Alheimurinn

Mögnuð sjón á næturhimninum: Hálf milljón stjarna í risavaxinni kúluþyrpingu

Í henni eru um 500.000 stjörnur og hún er meira en 12 milljarða ára gömul. Stjörnuþyrpingin Messier 5 er eitt af undrum alheimsins – en djúpt í iðrum hennar virðist eitthvað dularfullt vera á seyði. Hér útskýrum við fyrirbærið og sýnum þér hvernig þú getur komið auga á þyrpinguna með eigin augum.

BIRT: 14/05/2026

Stjörnuþyrpingin Messier 5 varð til þegar alheimurinn var enn á unga aldri. Um 500.000 stjörnur hennar fæddust allar í risavaxnu gasskýi fyrir meira en 12 milljörðum ára og hafa síðan haldist saman í þéttri kúluþyrpingu.

 

Þannig hefur sagan um Messier 5 yfirleitt verið sögð. En uppgötvun í kjarna þyrpingarinnar hefur nú fengið vísindamenn til að endurskoða hana.

 

Í þéttum miðjuhluta Messier 5 hafa stjörnufræðingar fundið stjörnur sem eru mun yngri en hinar ævafornu stjörnur í ytri hlutum þyrpingarinnar. Ólíklegt þykir að þessar ungu stjörnur hafi orðið til úr leifum hins upprunalega gasskýs eða borist þangað annars staðar frá.

 

Vísindamenn telja því nú að þær hafi myndast þegar gamlar stjörnur rákust saman. Saga Messier 5 reynist því hafa verið mun viðburðaríkari en áður var talið.

 

LEIÐARVÍSIR AÐ FYRIRBÆRINU

Svona sérðu fyrirbærið

Hvar og hvenær?

Best er að sjá Messier 5 um miðjan maí þegar tunglsljósið truflar sem minnst. Vegna birtunnar í maí er best er að sjá stjörnuþyrpinguna eftir miðnætti en þá er stjörnuþyrpingin 30–40 gráður yfir sjóndeildarhringnum í suðri -suðaustri — um tíu gráðum vinstra megin við efsta fót stjörnumerkisins Meyjan.

 

Hvernig?

Með venjulegum sjónauka sést Messier 5 sem dauf ljóskúla. Viljirðu greina einstakar stjörnur í þyrpingunni þarftu hins vegar stjörnukíki.

 

Einnig er hægt að ljósmynda Messier 5 með venjulegri ljóssterkri myndavélarlinsu og 20–30 sekúndna lýsingu. Ef festingin á stjörnukíkinum er með mótor er líka hægt að taka myndir í gegnum hann.

 

HÖFUNDUR: Guðbjartur Finnbjörnsson, Jesper Grønne

© Adam Block/Mount Lemmon SkyCenter/University of Arizona

Nýskráning

Skráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með rúmlega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.790 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.