Al Nakba – Hörmungin – kalla Palestínumenn árið 1948. Þann 14. maí það ár lýstu gyðingar yfir stofnun Ísraelsríkis. Daginn eftir réðust arabísk nágrannaríki á hið nýja ríki og þá flúðu hundruð þúsunda Palestínumanna. Flestir sáu aldrei heimkynni sín aftur.
Árið áður höfðu Sameinuðu þjóðirnar samþykkt áætlun um stofnun gyðingaríkis og arabísks ríkis í Palestínu. Arabaríkin höfnuðu hins vegar áætluninni og því lýstu gyðingar sjálfir yfir stofnun ríkisins.
Á þessum tíma bjuggu um 1,4 milljónir Araba í Palestínu og voru þeir því um tveir þriðju hlutar íbúanna. Hluti Palestínumanna hafði þegar flúið áður en nágrannaríkin réðust inn í Ísrael 15. maí 1948. Þegar átökunum lauk árið eftir höfðu yfir 700 þúsund manns flúið heimili sín.
Ísrael hafði þá lagt undir sig meira en helming þess landsvæðis sem Sameinuðu þjóðirnar höfðu ætlað Palestínumönnum. Aðeins um 165 þúsund Palestínumenn voru eftir innan landamæra Ísraels. Í borginni Jaffa, sem er í dag hluti af Tel Aviv, bjuggu um 70 þúsund Arabar fyrir stríðið. Árið 1949 voru þeir aðeins 3.600.
Hinn mikli fjöldi flóttamanna varð meðal annars til þess að Harry S. Truman Bandaríkjaforseti hótaði að draga stuðning Bandaríkjanna við Ísrael til baka. Við því svaraði David Ben-Gurion forsætisráðherra Ísraels:
„Það er okkur mikilvægara að tryggja eigin tilveru en að hlýða Bandaríkjunum.“
Hér er rakið hvernig flóttamannastraumarnir eftir al Nakba árið 1948 höfðu áhrif á átökin sem fylgdu í kjölfarið, frá Vesturbakkanum til Líbanons og Gaza, allt fram á okkar daga.
Árás markaði upphaf hörmunganna
Þann 15. maí 1948 réðust hersveitir frá Egyptalandi, Jórdaníu og Sýrlandi inn í Ísrael. Árásin var illa skipulögð og ísraelski herinn reyndist sterkari.
Uppistaðan í ísraelska hernum var vopnaða hreyfingin Haganah sem var vel þjálfuð og skipulögð. Ísraelum tókst því að ná á sitt vald hluta þeirra svæða sem Sameinuðu þjóðirnar höfðu árið 1947 ætlað Palestínumönnum.
Jórdanskar hersveitir náðu hins vegar yfirráðum yfir Vesturbakkanum og Austur-Jerúsalem, á meðan Egyptar tóku Gaza-svæðið undir sína stjórn.
Palmach-sveitin, úrvalsdeild Haganah-hreyfingarinnar, var meðal öflugustu hersveita Ísraela. Hér sjást liðsmenn sveitarinnar á leið til bardaga árið 1948.
Palestínumenn flýja
Samkvæmt sagnfræðingnum Benny Morris voru um 400 palestínsk þorp yfirgefin á tímabilinu fyrir og á meðan á stríði Araba og Ísraela stóð.
Í hafnarborgunum Jaffa og Haifa flúðu 95 prósent arabískra íbúa.
„Ég var sannfærður – eins og allir aðrir – um að dauðinn biði okkar ef við færum ekki,“ sagði hinn 15 ára Abu Iyad, en fjölskylda hans flúði frá Jaffa í maí 1948.
Hundruð þúsunda Palestínumanna flúðu eða voru hraktir frá heimilum sínum í stríðinu árið 1948.
Flóttafólk streymir til Vesturbakkans
Stærstur hluti flóttafólksins, um 276 þúsund manns, leitaði til Vesturbakkans sem her Jórdaníu hafði náð á sitt vald. Þar var fólkið annaðhvort sett í flóttamannabúðir eða tekið inn á heimili Palestínumanna sem fyrir voru á svæðinu.
Í fyrstu sá Rauði krossinn og önnur alþjóðleg hjálparsamtök um að aðstoða flóttafólkið.
Í maí 1950 tók Palestínuflóttamannaaðstoð SÞ í Miðausturlöndum, UNRWA, við hjálparstarfinu og hefur séð um það allar götur síðan.
Palestínsk flóttabörn bíða í röð eftir mat í flóttamannabúðum í Betlehem á Vesturbakkanum árið 1956.
Gaza fyllist af flóttafólki
Allt að 200 þúsund Palestínumenn flúðu til Gaza, mjórrar strandræmu við Miðjarðarhafið sem er um 45 kílómetra löng og átta kílómetra breið.
