Tækni

Erfiðar byggingar þess virði að láta bíða eftir sér

Þó svo að á okkar dögum reynist gerlegt að reisa nútímabyggingar á örfáum vikum hefur vinna við margar þekktar byggingar stöðvast sökum þess að tæknin réð einfaldlega ekki við að reisa það sem hönnuðina dreymdi um. Í Þýskalandi stöðvaðist vinna við kirkjubyggingu eina t.d. í nokkrar aldir á meðan beðið var eftir tímamótauppfinningu sem átti eftir að breyta heiminum.

Það tók 41 ár að ljúka byggingu Hallgrímskirkju.

BIRT: 21/05/2026

Sum mannvirki taka mun lengri tíma að reisa en önnur — eða framkvæmdir stöðvast jafnvel um tíma — vegna þess hversu erfitt reynist að ljúka þeim.

 

Þótt nútímabyggingar úr forsteyptum einingum geti risið á örfáum vikum hafa mörg þekkt mannvirki sögunnar setið föst árum eða jafnvel öldum saman vegna þess að tæknin náði einfaldlega ekki að fylgja metnaði þeirra sem stóðu að byggingunni.

 

Í Þýskalandi stóð kirkjubygging til dæmis óhreyfð öldum saman þar til byltingarkennd ný tækni leit dagsins ljós.

 

14 ár: Óperhúsið í Sydney

Hugvitssamleg kúla skapaði óperubyggingu

Sigurtillaga arkitektsins Jørns Utzon með hvítum þakskeljum á óperubyggingunni í Sydney reyndist hartnær ógerleg í byggingu því enginn hafði reist þessa gerð lögunar fyrr í þeirri stærð sem um var að ræða.

 

Þá hugkvæmdist Utzon að láta þakskeljarnar fjórtán mynda geira úr kúlu sem var 150 metrar í þvermál.

 

Með því móti mátti nýta frumstæðar tölvur þess tíma til að reikna út hlutföll hverrar þakskeljar og brjóta síðan skelina upp í minni einingar sem hægt væri að steypa í steinsteypuverksmiðju.

 

  • Áskorun: Engin þekkt byggingaraðferð fyrirfannst sem nýta mætti fyrir byggingu risastórra þakskeljanna.

 

  • Lausn: Utzon hannaði skeljarnar sem geira úr einni og sömu kúlunni.

 

33 ár: Panamaskurðurinn

Flóðgáttir leystu hæðarvanda

Um miðja 19. öld áttu verkfræðingar sér þann draum að tengja saman Kyrrahaf og Atlantshaf með skipaskurði í gegnum Panama.

 

Landslagið og hitabeltisloftslagið töfðu verkið óheyrilega lengi.

 

Verkamennirnir þurftu að ryðja þéttvaxinn regnskóginn og sprengja sér leið í gegnum fjallshlíðar til að komast 73 kílómetra gegnum landið en á meðan gerði mikill loftrakinn og gífurleg rigningin þeim lífið leitt og tafði verkið.

 

Framkvæmdir stöðvuðust í ein fimmtán ár en þá datt bandarískum verkfræðingum það snjallræði í hug að láta skipin sigla yfir hálendið í miðju landinu í gegnum kerfi sem samanstóð af risavöxnum skipaskurðum.

 

  • Áskorun: Óheyrilega vandasamt reyndist að grafa skipaskurð gegnum hæðótt og torfært landslagið í Panama

 

  • Lausn: Verkfræðingar úthugsuðu skipaskurðakerfi sem flutti skipin yfir hálendið.

 

182 ár: Notre-Dame dómkirkjan

Urmull af súlum heldur veggjunum uppi

Um miðja 12. öld hugkvæmdist biskupnum í París að borgin hefði þörf fyrir stærri dómkirkju.

 

Vinnan við kirkjubygginguna hófst árið 1163 en ekki leið á löngu áður en í ljós kom að tækni þess tíma réð engan veginn við að svo há bygging yrði reist.

 

Í því skyni að dreifa þunga hárra veggjanna og þungs þaksins hugkvæmdist byggingameisturunum að notast við veggstólpa sem leiddu þungann frá veggjunum og í jörðu niður gegnum utanáliggjandi stuðningsboga.

 

Vinnan við kirkjuna tók margar kynslóðir. Það var svo ekki fyrr en árið 1345, tæpum 200 árum eftir að fyrsta skóflustungan var tekin sem kirkjan var fullreist í réttri hæð sinni með turnspíru, rósettugluggum og turnum.

