Ekki reykja, drekktu áfengi í hófi og hreyfðu þig reglulega.
Þetta eru klassísk ráð sem læknir myndi líklega gefa fólki sem vill draga úr hættu á hjartasjúkdómum, sykursýki og háum blóðþrýstingi.
En nú telja alþjóðlegir heilbrigðissérfræðingar að bæta þurfi nýju atriði við listann.
Á síðustu árum hafa lífsvenjur okkar nefnilega tekið miklum breytingum.
Ein þeirra getur aukið hættuna á að deyja úr hjarta- og æðasjúkdómum um allt að 65 prósent.
Vísindamenn benda á uggvænlega þróun
Tilbúnir réttir, gosdrykkir, snakk og morgunkorn. Ofurunnin matvæli eru orðin stór hluti af því sem fólk borðar dags daglega.
Nokkur dæmi sýna þróunina vel: Í Hollandi koma allt að 61 prósent af hitaeininganeyslu fullorðinna úr ofurunnum matvælum. Í Bretlandi er hlutfallið 54 prósent en mun lægra í Suður-Evrópu. Á Íslandi kemur tæplega helmingur hitaeininga úr ofurunnum matvælum.
Það er niðurstaða sérfræðinganna á bak við nýju rannsóknina, sem unnin var af sérfræðingum frá Evrópsku hjartalæknasamtökunum, Evrópsku samtökunum um fyrirbyggjandi hjartalækningar, rannsóknarstofnuninni IRCCS Istituto Neurologico Mediterraneo Neuromed og Háskólanum í Insubria á Ítalíu.
Þróunin er afar uggvænleg, segir í skýrslunni. Mikil neysla þessara matvæla hefur nefnilega verið tengd aukinni hættu á offitu, sykursýki af tegund 2, háum blóðþrýstingi, nýrnasjúkdómum og ekki síst dauða af völdum hjarta- og æðasjúkdóma.
Fullorðið fólk sem neytir mests magns af ofurunnum matvælum er allt að 19 prósent líklegra til að fá hjartasjúkdóma og 13 prósent líklegra til að þróa með sér hjartsláttartruflanir. Hættan á að deyja af völdum hjarta- og æðasjúkdóma reynist svo allt að 65 prósent meiri en hjá þeim sem neyta minnst af slíkum matvælum.
Í ofurunnum matvælum hafa hráefnin farið í gegnum umfangsmikla iðnaðarvinnslu sem breytir byggingu þeirra. Við það getur líkaminn tekið hitaeiningarnar hraðar upp, því næringarefnin eru ekki lengur bundin á sama hátt og í náttúrulegum matvælum.
Hvað er ofurunninn matur?
Matvörum má skipta í fjóra flokka eftir því hversu mikið unnar þær eru.
Fyrsti flokkurinn er matvörur sem eru lítið unnar eða jafnvel ekkert. Til dæmis ferskir ávextir og grænmeti, baunir, hnetur, grjón, egg, mjólk, fiskur, ferskar kjötvörur, frosnir ávextir og grænmeti, gerilsneydd mjólk, ávaxtasafi án aukaefna, ósykruð jógúrt og krydd.
Annar flokkurinn er unnin hráefni eins og olía, smjör, edik, sykur og salt.
Þriðji flokkurinn er blanda matvæla úr fyrsta og öðrum flokki. Til dæmis, reykt eða kryddað kjöt, ostur, brauð, salthnetur, bjór og vín. Ástæða vinnslunnar er oft til að lengja geymsluþol matarins.
Lokaflokkurinn er ofurunninn matur eins og brauð með aukaefnum, tilbúinn matur, sætt morgunkorn, gosdrykkir og álegg (bæði kjöt og kjötlausu valkostirnir).
Matvælin stuðla að uppsöfnun óhollrar fitu í blóðinu
Niðurstöður vísindamannanna byggja á svokallaðri yfirlitsrannsókn þar sem teknar voru saman niðurstöður fjölda eldri rannsókna á þessu sviði.
„Ofurunnin matvæli auka hættuna á hjarta- og æðasjúkdómum, fyrst og fremst vegna þess að þau stuðla að offitu, sykursýki, háum blóðþrýstingi og uppsöfnun óhollrar fitu í blóðinu,“ segir næringarfræðingurinn Marialaura Bonaccio hjá rannsóknarstofnuninni IRCCS Istituto Neurologico Mediterraneo Neuromed í tilkynningu.
Hún bætir við:
„Þessi matvæli innihalda oft mikið magn sykurs, salts og óhollrar fitu. Auk þess innihalda þau ýmis aukaefni og mengandi efni, og byggingu þeirra hefur verið breytt með þeim hætti að það getur ýtt undir bólgur, raskað efnaskiptum, breytt þarmaflórunni og aukið hættuna á ofáti.“
Sérfræðingarnir hvetja lækna til að spyrja sjúklinga út í neyslu þeirra á ofurunnum matvælum og ráðleggja þeim að draga úr henni — rétt eins og gert er varðandi hreyfingu, reykingar og áfengisneyslu.
Að sögn vísindamannanna eru tengslin milli ofurunninna matvæla og aukinnar hættu á hjartasjúkdómum stöðug og sambærileg í stórum og ólíkum hópum fólks. Þeir taka þó fram að flestar rannsóknirnar séu athugunarrannsóknir og að enn skorti langtímarannsóknir sem geti sýnt með skýrum hætti hvaða áhrif það hefur að draga úr neyslu slíkra matvæla.
Skýrslan birtist núna í maí í vísindatímaritinu European Heart Journal.