Egyptskar hersveitir náðu yfirráðum yfir svæðinu snemma í stríðinu árið 1948 og á aðeins tíu mánuðum þrefaldaðist íbúafjöldinn.
Gaza varð þannig eitt þéttbýlasta svæði heims.
Egypskar hersveitir veittu flóttafólkinu í Gaza vernd. Hér sést flóttamannabúðir nærri borginni Khan Younis árið 1948.
100 þúsund flóttamenn til Líbanons
Líbanon, þar sem um ein milljón manna bjó árið 1948, tók á móti um 100 þúsund Palestínumönnum.
Það reyndist þung byrði fyrir hið litla land, ekki síst vegna þess að stjórnvöld óttuðust að flóttafólkið gæti raskað viðkvæmu jafnvægi milli kristinna manna og múslima í Líbanon. Palestínumennirnir voru því settir í fimmtán bráðabirgðatjaldbúðir.
Það var ekki fyrr en undir lok sjötta áratugarins sem tjöldunum var skipt út fyrir einföld steinsteypt hús með þökum úr bárujárni eða asbestplötum.
Palestínsku flóttafólki var komið fyrir í tjaldbúðum á borð við þessar nærri Trípólí í norðurhluta Líbanons.
Eyðimerkurríki veitti flóttafólki ríkisborgararétt
Jórdanía tók öðruvísi á málum palestínska flóttafólksins en nágrannaríkin. Konungsríkið tók á móti um 100 þúsund palestínskum flóttamönnum.
Við það bættust nærri 300 þúsund manns sem höfðu leitað til Vesturbakkans sem var undir stjórn Jórdaníu.
Árið 1950 innlimaði Jórdanía Vesturbakkann og fjórum árum síðar veitti landið, eitt arabísku nágrannaríkjanna, palestínska flóttafólkinu ríkisborgararétt.
Í Jórdaníu var flóttafólkinu komið fyrir í stórum flóttamannabúðum á borð við þessar í Zarqa, um 20 kílómetrum frá Amman.
Sex daga stríðið breytir öllu
Árið 1967 taldi Ísrael yfirvofandi að arabísk nágrannaríki myndu ráðast til atlögu og réðst því á Egyptaland og Sýrland að fyrra bragði.
Á aðeins sex dögum náðu Ísraelar að leggja undir sig Sínaískaga, Gaza og hluta Gólanhæða. Þegar Jórdanía blandaði sér í stríðið hertók Ísrael einnig Vesturbakkann.
Sigur Ísraela varð til þess að enn á ný neyddust hundruð þúsunda Palestínumanna til að flýja til nágrannaríkjanna.
Meðal þeirra svæða sem Ísrael lagði undir sig í sex daga stríðinu voru hinar hernaðarlega mikilvægu Gólanhæðir.
Örvæntingarfullur flótti frá Vesturbakkanum
Þegar Ísrael lagði undir sig Vesturbakkann og Austur-Jerúsalem árið 1967 neyddust um 300 þúsund Palestínumenn til að flýja yfir ána Jórdan til Jórdaníu.
Um 600 þúsund Palestínumenn urðu þó eftir á Vesturbakkanum og um 300 þúsund kusu að vera áfram á Gaza-svæðinu.
Eftir landvinningana bjuggu um 1,2 milljónir Palestínumanna á svæðum undir stjórn Ísraela.
Palestínumenn frá Vesturbakkanum flýja yfir hina sundursprengdu Allenby-brú til Jórdaníu.
Flóttamannastraumurinn leiðir til hörmunga í Líbanon
Ósigurinn árið 1967 varð til þess að enn fleiri Palestínumenn flúðu til Líbanons. Þaðan gerðu frelsissamtök Palestínu, PLO, skæruárásir á Ísrael.
Þetta þýddi aukna spennu milli kristinna manna og múslima í Líbanon og árið 1975 braust út blóðugt borgarastríð sem Palestínumenn tóku virkan þátt í.
Næstu fimmtán árin leið landið nærri því í sundur í miskunnarlausum átökum sem kostuðu meira en 150 þúsund manns lífið.
Borgarastríðið í Líbanon hafði hrikalegar afleiðingar fyrir bæði Líbanana og palestínska flóttamenn. Hér sést mynd frá átökum í Beirút árið 1976.
Palestínumenn bíða enn í flóttamannabúðunum
Í dag eru palestínskir flóttamenn um 5,9 milljónir talsins. Um 1,5 milljón þeirra býr í alls 58 opinberum flóttamannabúðum víðs vegar um svæðið.
Flestir þeirra sem flúðu árið 1948 eru nú látnir, en afkomendur þeirra búa enn í yfirfullum búðunum sem upphaflega áttu aðeins að vera tímabundið skjól.
Fyrir þetta fólk er „Hörmungin“ enn jafn raunveruleg og hún var fyrir nærri áttatíu árum.
