Eina kalda kvöldstund árið 1867 varð læknaneminn Thomas Barnardo vitni að aðstæðum sem áttu eftir að móta líf hans.
Í mánaskininu blasti við honum hrörlegur skúr þar sem hópur bágstaddra barna hafði safnast saman á þakinu.
Föl andlit og rifnar flíkur komu skýrt í ljós. Horaðir líkamar þeirra og innfallnar kinnar gerðu honum erfitt fyrir að meta aldur barnanna en Barnardo taldi að um væri að ræða drengi á aldrinum níu til átján ára.
Skelfdur sneri hann sér að drengnum sem hafði leitt hann á staðinn.
„Á ég að sýna yður fleiri staði? Þeir eru margir,“ sagði pilturinn.
Barnardo afþakkaði. Hann hafði séð nóg. Að horfast í augu við heimilislaus og sveltandi börn, sem sváfu undir berum himni í kuldanum, réði úrslitum um líf hans.
Þetta sama kvöld ákvað hann að hverfa frá þeim framtíðarplönum sem hann hafði gert sér.
Í staðinn ætlaði hinn ungi læknanemi að helga líf sitt því að hjálpa ótal fátækum börnum Lundúna sem hvorki áttu foreldra, heimili né framtíð.
Árið 1867 sýndi lítill drengur Thomas Barnardo, einn þeirra staða þar sem heimilislaus börn í London sváfu. Sú reynsla breytti lífi Barnardos.
Gríðarlegur fjöldi heimilislausra barna
Þegar Barnardo kom til borgarinnar árið áður, aðeins 22 ára gamall, lá skýr framtíðaráætlun fyrir.
Hann ætlaði sér í læknisnám, þótt sú leið væri ekki sjálfgefin fyrir ungan mann sem var sonur írsks loðskinnsala. Barnardo taldi sig þó hafa fundið köllun sína.
Sú sannfæring kviknaði þegar hann gekk í gegnum djúpa trúarlega vakningu á unglingsárum. Kristin trú hans var svo sterk að hann ákvað að verða trúboði meðal heiðingja í Kína.
Leiðin að trúboðsstarfinu lá í gegnum læknisnám og árið 1866 skráði Thomas Barnardo sig í nám við Royal London Hospital. Borgin sem mætti honum á þessum tíma var mótuð af mikilli fátækt og hungri, ekki síst í East End hverfinu þar sem spítalinn stóð.
Þar voru mörg börn munaðarlaus og þau sem áttu fjölskyldu sáu foreldra sína sjaldan. Þau unnu langa daga í ört vaxandi iðnaði.
Skólaganga var einkum á færi efnameiri stétta og mestur hluti æsku barnanna fór í vinnu, betl eða þjófnað til að afla sér matar.
30.000 munaðarlaus börn án framtíðar
Austurhluti Lundúna var undir lok 19. aldar eitt fátækasta svæði borgarinnar. Verst kom það niður á þúsundum munaðarlausra barna sem lifðu á götunni.
Þótt Bretland væri á 19. öld fremsta efnahagsveldi heims bjuggu verkamannafjölskyldur í Lundúnum í litlum og óhreinum íbúðum sem oft voru ekki nema eitt herbergi. Foreldrarnir unnu allt að fjórtán klukkustundir á dag fyrir smáaurum og þær fáu stundir sem þeir áttu aflögu eyddu þeir gjarnan á kránni. Á meðan áttu börnin að bjarga sér sjálf.
Til að drýgja tekjurnar leigðu foreldrarnir oft rúmin sín til ókunnugra sem sváfu í þeim þegar fjölskyldan notaði þau ekki. Yfir daginn voru börnin send út á göturnar til að afla peninga fyrir heimilið, með tilfallandi störfum eða þjófnaði.
Mörg börn áttu þó enga fjölskyldu, enda var dánartíðnin há, ekki síst árið 1866. Nokkrum mánuðum eftir komu Barnardos geisaði kólerufaraldur í East End.
