Sagrada Familia-kirkjan í Barselóna hefur í rösklega heila öld verið þekkt fyrir sérstæðan byggingarstíl sinn, ólíka arkitekta og ekki hvað síst sífelldar seinkanir á verkinu.
Hornsteinninn var lagður árið 1882 en ýmissa hluta vegna, svo sem eins og vegna skorts á byggingarsteini, svo og borgarastyrjöld, auk þess sem í ljós kom að framkvæmdaaðilarnir höfðu færst fullmikið í fang, drógust verklokin stöðugt á langinn.
Árið 2026 dró loks til tíðinda og eftir margra ára erfiðisvinnu og störf nokkurra kynslóða af arkitektum og verkfræðingum, er þetta risastóra meistaraverk Antonis Gaudí loks fullbyggt.
Síðustu 40 hundraðshlutar kirkjunnar hafa verið reistir á einungis tólf árum, þökk sé ýmsum tækninýjungum, þar af einni sem í raun skipti sköpum. Þeirri aðferð er í dag beitt við nánast alla vinnu sem steinhöggvarar fyrri tíma inntu af hendi.
Arkitekt fékk hugmynd að risavaxinni kirkju
Árið 1872 fékk bóksalinn Josep Maria Bocabella þá hugmynd að Barselóna yrði að eignast sína eigin risakirkju en hugmynd hans átti rætur að rekja til Péturskirkjunnar í Róm.
Bocabella hóf að safna fé og nældi sér í fjárfesta til þess að bygging kirkju sem kennd væri við heilögu fjölskylduna („la sagrada familia“) gæti orðið að veruleika en með því er að sjálfsögðu átt við helgu fjölskylduna Jesús, Maríu mey og Jósef.
Ári eftir að framkvæmdir við kirkjuna hófust sagði arkitektinn Francesc de Villar upp starfi sínu sem svo leiddi til þess að hinn þekkti Antoni Gaudí tók við sem arkitekt.
Þessi hæfileikaríki arkitekt var þá einungis 31 árs að aldri og hafði gríðarlegan áhuga á flóknum rúmfræðilegum lögunum í líkingu við breiðboga, fleygboga og skrúfur og ungi maðurinn hófst strax handa við að láta hugmyndir sínar einkenna kirkjuna.
172,5 metrar verður hæð svokallaðrar Jesú-spíru á miðri kirkjunni sem verður hæsti kirkjuturn heims.
Í fyrsta lagi hugðist hann innrétta innanvert kirkjuskip með heilum „skógi“ af súlum, þremur ólíkum framhliðum, hverja með sínu sniði og ríkulegum skreytingum, auk 18 turna, einum fyrir hvern lærisveinanna tólf, guðspjallamennina fjóra, Maríu mey og Jesú.
Miðlæga spíran sem helguð var Jesú skyldi vera 172,5 metra há sem þýddi að um yrði að ræða hæstu kirkjuspíru heims. Allir þættir kirkjunnar skyldu vera lífrænir, öll lögun mjúk, nánast líkt og kirkjan hefði vaxið upp úr jörðinni, jafnframt því sem rúmfræðileg lögun hennar yrði með afbrigðum flókin.
„Verkbeiðandinn er ekkert að flýta sér“, á Gaudí að hafa sagt með tilvísun í guð.
Hver og einn byggingarsteinn, lögun og öll smáatriði voru höggvin út af steinhöggvurum og myndhöggvurum sem lögðu allt sitt í verkið.
Gaudí lést árið 1926 eftir að hafa orðið fyrir sporvagni en kirkjan var engan veginn fullgerð þegar þarna var komið sögu.
Flókin hönnun arkitektsins, svo og ósk hans um að kirkjan yrði eins stór og raun bar vitni, seinkaði vinnu allra sem störfuðu við kirkjubygginguna. Á meðan spænska borgarastyrjöldin geisaði var jafnframt kveikt í mörgum af teikningum Gaudís og hafa arkitektar síðari tíma reynt að endurgera þær.
