Lifandi Saga

Hversu nálægt útrýmingu hefur mannkynið komist?

Í dag eru rúmir átta milljarðar manna á jörðinni en mannkynið hefur nokkrum sinnum verið hættulega nálægt því að þurrkast út. Loftslagskreppur og sjúkdómar gerðu okkur næstum að útdauðri tegund.

Eldfjallið Toba spúði svo mikilli ösku fyrir 74.000 árum að jörðin varð mun kaldari næstu árin.

BIRT: 05/07/2026

Um 8,15 milljarðar manna búa á jörðinni í dag en mannkynið hefur að minnsta kosti tvisvar verið afar nálægt útrýmingu.

 

Fyrra skiptið var fyrir um 930.000 árum, þegar elstu forfeður okkar bjuggu enn í Afríku.

 

Árið 2023 birti alþjóðlegt teymi vísindamanna DNA-rannsókn sem sýndi að íbúafjöldi jarðar hafði þá fallið verulega úr um 100.000 í rétt um 1.300 einstaklinga.

Orsök þessa erfðafræðilega flöskuháls er óljós en það var líklega vegna þess að loftslagið í Afríku varð kaldara og þurrara sem gerði forfeðrum okkar erfitt fyrir að afla sér matar.  

 

Aska slökkti á sólinni

Annað skipti sem mannkynið dó næstum út var fyrir 74.000 árum, þegar Toba-eldfjallið í Indónesíu gaus.

 

Sprengingin var ein sú öflugasta sem orðið hefur á jörðinni og spúði svo mikilli ösku út í andrúmsloftið að geislar sólarinnar dofnuðu.

 

Þá féll hitastigið á jörðinni hratt og við tók eldgosvetur sem stóð í allt að 10 ár.

 

Bæði dýr og plöntur dóu í stórum stíl og fyrir steinaldarveiðimenn og safnara sem bjuggu í litlum hópum, olli gosið miklum hörmungum.

Erfðafræðilegar rannsóknir benda til þess að tegund okkar – Homo sapiens – hafi fækkað í um 10.000 einstaklinga um allan heim á þeim tíma og hafi verið hættulega nálægt því að hverfa alveg.

 

Síðan þá hefur tilvist okkur oft verið ógnað í minni mæli. Til dæmis drap Svartidauði á 14. öld allt að helming íbúa Evrópu. En ekkert hefur fært okkur eins nálægt útrýmingu og dularfulli DNA flöskuhálsinn í Afríku og áðurnefnt risaeldgos.

HÖFUNDUR: Haukur Svavarsson, Emrah Sütcü

© Wead/Shutterstock & Ryan Somma

Nýskráning

Skráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með rúmlega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.790 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.