Alheimurinn

Úr geimnum til jarðar

Geimrannsóknir kosta milljarða á milljarða ofan af skattfé borgaranna, en þessir peningar hverfa þó ekki bara út í tómið. Margt af því sem nú auðveldar okkur daglegt líf var upprunalega hannað fyrir geimfara og geimferðir. Hjá geimferðastofnunum er meira að segja fólk í vinnu við að úthugsa hvernig nýta megi hugmyndir úr geimrannsóknum þannig að þær komi okkur öllum til góða.

BIRT: 04/11/2014

Hvað eiga lending geimfars á Títan og poki af kartöfluflögum sameiginlegt? Ekki neitt er auðvitað fyrsta svarið sem manni dettur í hug. Staðreyndin er þó sú að þýsku geimiðnaðarfyrirtæki tókst að tengja þetta tvennt saman. Hjá Hyperschall Technologie Göttingen starfa menn við það dagsdaglega að þróa stærðfræðilíkön um hegðun geimskipa við lendingu t.d. á Títan, stærsta tungli Satúrnusar og nota m.a. til þess öflug vindgöng. En dag einn fékk eigandi fyrirtækisins, Georg Koppenwallner, afar óvenjulega fyrirspurn frá evrópsku geimferðastofnuninni, ESA: Getið þið þróað aðferð til hraðari og betri pökkunar á kartöfluflögum?

 

Hjá fyrirtækinu tóku menn þessari áskorun og afraksturinn varð pökkunarvél sem er allt að 50% hraðvirkari en aðrar. Sömu stærðfræðilíkönin og notuð voru til að reikna lendingu geimfars, reyndust einnig nothæf til að reikna út hvernig unnt er að fá steiktar kartöfluflögur til að lenda mjúklega í poka og án þess að brotna. Frá vísindalegu sjónarhorni gilda sömu lögmál í báðum tilvikum. Til að geimfar eða kartöfluflaga nái mjúkri og öruggri lendingu, þarf að reikna heppilegasta lendingarhraða og taka jafnframt tillit til loftstrauma sem geta haft hér áhrif.

 

Á síðasta ári fékk Hyperschall Technologie Göttingen aðlögunarverðlaun ESA fyrir uppfinningu þessarar pökkunarvélar og þetta er aðeins eitt lítið dæmi um það hvernig geimrannsóknir og geimtæki hafa komið að góðum notum við ýmis afar jarðbundin verkefni.

 

Skattpeningar aftur til jarðar

 

 

Sögur af svipuðum árangri eru fjölmargar og allt á þetta upphaf sitt að rekja aftur til ársins 1962 þegar NASA setti á fót svonefnt „Tækninýtingarverkefni“ eða „Technology Utilization Program“ sem ætlað var að færa geimtæknina niður á jörðina í formi aðlögunar. Tilgangurinn var að nýta þá gríðarlegu þekkingu og tækninýjungar sem urðu til í geimvísindageiranum og búa þannig um hnútana að þeir milljarðar dollara sem t.d. var varið í Apollo-verkefnið gætu komið víðar að gagni.

 

Hjá NASA slógu menn hér tvær flugur í einu höggi. Annars vegar var stofnuninni tryggður pólitískur velvilji og skilningur, en hins vegar fengu skattborgararnir, sem auðvitað borguðu brúsann, vissu fyrir því að peningarnir þeirra hyrfu ekki bara upp í himinblámann með eldflaugunum, heldur sneru aftur í formi nýrrar tækni sem gæti auðveldað fólki daglegt líf og jafnvel bjargað mannslífum.

 

Aðlögunarverkefnið skilaði miklum og augljósum árangri. Allt frá því að þessu verkefni var hleypt af stokkunum hefur NASA kynnt að meðaltali 50 nýjar uppfinningar á ári og árlega gefur stofnunin út prentað tímarit undir heitinu „Spinoff“ eða „Aðlögun“ þar sem getið er um nýjustu uppfinningarnar. Eftir þessari bandarísku fyrirmynd stofnaði ESA sitt eigið aðlögunarverkefni, TTPO (Technology Transfer Programme Office), árið 1991. Þetta verkefni hefur fram að þessu skilað af sér meira en 200 uppfinningum.

 

Geimurinn krefst nýjunga

 

Sumar nýjungar úr geimtækninni eiga sér augljóst notagildi á jörðu niðri, en aðrir nýtingarmöguleikar, t.d. flögupökkunin, liggja ekki í augum uppi. En bæði á vegum NASA og ESA starfa fjölmargir kynningarfulltrúar sem m.a. fara milli fyrirtækja og bjóða þeim ákveðnar uppfinningar sem þróaðar hafa verið í sambandi við geimferðir, en geta líka nýst í öðrum tilgangi.

 

Á þennan hátt hefur geimferðatæknin fyrir löngu unnið sér sess í daglegu lífi fólks og dæmin um það spanna allt frá hleðsluborvélum til fjarskiptahnattanna sem trúlega eru stærsta gjöf geimaldarinnar til mannkyns.

 

Mikilvægur drifkraftur í þróun geimtækninnar hefur verið þörfin fyrir að gera allt sem léttast og bæta virkni hlutanna um leið. Nýjar kynslóðir samsettra efna sem bæði eru léttari og sterkari en málmar, hafa verið þróaðar til geimferða en mörg slík efni eru jafnframt nýtt í öðrum iðnaði, t.d. í flugvélaskrokka eða tennisspaða. Mikill hiti og kuldi og öflug geislun hafa líka leitt af sér margvísleg þolin efni, sem brunaþolin klæðisefni og klæðisefni sem veita góða einangrun. Slík efni eru nú m.a. notuð í svefnpoka og skíðagalla.

 

Þær miklu kröfur sem gera þarf til alls þess sem sent er út í geiminn, veldur því að geimtækniiðnaðurinn er meðal þeirra sviða sem á síðustu áratugum hefur skilað mestum tækniframförum á fjölmörgum sviðum. En um leið og þessar uppfinningar verða hluti af hversdagslífi okkar, er auðvelt að gleyma því að þær eru ættaðar utan úr geimnum.

 
 

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Vinsælast

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

6

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

3

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

4

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

5

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Lifandi Saga

Hvers vegna hættu karlar að ganga með hatt?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Lifandi Saga

Í fallhlíf til helvítis: Slökkviliðsmenn stukku beint niður í eldhafið

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Sérsveitarhermaðurinn Ehud Barak barðist með hnífum, hríðskotaskammbyssu og í kvenklæðum gegn fjandmönnum Ísraela um áratugaskeið en þrátt fyrir þessa fortíð reyndi hann að skapa varanlegan frið við Palestínumenn þegar hann varð forsætisráðherra.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is