 

  • Áskorun: Ekki reyndist unnt að byggja kirkjuna nægilega háa með tækni þess tíma.

 

  • Lausn: Byggingameisturunum hugkvæmdist að nota veggstólpa til að styðja við bygginguna.

 

41 ár: Hallgrímskirkja

Stuðlaberg varð innblástur fyrir Hallgrímskirkju

Hallgrímskirkja var eitt stærsta og metnaðarfyllsta byggingarverkefni sem ráðist hafði verið í á Íslandi á 20. öld.

 

Guðjón Samúelsson hannaði kirkjuna með innblæstri úr íslensku stuðlabergi og hraunmyndunum og ætlaði henni að verða bæði trúarlegt tákn og kennileiti Reykjavíkur.

 

  • Áskorun: Að reisa risavaxna steinsteypta kirkju með flóknu ytra formi í litlu samfélagi þar sem fjármunir, byggingarefni og vinnuafl voru takmörkuð.

 

  • Lausn: Kirkjan reis smám saman í áföngum á meira en fjórum áratugum eftir því sem fjárveitingar fengust. Sterk steinsteypt burðarvirki og vönduð verkfræði gerðu mögulegt að reisa háan turn og sérstætt ytra byrði sem þolir bæði íslenskt veðurfar og tímans tönn.

 

632 ár: Dómkirkjan í Köln

Gufuvélar notaðar til að reisa turna

Árið 1248 lagði erkibiskupinn Konrad von Hochstaden hornsteininn að nýju dómkirkjunni í Köln en varð hins vegar uppiskroppa með bæði fjármuni og áhuga, með þeim afleiðingum að byggingarsvæðið lá óhreyft öldum saman.

 

Á 19. öld var hins vegar farið að beita nýrri byggingartækni iðnvæðingarinnar. Járnbjálkar og steypujárnseiningar voru notuð til að styrkja múrana, byggingarsteinn var höggvinn til með iðnaðarvélum í stað þess að móta hann í höndunum og sterklegir gufuaflskranar notaðir til að raða saman gotnesku púsluspilinu.

 

Árið 1880, þ.e. 632 árum eftir að fyrsta skóflustungan var tekin, voru turnarnir tveir, hvor um sig 157 metrar á hæð, loks fullbúnir.

 

  • Áskorun: Framkvæmdir stöðvuðust vegna skorts á byggingarefni.

 

  • Lausn: Iðnbyltingin sá byggingarmeisturunum fyrir nýrri tækni sem gerði þeim kleift að ljúka verkinu.

 

1800 ár: Kínamúrinn

Límkennd hrísgrjón notuð til að styrkja frægan múr

Tvö hundruð árum fyrir Krists burð fyrirskipaði Qin Shi Huangdi, fyrsti keisari Kína, að tengja skyldi saman eldri varnarmannvirki í einn risavaxinn múr sem haldið gæti undan hirðingjaættbálkum úr norðri.

 

Gömlu múrarnir voru mestmegnis gerðir úr samanþjöppuðum leir og mold en múrinn fékk sína núverandi mynd á dögum Ming-keisaraættarinnar (1368-1644). Byggingastjórarnir færðu sér í nyt nýja tækniaðferð: múrsteina sem voru bakaðir í ofnum og steypublöndu sem maíssterkju hafði verið blandað saman við sem gerði það að verkum að múrarnir urðu sterkbyggðir og sveigjanlegir.

 

Útkoman var stórfenglegt kerfi múra, vaktturna og herbúða.

 

Kínamúrinn teygði sig yfir alls 21.000 kílómetra og lá í gegnum fjöll, eyðimerkur og sléttur. Múrinn reyndist aldrei verða eitt órofið mannvirki heldur var um að ræða varnarkerfi sem kvíslaðist um allt og sem gegndi hlutverki varnarlandamæra Kína svo öldum skipti.

 

  • Áskorun: Að komast yfir byggingarefni til að reisa mörg þúsund kílómetra langan múr og viðhalda honum.

 

  • Lausn: Byggingarmeistararnir notuðust við steypublöndu sem maíssterkju var blandað saman við.

HÖFUNDUR: Guðlaug Kjartansdóttir, Guðbjartur Finnbjörnson

© Shutterstock, © Rolen Lo/Shutterstock, © Jose Mario Espinoza/Shutterstock, © Kirill Neiezhmakov/Shutterstock, © Reza Nazif/Shutterstock, © ABCDstock/Shutterstock

Nýskráning

Skráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með rúmlega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.790 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.