Faraldurinn drap um 5.000 fullorðna og jók, að mati sagnfræðinga, fjölda munaðarlausra barna í að minnsta kosti 30.000. Þar sem ríkið veitti enga félagslega aðstoð stóðu börnin aðeins frammi fyrir því að dragast niður í örbirgð fátækrahverfanna.
Í yfirfullri London á Viktoríutímanum lifðu þúsundir barna á götunni. Á ljósmynd frá um 1900 sjást börn í röð að bíða eftir ókeypis máltíð.
Snortinn af örlögum barnanna tók Barnardo að sér kennslu í svokölluðum „ragged school“, fátækraskóla þar sem börn úr sárri fátækt gátu fengið ókeypis kennslu í grunnfögum og kristinfræði.
Þar kynntist hann árið 1867 drengnum Jim Jarvis. Þegar skólahaldinu lauk neitaði pilturinn að fara heim. Í staðinn lagðist hann við ofninn í skólastofunni.
Þegar Barnardo spurði drenginn nánar út í þetta sagðist hann hvorki eiga heimili né foreldra. Hann bætti við að mörg önnur börn lifðu við sömu aðstæður eða jafnvel enn verri.
Til að sýna fram á það leiddi pilturinn hann í nærliggjandi sund, þar sem gamall skúr stóð. Þar sá Barnardo ellefu drengi í hnipri sem áttu eftir að breyta lífi hans til frambúðar – og ekki aðeins lífi hans, heldur einnig lífi tugþúsunda af verst settu börnum Lundúna.
Fátæk börn urðu að strita frá því þau gátu gengið
Skólaganga og leikur var fjarlægur draumur barna úr fátækasta hluta Lundúna. Munaðarlaus börn og börn fátækra fjölskyldna urðu að vinna. Dagarnir voru langir, tekjurnar litlar og vinnan oft lífshættuleg.
Fátæk börn í London unnu baki brotnu við að halda lífi í örbirgð borgarinnar.
Eldspýtnasala: Eldspýtur seldar í slyddu og rigningu
Börn, einkum stúlkur, reyndu að afla sér einhverra tekna með því að selja eldspýtur til vegfarenda. Þótt stúlkurnar stæðu marga klukkutíma á dag úti á götu í hvers kyns veðri var ágóðinn lítill.
Sótarar: Ung börn skriðu um sótfyllta reykháfa
Á Viktoríutímanum var algengt að nota litla drengi og stundum stúlkur sem sótara. Hin grönnu börn gátu troðið sér niður um mjóa reykháfa. Vinnan var lífshættuleg og þrátt fyrir lögbundinn lágmarksaldur létust nokkur mjög ung börn við störfin.
Múrsteinsburður: Börn í erfiðisvinnu í múrsteinaverksmiðjum
Allt að 30.000 börn fengu vinnu í stórum múrsteinaverksmiðjum sem framleiddu byggingarefni fyrir hið mikla byggingaræði 19. aldar. Meðal verkefna þeirra var að bera leirinn, allt að 20 kíló í einu, á höfðinu af akrinum og í verksmiðjuna.
Vasaþjófar
Vasaþjófnaður í West End og öðrum auðugum hverfum borgarinnar gat verið arðbær iðja fyrir börnin. Fullorðnir stýrðu oft hópum þeirra og tóku sér hluta af fengnum.
Fann ríkan velgjörðarmann
Reynslan af aðstæðum fátækra barna í Lundúnum varð til þess að Barnardo hætti við áform um ferð til Kína.
„Hin hræðilega nótt uppgötvananna réði framhaldi starfsferils míns,“ skrifaði hann mörgum árum síðar.
Barnardo sinnti nú sjálfboðastarfi sem kennari megnið af deginum. Samt hafði hann tíma aflögu. Sem verðandi trúboði var hann orðheppinn og nýtti hvert tækifæri til að tala og skrifa um skelfilegar aðstæður barnanna.
Ræður hans um skelfilegar aðstæður barnanna vöktu svo mikla athygli að þær bárust fljótt Anthony Ashley Cooper, sjöunda jarli af Shaftesbury, til eyrna.
