers

Læknisfræði

Uppréttur eða liggjandi? Hvernig á að fá sem mest út úr pillunum þínum

Náttúran

Hvað er glertæring?

Af hverju kemur búmerang til baka?

Hvernig stendur á því að ef bjúgverpli er kastað kemur hann tilbaka?

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is