Meginhlutverk eggjastokkanna er að þroska og losa eggfrumur svo þungun geti átt sér stað. Jafnframt framleiða þeir kynhormón sem gegna fjölmörgum mikilvægum hlutverkum í líkamanum.
Þegar eggjaforðinn er uppurinn dregur smám saman úr hormónaframleiðslunni og tíðahvörf hefjast.
Fram til þessa hafa vísindamenn talið að eggjastokkarnir yrðu að mestu leyti óvirkir um leið og þessu hlutverki lyki. Nú bendir hins vegar margt til þess að svo sé alls ekki.
Þvert á móti sýna tilraunir á músum að kynkirtlarnir haldi áfram að vera líffræðilega virkir, en gegni þá allt öðrum hlutverkum en æxlun.
Styðja ónæmiskerfið
Vísindamenn við læknadeild Northwestern-háskólann í Chicago í Bandaríkjunum rannsökuðu eggjastokka músa á mismunandi aldri með háþróuðum greiningum á frumum, genavirkni og próteinframleiðslu. Markmiðið var að kortleggja hvernig starfsemi líffærisins breytist á ólíkum æviskeiðum.
Eins og búast mátti við dró úr æxlunarstarfseminni með hækkandi aldri. Rannsakendur komu hins vegar að óvæntri niðurstöðu: Stoðfrumurnar, sem venjulega aðstoða við þroskun eggfruma í eggjastokkunum, virtust taka að sér nýtt hlutverk.
Í stað þess að sinna fyrst og fremst þroskun eggfrumanna fóru þær í auknum mæli að virkja gen og framleiða boðefni sem tengjast ónæmiskerfinu og bólguferlum.
Tíðahvörf í nýju ljósi
„Niðurstöðurnar draga í efa þá hugmynd að eggjastokkarnir verði líffræðilega óvirkir eftir tíðahvörf. Þvert á móti benda þær til þess að þeir þróist yfir í vef sem einkennist í auknum mæli af starfsemi ónæmiskerfisins og geti með ýmsum boðefnum haft áhrif á öldrunarferli líkamans,“ skrifa vísindamennirnir í rannsókn sinni sem birtist í vísindaritinu Molecular Human Reproduction.
Vísindamennirnir telja að uppgötvunin bendi fremur til þess að hlutverk eggjastokkanna breytist en að starfsemi þeirra leggist einfaldlega af.
Rjóðar kinnar, svitaköst og skapbreytingar – tíðahvörfin láta ekki að sér hæða. Langtímaafleiðingar breytingaskeiðsins eru þó sýnu verri en hitaköst, því þær geta gert vart við sig sem alzheimer og blóðtappi. Í framtíðinni verður hægt að fara í aðgerð sem slær vandamálunum á frest um allt að 20 ár:
Niðurstöðurnar byggjast fyrst og fremst á tilraunum með mýs. Rannsakendur báru þær þó einnig saman við greiningar á eggjastokkavef úr mönnum sem sýndu vísbendingar um svipaðar aldurstengdar breytingar. Enn er þó of snemmt að fullyrða hvort sömu líffræðilegu ferlin eigi einnig við um menn.
Verði niðurstöðurnar staðfestar í rannsóknum á mönnum gætu þær breytt skilningi vísindamanna á því hvað gerist í líkama kvenna eftir tíðahvörf.
Jafnframt gæti uppgötvunin lagt grunn að nýjum rannsóknum á því hvernig eggjastokkarnir hafa áhrif á ónæmiskerfið, öldrun og heilsu kvenna löngu eftir að frjósemisskeiðinu lýkur.