Þrjár áskoranir breyttu kirkjunni í eilífðarverkefni
Sagrada Familia-kirkjan hefur verið sú bygging heims sem valdið hefur hvað mestum vanda í byggingu. Arkitektinn Antoni Gaudí sá nefnilega fyrir sér að þessi flókna kirkjubygging yrði byggð úr afar sérstökum efnivið með þeim afleiðingum að verkið tafðist fram úr hófi á þeim tæpu 150 árum sem vinnan tók.
1. Lögun sem ekki var unnt að teikna
Ekki reyndist unnt að teikna lögun kirkjunnar á pappír þegar hafist var handa við að reisa hana. Þess í stað neyddist Gaudí til að útbúa sérstök hangandi þrívíddarlíkön af m.a. hvelfingum loftsins sem kirkjusmiðunum reyndist einkar erfitt að fara eftir.
2. Skortur á réttum steini á svæðinu
Gaudí krafðist þess að kirkjan skyldi byggð úr Montjuïc-sandsteini úr grjótnámu í Barselóna. Steinarnir voru mestmegnis gerðir úr kvars og feldspati sem ljær þeim einkennandi litbrigði ljósra lita. Grjótnámurnar á svæðinu tæmdust að lokum.
3. Ekki unnt að sannreyna burðarþol súlnanna
Gaudí hannaði burðarsúlurnar með lögun sem aldrei hafði tíðkast fyrr, m.a. með snúningsraufum í ólíkri stærð allt eftir hæðinni. Fyrir vikið reyndist torvelt að sannreyna hvort súlurnar gætu borið kirkjuna í heild sinni.
Verkið sniglaðist áfram en það var svo ekki fyrr en upp úr 1980 sem framkvæmdir komust á fullan skrið aftur, eftir að Nýsjálendingurinn Mark Burry kynnti til sögunnar nýtt tól fyrir byggingaframkvæmdir, þ.e. tölvuna.
Í stað þess að teikna allt upp út frá þeim skissum sem bjargast höfðu var unnt að nota tölvuforrit Burrys til að teikna upp á nýjan leik handgerðar teikningar Gaudís. Með þessu móti tókst að teikna upp öll smáatriðin, nákvæmar teikningar af allri kirkjunni og meira að segja að sjá nokkurn veginn hvernig óunnir hlutar kirkjunnar myndu líta út að lokum.
Í svo flókinni byggingu, þar sem engir tveir steinar eru eins, gátu tölvuteikningarnar sparað óheyrilega mikinn tíma og veitt gífurlega hjálp þeim verkfræðingum sem unnu við byggingu kirkjunnar.
Mark Burry kynnti enn fremur til sögunnar aðra mikilvæga tækninýjung: Í einni af fyrstu svonefndu CNC-vélum heims, þ.e. tölvustýrðum fræsara, var unnt að höggva til steina af margfalt meiri nákvæmni en hægt hefði verið að gera hefði handverki einu verið beitt.
Með því að beita bæði tölvum og CNC-vélum reyndist unnt að hraða að verulegu leyti tæknivinnunni en þetta varð fyrst gerlegt eftir að hugvitssamir verkfræðingar fóru að beita tækninni með áður óþekktum aðferðum.
Samsettar einingar juku hraðann
Nýr efniviður jók til muna hraðann á byggingarsvæðinu. Gaudí hafði upphaflega notað sandstein úr Montjuïc-fjallinu í Barselóna í kirkjuna.
Grjótnámunni var hins vegar lokað árið 1957 og eftir það þurfti að flytja sambærilegan stein í sama litbrigði um langan veg, þ.e. alla leið frá Bretlandseyjum.
Súlurnar í kirkjunni reyndust arkitektum og verkfræðingum mikill höfuðverkur í raun því þær hlykkjuðust og svignuðu, eins og sjá má hér á myndinni sem tekin er úr gólfhæð.
