Stóma er tilbúin opnun á kviðveggnum sem tengir innri líffæri við yfirborð líkamans. Flest stóma tengjast þörmunum og mynda nýja leið fyrir hægðir út úr líkamanum.
Í sumum tilfellum er stóma gert til að þvag geti farið aðra leið út úr líkamanum en í gegnum þvagblöðruna. Læknar grípa til slíkrar aðgerðar þegar hluti meltingarkerfisins er tímabundið eða varanlega hættur að starfa eðlilega.
Tímabundið stóma er til dæmis notað þegar hluti þarmanna þarf að fá hvíld áður en hann er tengdur saman á ný. Varanlegt stóma getur hins vegar verið nauðsynlegt ef fjarlægja þarf hluta þarmanna með skurðaðgerð.
Stóma leysir þrjú mismunandi vandamál
Með stóma er hægt að leiða hægðir eða þvag út úr líkamanum og læknar velja á milli þriggja mismunandi gerða eftir þörfum sjúklingsins.
Ristilstóma leiðir hægðir úr ristlinum
Við ristilstóma er ristillinn leiddur út um kviðvegginn. Opið er yfirleitt vinstra megin á kviðnum. Aðgerðin getur verið tímabundin eða varanleg.
Garnastóma opnar smáþarmana
Við garnastóma fara læknar fram hjá ristlinum og leiða smáþarmana út um kviðvegginn, yfirleitt neðst hægra megin á kviðnum. Aðgerðin getur verið tímabundin eða varanleg.
Þvagstóma leiðir þvag fram hjá þvagblöðrunni
Með þvagstóma eru þvagleiðararnir aftengdir frá þvagblöðrunni og tengdir í staðinn við lítinn hluta smáþarmanna. Líkt og við önnur stóma safnast þvagið í poka utan á líkamanum.
Við til dæmis krabbameini í þörmum, langvinnum bólgusjúkdómum eða meðfæddum göllum getur stóma verið eina úrræðið.
Hægðirnar sem koma út um stóma safnast yfirleitt í sérstakan stómapoka sem hægt er að tæma. Pokinn er búinn loku sem hleypir út umframlofti og stundum síu sem dregur úr lykt.
Sumt fólk með stóma kýs þó að nota ekki poka heldur skola þarmana reglulega, til dæmis annan hvern dag. Það er þó aðeins mögulegt hjá fólki með ristilstóma.
Vegna hættu á að hægðir eða þvag komist í snertingu við húðina er mikilvægt að hugsa vel um húðina í kringum stóma til að forðast ertingu og sár.
Til að verja stóma betur velja sumir sem stunda íþróttir eða hreyfingu að nota stuðningsbelti. Þegar stóma hefur hins vegar gróið þolir það yfirleitt flest dagleg átök.
Bandaríski ruðningsmaðurinn Rolf Benirschke fékk stóma vegna blæðandi ristilbólgu og lék síðan í sjö ár til viðbótar í hinni hörðu NFL-deild.