Jarlinn tilheyrði hópi aðalsmanna sem reyndu að milda félagslegar afleiðingar iðnbyltingarinnar með góðgerðarstarfi og félagslegum umbótum.
„Ég held að þú hafir fundið þitt Kína.“
Shaftesbury lávarður við Thomas Barnardo.
Shaftesbury hafði enga hugmynd um umfang heimilisleysis barna í Lundúnum og bað því Barnardo að sýna sér hvar þau svæfu. Í næturgöngu töldu þeir 73 börn sem sváfu undir segldúkum, í trévögnum og á þökum.
Með tár í augum sneri aðalsmaðurinn sér að Barnardo og sagði:
„Allir í Lundúnum verða að vita þetta. Ég held að þú hafir fundið þitt Kína.“
Shaftesbury ákvað að leggja Barnardo til hluta af miklum auði sínum. Stuðningur aðalsmannsins varð til þess að fleiri tóku að leggja málefninu lið.
Þar á meðal voru Robert Barclay, eigandi eins af stórbönkum Lundúna og þingmaðurinn Samuel Smith sem gaf 1.000 pund sem samsvarar um 2,5 milljónum króna í dag.
Barnardo nýtti fjármunina þegar í stað í þágu barnanna. Árið 1870 gat hann opnað eigin skóla og heimili fyrir fátæka drengi. Heimilið var í stórri leigubyggingu við Stepney Causeway í East End og þar bjuggu 33 drengir sem Barnardo kallaði jafnan „börnin mín þrjátíu og þrjú“.
Þeim átti eftir að fjölga hraðar en Barnardo hafði nokkru sinni getað ímyndað sér.
Drengur fraus í hel
Eftir þetta jókst umfang starfseminnar hratt. Á skömmum tíma opnaði Barnardo fjölda skóla víða um England, oft í gömlum og illa förnum byggingum til að halda kostnaði niðri. Skólarnir sinntu ekki aðeins bóklegri menntun drengjanna.
Til að búa börnin undir fullorðinsárin og gera þeim kleift að sjá sjálfum sér farborða skipti Barnardo þeim í vinnuhópa sem gátu tekið að sér einföld störf fyrir viðskiptavini, svo sem sendiferðir og viðarhögg.
Hann setti einnig á laggirnar burstabindingarverkstæði og skósmíðaverkstæði þar sem drengirnir gátu lært handverk.
Heimilin veittu börnunum, auk kennslu og vinnu, einnig mat, hlýtt rúm til að sofa í og skjól frá hinu harða lífi á götunni. Rýmið var þó áfram takmarkað.
„Engum dreng í neyð verður vísað frá.“
Barnardo eftir dauða heimilislauss drengs.
Eitt kvöldið árið 1871 neyddist Barnardo til að vísa dreng frá, hinum ellefu ára gamla John Somers sem var kallaður Carrots, gulrót, vegna rauða hársins.
Slíkar synjanir komu reglulega fyrir en yfirleitt létu börnin aftur sjá sig síðar.
En enginn á heimilinu átti eftir að sjá Carrots á lífi aftur. Tveimur dögum síðar fannst hann, í hnipri í stórri tunnu, þar sem hann hafði dáið úr kulda og vannæringu.
Barnardo var staðráðinn í að þetta skyldi aldrei gerast aftur og setti því skilti í gluggann. Þar stóð:
„Engum dreng í neyð verður vísað frá.“
Verkstæði Barnardos sköpuðu börnum ný tækifæri
Matur og húsaskjól eitt og sér dugðu ekki fátækum og heimilislausum. Börnin þurftu einnig undirbúning fyrir fullorðinsárin. Þess vegna stofnaði Barnardo fjölda verkstæða sem áttu að veita þeim menntun og starfsreynslu.