Arkitektarnir tóku fyrir vikið mikilvæga ákvörðun upp úr 1990 þegar þeir ákváðu að hætta við að reisa himinháar spírurnar úr sandsteini og útbúa þess í stað traustbyggðar grindur úr járnbentri steinsteypu og klæða síðan steinsteypufletina með skel úr verðmætum sandsteininum.
Notkun tölvuteikninga, CNC-búnaðar og steinsteypu hefur að sama skapi minnkað álagið á vinnustaðnum.
Í stað þess að steinhöggvarar sætu nánast hver ofan á öðrum á plásslitlu byggingarsvæðinu sem í raun var ekki mikið stærra en grunnflötur sjálfrar kirkjunnar, reyndist nú unnt að ljúka fleiri og fleiri þáttum byggingarinnar annars staðar.
Hægt var að fræsa CNC-steinana á verkstæðum úti í bæ, aka með þá á byggingarsvæðið og lyfta þeim á sinn stað með krana. Nákvæmni CNC-vélanna tryggði nefnilega að hver einasti hluti byggingarinnar passaði nákvæmlega inn í heildina. CNC-vélar í dag ráða yfir nákvæmni allt niður í 0,003 millímetra.
0,003 millímetra nákvæmni fæst með notkun CNC-véla í dag, samanborið við u.þ.b. 0,1-0,5 millímetra nákvæmni þegar unnið er með handafli.
Nýju tækniaðferðirnar sem beitt hefur verið frá aldamótum hafa hraðað verkinu í svo miklum mæli að skyndilega reyndist raunhæft að stefna að því að vígja kirkjuna árið 2026, á hundrað ára ártíð Gaudís.
Fjársterkir aðilar hafa fyrir vikið ekki hikað við að leggja kirkjunni til fjármuni, auk þess sem greiðandi gestum í kirkjunni fer stöðugt fjölgandi en þeir munu vera um það bil fjórar milljónir á ári hverju.
Nú þegar þrívíddarlíkönum sem unnin eru í tölvum fer fjölgandi hefur reynst auðveldara að raungera flókna rúmfræðilega lögun Gaudís af þeirri nákvæmni sem nauðsynleg er.
Þrátt fyrir framfarirnar hefur framkvæmdum engu að síður miðað hægt áfram og árið 2014 hafði enn aðeins verið lokið við sextíu hundraðshluta kirkjunnar.
Það ár réð Sagrada Familia-sjóðurinn sem stendur fyrir byggingu kirkjunnar, til starfa arkitektastofuna Arup sem kynnti til sögunnar mikilvægt nýtt byggingarefni og nútíma tækni.
Aðkoma arkitektastofunnar réð mestu um að hægt var að reisa hæstu turnana tvo samkvæmt óskum Gaudís um að nota skyldi sandstein og tiltekna rúmfræði, án þess þó að stöðugleika byggingarinnar yrði ógnað á nokkurn hátt.
Turnarnir eru reistir á þann veg að útbúnar voru grindur úr stáli og steinsteypu og þær klæddar með sandsteini. Hverri steineiningu er síðan komið haganlega fyrir, líkt og um væri að ræða byggingareiningar í stíl við legókubba. Steineiningarnar eru allt að fimm metrar á hæð en þær eru nánast fjögurra metra breiðar á botni turnanna sem stærstu einingarnar hvíla á.
Tveir hæstu turnarnir eru annars vegar 138 metrar og 172,5 metrar á hæð og efst á toppi þeirra rífa og toga vindhviður í steintoppana. Til þess að hver steineining standist slíkt álag hafa verkfræðingarnir því leitt stálkapla gegnum eininguna á meðan hún hefur verið að harðna.
Þegar steypublandan hefur storknað eru kaplarnir svo losaðir frá og steinarnir þrýstast saman af völdum gríðarlegrar orkulosunar sem myndast.
