Lifandi Saga

Hvenær fengu hús númer?

Á 18. öld komu húsnúmer fram í Evrópu – ekki fyrir póstinn, heldur fyrir hershöfðingjann. Fyrstu húsnúmerin voru til að fá yfirsýn yfir svefnstaði hermanna.

Húsin í miðborgum stærstu borganna fengu fyrst númer. Síðar var öllum húsum úthlutað númerum.

BIRT: 09/07/2026

Strax árið 1512 höfðu nokkur hús í París númer en það var ekki fyrr en á 18. öld að húsnúmer urðu almenn.

 

Tilgangur húsnúmeranna var þó ekki að hjálpa póstinum að finna rétta húsið.

 

Númerasetningin var fyrst og fremst tekin upp til að auðvelda hýsingu og útkall hermanna.

Til dæmis, árið 1737, var yfirvöldum í Prússlandi skipað að setja númer á húsin„í litlu þorpunum, daginn áður en hermennirnir marseruðu í bæinn.“

 

Á sama hátt, árið 1768, krafðist franski konungurinn Louis XV þess að öll hús utan Parísar hefðu húsnúmer til að halda utan um hvar hermenn hans dveldu á einkaheimilum.

Byggingarnar á Pont Notre-Dame-brúnni í París voru á 16. öld meðal þeirra fyrstu í Evrópu sem fengu húsnúmer. Númerin voru þó aðeins ætluð til innri stjórnsýslu og notuð af skattheimtumönnum borgarinnar.

Húsnúmer voru hentug við skattheimtu

Um svipað leyti fyrirskipaði Habsborgarkeisaraynjan María Theresa að númera skyldi öll hús í Austurríki og Ungverjalandi til að fylgjast með gististöðum hermanna.

 

Fljótlega áttuðu menn sig á því að húsnúmer voru einnig mjög hentug þegar embættismenn þurftu að innheimta skatta og framkvæma manntal.

 

Í lok 18. aldar voru húsnúmer því útbreidd í stórum hlutum Evrópu – fyrst í miðborgum stórborga eins og Madríd, London og París – og síðar í úthverfum og úti á landsbyggðinni.

 

Húsnúmer í Reykjavík voru tekin upp árið 1888.

 

Þá var gerður nýr uppdráttur af bænum og í framhaldi af því voru allar götur og stígar sem enn höfðu ekki fengið nöfn nefndir, auk þess sem öll hús og bæir voru númeruð í fyrsta sinn. Þetta var liður í því að koma meiri skipan á ört vaxandi kaupstað.

 

Fyrir þann tíma voru hús yfirleitt auðkennd með húsheiti, eiganda eða staðsetningu. Fólk talaði til dæmis um hús við ákveðna götu, verslun eða bæjarhluta frekar en að vísa í húsnúmer.

 

Árið 1888 var Reykjavík enn mjög lítill bær, með innan við 2.000 íbúa, en vöxturinn var orðinn það mikill að þörf þótti á formlegri götunafngift og húsnúmerakerfi.

 

Athyglisvert er að nokkur elstu húsnúmer Reykjavíkur eru enn í notkun, til dæmis við Aðalstræti, sem er elsta gata landsins.

HÖFUNDUR: Haukur Svavarsson, Emrah Sütcü

© Coyau, © Public Domain

Nýskráning

Skráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með rúmlega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.790 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.