Eldiviður: Eldiviður skaffaði tekjur
Barnardo lét barnahópa bjóða einstaklingum að höggva eldivið gegn greiðslu. Áður en verkið hófst fengu drengirnir vandlega þjálfun. Starfið styrkti tilfinningu barnanna fyrir því að vera nytsamlegir borgarar og greiðslan lagði sitt af mörkum til framfærslu þeirra.
Trésmíðar: Drengir lærðu trésmíði
Meðal fjölmargra verkstæða Barnardos í Lundúnum var einnig trésmiðja. Þar lærðu drengirnir iðnina frá grunni. Þegar þeir voru útlærðir, yfirleitt um sextán ára aldur, áttu þeir góða möguleika á fastri vinnu og stöðugum tekjum.
Heimilisrekstur: Stúlkur lærðu heimilishald
Í stúlknaþorpinu lærðu stúlkur og ungar konur heimilishald og matargerð, svo þær gætu síðar fengið vinnu á einkaheimilum. Þær bjuggu í fjölskyldulíkum hópum í litlum húsum þar sem fullorðin kona úr starfsliðinu gegndi hlutverki heimilisstjóra.
Börnin streymdu að
Skiltið og sögurnar af því að í London væri maður með gullhjarta urðu til þess að Barnardo fékk meira en nóg að gera.
„Í herbergi sem ég mældi síðar og reyndist vera 4 x 4,2 metrar bjuggu níu manns.“
Barnardo um yfirfullar íbúðir Lundúna.
Ekki leituðu aðeins heimilislaus börn til hans heldur einnig fjölskyldur sem bjuggu við skelfilegar aðstæður og báðu um hjálp.
„Í herbergi sem ég mældi síðar og reyndist vera 4 x 4,2 metrar bjuggu níu manns. Faðir og móðir, bæði um fertugt, ungur 19 ára maður og 17 ára kona, þrír yngri drengir og tvær stúlkur sem umsóknin snerist um. Auk þeirra bjó þar einnig frændi. Hann var þrítugur og starfaði sem götusali,“ sagði Barnardo eftir að hafa komið í heimsókn.
Hið víðtæka hjálparstarf kostaði gífurlegar fjárhæðir. Þrátt fyrir framlög, tekjur eldri barnanna af vinnu og tekjur Barnardos af greinum og fyrirlestrum var hann stöðugt í fjárhagsþröng.
Í maí 1874 fann hann þó nýja tekjulind, ljósmyndastofu.
Stofan sem var staðsett í fyrsta drengjaheimili Barnardos við Stepney Causeway, tók á næstu tæpum þrjátíu árum yfir 40.000 ljósmyndir af börnum sem dvöldu á heimilum hans og gistiskýlum.
Auk þess að koma á fót um hundrað barnaheimilum skipulagði Barnardo einnig hjálparstarf á vegum kirkjunnar þar sem fátækt fólk gat fengið kaffi, hlýju og orð Guðs.
Myndirnar voru settar saman í pör. Fyrri myndin var tekin þegar barnið kom, í tötrum og illa farið af hungri. Hin var tekin eftir nokkra mánaða dvöl, þar sem barnið stillti sér upp vel klætt og vel nært.
Sumar myndanna fóru í skjalasafn í eigu Barnardos. Aðrar voru fjölfaldaðar og seldar sem póstkort, annað hvort í pökkum með tuttugu myndum fyrir fimm skildinga eða stakar fyrir sex pens stykkið.
Fyrir- og eftir-myndirnar reyndust áhrifarík auglýsing fyrir barnaheimilin og framlög í peningum tóku að streyma inn. En þetta þrautseiga kynningarstarf vakti einnig öfund hjá öðrum góðgerðarsamtökum.
Og brátt var ráðist gegn Barnardo úr óvæntri átt.
Skreytti sannleikann
Árið 1876 sakaði baptistaprestur í bænum, John Reynolds, Barnardo um að falsa ljósmyndir af börnunum.
„Hann lætur sér ekki nægja að mynda þau eins og þau eru. Þau eru líka ljósmynduð á algerlega tilbúinn hátt. Drengur að nafni Fletcher er sýndur með kassa á bakinu líkt og skópússarar bera, þótt hann hafi aldrei unnið sem skópússari,“ skrifaði Reynolds.