Þetta eykur viðnámið gegn vindhviðunum sem myndast efst í turnunum.
Þegar hver og ein eining hefur sannað styrk sinn með kapalaðferðinni er hægt að lyfta henni upp á sinn rétta stað í turninum.
Hver eining er þannig úr garði gerð að hún smellur nákvæmlega í stál- og steinsteypugrind turnsins.
Turnum raðað saman líkt og Legó-kubbum
Hæstu turnarnir á Sagrada Familia-kirkjunni eru unnir með nútímalegri tækni þar sem verksmiðjuframleiddum einingum úr steinsteypu og stáli, klæddum með steini að utanverðu, er raðað saman hverri á fætur annarri, líkt og um væri að ræða kubba.
1. Vírar styrkja steinana
Hver eining (gult) samanstendur af steinum sem eru múraðir saman. Á meðan steypublandan er enn vot eru dregnir stálvírar í gegnum eininguna og þeir strekktir. Þegar steypublandan hefur harðnað eru vírarnir losaðir frá þannig að steinarnir þrýstast saman. Með því móti verður samsetningin styrkari.
2. Steinum komið fyrir
Tveir hæstu turnarnir eru gerðir úr grind úr járnbentri steinsteypu, klæddri með sandsteini (rautt). Grindin gerir það að verkum að lyfta má hverri steineiningu á sinn stað þannig að þær passi nákvæmlega.
3. Samsetning efnanna sér fyrir stöðugleika
Þegar steineiningu (gult) hefur verið lyft upp á sinn stað (ofan frá séð) smellur hún saman við steinsteypusúlurnar sitt hvorum megin (grátt). Steinklæðningin (rautt) að utan- og innanverðu gegnir hlutverki lása í allri samsetningunni og sér til þess að útlitið sé í samræmi við aðra hluta kirkjunnar.
Turnum raðað saman líkt og Legó-kubbum
Hæstu turnarnir á Sagrada Familia-kirkjunni eru unnir með nútímalegri tækni þar sem verksmiðjuframleiddum einingum úr steinsteypu og stáli, klæddum með steini að utanverðu, er raðað saman hverri á fætur annarri, líkt og um væri að ræða kubba.
1. Vírar styrkja steinana
Hver eining (gult) samanstendur af steinum sem eru múraðir saman. Á meðan steypublandan er enn vot eru dregnir stálvírar í gegnum eininguna og þeir strekktir. Þegar steypublandan hefur harðnað eru vírarnir losaðir frá þannig að steinarnir þrýstast saman. Með því móti verður samsetningin styrkari.
2. Steinum komið fyrir
Tveir hæstu turnarnir eru gerðir úr grind úr járnbentri steinsteypu, klæddri með sandsteini (rautt). Grindin gerir það að verkum að lyfta má hverri steineiningu á sinn stað þannig að þær passi nákvæmlega.
3. Samsetning efnanna sér fyrir stöðugleika
Þegar steineiningu (gult) hefur verið lyft upp á sinn stað (ofan frá séð) smellur hún saman við steinsteypusúlurnar sitt hvorum megin (grátt). Steinklæðningin (rautt) að utan- og innanverðu gegnir hlutverki lása í allri samsetningunni og sér til þess að útlitið sé í samræmi við aðra hluta kirkjunnar.
Með þessari nýju tækniaðferð gafst verkfræðingum loks tækifæri til að ljúka við kirkjuna með Jesú-turninum, hæsta kirkjuturni heims.
Þegar kirkjan hefur verið vígð munu allt að 9.000 kirkjugestir í einu geta hlýtt á prestinn boða guðs orð í risavaxinni kirkjunni.
Þeir munu að sama skapi geta dáðst að einu stórfenglegasta kirkjuskipi heims, þar sem flókin lögun arkitektsins Antonis Gaudí um síðir mun hlykkjast og bugðast hartnær 150 árum eftir að hann teiknaði bygginguna.