Presturinn fékk stuðning fleiri aðila, enda var sannleikurinn sá að Barnardo var ekki ófús til að skreyta sannleikann til að láta muninn á fyrir og eftir koma skýrar fram.
Og það spillti vitaskuld ekki fyrir að dramatísku myndirnar hvöttu borgarastéttina jafnframt til að gefa rausnarlegar fjárhæðir.
Barnardo var ítrekað sakaður um að sviðsetja ljósmyndir af fátæku börnunum sem hann bjargaði, þar sem slíkar myndir löðuðu að fleiri styrktaraðila.
Árið eftir, 1877, sá Barnardo sig knúinn til að höfða mál, eftir að Reynolds og stuðningsmenn hans sökuðu hann einnig um svik með framlög styrktaraðila.
Barnardo fór sjálfur með málið fyrir dómstólum og útskýrði að dökkt yfirbragð fyrir-myndanna stafaði meðal annars af því að ljósmyndari hans notaði svonefnda votplötutækni sem gerði myndatökuna síður ljósnæma.
Hann lagði jafnframt áherslu á að markmiðið hefði ekki verið að sýna einstök börn, heldur að draga upp mynd af tilteknum hópi barna.
Að lokum gat sjálfstæð stjórn sem skipuð hafði verið árið áður til að hafa eftirlit með meðferð framlaga Barnardos, með skýrum hætti hrakið allar ásakanir um svik.
Dómstóllinn féll Barnardo því að mestu í vil en honum var þó veitt áminning fyrir augljóst listrænt frjálsræði sitt.
Við sama tækifæri varð Barnardo einnig að viðurkenna að doktorsnafnbót hans ætti sér enga stoð, þar sem hann hafði hætt námi án þess að ljúka tilskildum prófum.
Almenningur hélt þó áfram að kalla hann „doktor“ og gagnrýnin á ljósmyndirnar hafði heldur engin teljandi áhrif á hvorki velgjörðarmenn né áhrifavalda.
„Heimilin sinna afar miklu og góðu starfi í anda raunverulegrar mannúðar og njóta því ríflegs stuðnings almennings,“ skrifaði dagblaðið The Times lofsamlega um umfangsmikið starf Barnardos.
Auk skóla sinna og barnaheimila kom Barnardo einnig á fót kerfi þar sem börn í viðkvæmri stöðu voru sett í fóstur hjá völdum fjölskyldum.
Mátti ekki hjálpa stúlkum
Þrátt fyrir sýknuna breytti Barnardo starfsháttum sínum þannig að ljósmyndirnar urðu látlausari og beindust síður að tilfinningum fólks.
Hann hafði þá aflað nægilegs fjármagns til að byggja upp víðtækt net herbergja, skóla og verkstæða.
Barnardo stóð að víðfeðmu neti stofnana fyrir börn, þar á meðal barnasjúkrahúsi, vöggustofum fyrir börn vinnandi mæðra, heimilum fyrir stúlkur og heimilum fyrir heyrnarlausa og fatlaða.
Að þjónustan skyldi einnig ná til stúlkna og ungra kvenna var nýmæli. Þótt Barnardo tæki stöku sinnum stúlkur inn á heimilin bönnuðu ströng siðgæði Viktoríutímans honum sem einhleypum manni, að reka heimili fyrir stúlkur.
Þetta breyttist þegar Barnardo kvæntist árið 1873 Söru Louise Elmslie, jafnan kölluð Syrie. Hún fæddist inn í vel stæða fjölskyldu og hafði mikla reynslu af góðgerðarstarfi.
Þegar hjónin fengu afnotarétt að sveitasetrinu Mossford Lodge í Barkingside í Essex í brúðargjöf breyttu þau staðnum í sameinað heimili og heimilisfræðiskóla fyrir stúlkur.
Sagnfræðingar áætla að alls hafi um 8.000 stúlkur hlotið menntun á þessum stað sem varð þekktur sem „stúlknaþorp Barnardos“. Síðar stofnaði hann einnig heimili fyrir stúlkur sem áttu á hættu að dragast inn í vændi.
En nýjar ógnir voru í aðsigi.
Fimm reynslusögur í hafi eymdar
Líf fátækra barna skipti sáralitlu í Lundúnum á Viktoríutímanum. En fyrir tilstilli Barnardos fengu þúsundir þeirra betri framtíð. Hér eru fimm börn þar sem þrautseigja hins írskættaða Barnardos breytti öllu.
Herbert John Ransom
Þegar faðir Herbs lést og móðirin gat ekki séð sjö börnum þeirra farborða endaði hinn níu ára gamli drengur árið 1886 hjá Barnardo. Þar hlaut hann menntun á einu verkstæða hans. Síðar varð Herbert vélvirki í flughernum.
Elizabeth Mouncey
Elizabeth var komið til Barnardo þegar hún varð munaðarlaus sex ára gömul. Hún dvaldi um tíma hjá fósturfjölskyldu og síðar í stúlknaþorpi Barnardos, þar sem hún lærði matreiðslu. Síðar fékk hún starf á því sviði.
James Keen
Munaðarlausi James Keen vó aðeins 35 kíló þegar hann kom, fjórtán ára gamall, til Barnardo. Eftir nokkurn tíma í fóstri fór hann í læri á einu verkstæða Barnardos. Sautján ára gamall, útlærður, kvaddi hann Barnardo og fékk sér vinnu.
Lilian Murray
Vanræksla á heimilinu og glæpsamleg fortíð móðurinnar urðu til þess að Lilian Murray var komið til Barnardo aðeins tveggja ára gamalli. Hún ólst upp hjá fósturfjölskyldu og fékk síðar, á fullorðinsárum, starf sem vinnukona í Surrey.
Arnold Thilibert Borsay
Arnold var í umsjá Barnardos frá þriggja ára aldri þar til hann varð sextán ára. Eftir að hafa unnið á hóteli flutti hann til Kanada. Við andlát sitt árið 1963 lét hann Barnardo eftir arf sem samsvarar um 134.000 pundum á verðlagi nútímans.
Sakaður um mannrán
Árið 1888 var Barnardo sakaður um að hafa numið á brott fleiri en eitt barn.
Það var vel þekkt að hann gekk oft um götur fátækrahverfanna á næturnar í leit að börnum í neyð og tók þau, að eigin orðum „með kærleiksríkri hörku“, með sér á eitt af heimilum sínum.
Yfirleitt lét hann foreldrana vita og þeir veittu þá samþykki sitt. Líklegt er þó að Barnardo hafi farið nokkuð frjálslega með þennan þátt ferlisins. Að minnsta kosti kom í ljós að hann hafði alfarið neitað að skila stúlkunni Mörthu Ann Tye til móður hennar.
Martha hafði komist í umsjá Barnardos eftir að hún hafði meðal annars orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi af hálfu kærasta móður sinnar sem af þeim sökum hafði hlotið fangelsisdóm.
Móðirin hafði skrifað undir samþykki þess efnis að Barnardo mætti hafa stúlkuna hjá sér í tvö ár. Þegar sá tími var liðinn var kærastinn látinn laus úr fangelsi. Móðirin giftist honum þá og krafðist þess í kjölfarið að fá dótturina aftur.
Barnardo neitaði, þar sem hann óttaðist að stúlkan yrði á ný beitt ofbeldi. Hann hélt því fram að Martha væri komin í fóstur til konu að nafni madame Romand sem síðan hefði horfið með dularfullum hætti.
Hann lagði meira að segja fram bréfaskipti þar sem madame Romand, þrátt fyrir áskoranir hans, hafnaði því að skila Mörthu.
Bréfaskiptin reyndust að öllum líkindum fölsuð og samin af Barnardo sjálfum. Síðar kom í ljós að Martha hafði í raun verið sett í fóstur hjá ekkju að nafni Grogan sem hafði síðan tekið hana með sér til Kanada.
Barnardo tapaði bæði máli Mörthu og fjölda annarra sambærilegra mála fyrir dómstólum. Barátta hans fyrir börnin vakti þó slíkt uppnám að breska þingið samþykkti árið 1891 sérstök lög um forsjá barna.
Lögin kváðu meðal annars á um að foreldri sem hefði yfirgefið barn sitt eða látið það af hendi gæti glatað rétti sínum til að fá barnið aftur. Röksemdin um hagsmuni barnsins tryggði Barnardo sýknu í fjölda sambærilegra dómsmála sem höfðuð voru gegn honum á næstu árum.
Málareksturinn stöðvaði hinn framtakssama Barnardo þó ekki, þvert á móti.
Á árunum 1870 til 1890 höfðu stofnanir hans annast um 15.000 börn og skólarnir og heimilin réðu einfaldlega ekki við sívaxandi eftirspurn eftir fleiri rýmum.
Barnardo varð því að leita annarra lausna.
Fátæk börn send til Kanada
Árið 1884 hélt Barnardo til Toronto í Kanada með nýja áætlun. Hann vildi senda hluta barnanna til bresku nýlendunnar sem að hans mati bauð ekki aðeins upp á gott veður heldur var einnig ódýr áfangastaður.
„En umfram allt vill Kanada fá nýja íbúa og getur tekið á móti hundruðum, jafnvel þúsundum drengja og stúlkna um ókomna framtíð,“ lagði Barnardo áherslu á.
Jack the Ripper varð árið 1888 sá maður sem Lundúnabúar óttuðust mest. En lögreglunni tókst aldrei að finna hann.
Grunaður um að vera grimmur raðmorðingi
Í bók einni var Barnardo sakaður um að vera raðmorðinginn Jack the Ripper. Meðal vísbendinga sem nefndar voru, voru skurðlæknisfærni hans og næturgöngur um borgina.
Árið 1888 myrti raðmorðingi fimm konur úr fátækrahverfinu Whitechapel í Lundúnum. Hann drap konurnar og fjarlægði innri líffæri þeirra, aðferð sem varð til þess að hann hlaut viðurnefnið Jack the Ripper.
Aldrei tókst að bera kennsl á morðingjann og allar götur síðan hafa sagnfræðingar reynt að komast að því hver hann var.
Meðal hinna fjölmörgu grunuðu var Thomas Barnardo. Sú kenning var sett fram af rithöfundinum Donald McCormick árið 1970.
Ásökunin byggðist meðal annars á því að morðin og líkamsmeiðingarnar hefðu verið framkvæmdar með slíkri nákvæmni að morðinginn hlyti að hafa haft skurðlækningamenntun, svið sem Barnardo hafði kynnst í læknanámi sínu.
Að auki var vel þekkt að Barnardo gekk um fátækrahverfi borgarinnar á næturnar, einmitt þar sem morðin voru framin. Skömmu fyrir morðið á Elizabeth Stride hafði hann meira að segja talað við hana og aðrar konur í eldhúsi gistihúss. Eftir morðið var Barnardo fenginn til að bera kennsl á Stride.
Ekkert bendir þó til þess að næturgöngur Barnardos hafi haft annan tilgang en að finna fátæk börn og koma þeim fyrir á heimilum sínum.
Hugmyndin var ekki ný af nálinni. Strax árið 1825 hófu góðgerðarsamtök að senda fátæk bresk börn til Kanada. Landið skorti vinnuafl og börnin nýttust vel í dreifbýlinu.
Eldri börnin voru einkum sett til starfa í landbúnaði en þau yngri voru ættleidd af fjölskyldum úr millistétt.
Áætlun Barnardos hélt áfram allt fram á fjórða áratug 20. aldar og náði alls til um 30.000 barna.
Mörg þeirra öðluðust gott líf. „Drengur sem ég bjargaði úr afar bágum, jafnvel hættulegum aðstæðum, líktist syni herramanns þegar ég hitti hann nokkrum árum síðar í Kanada. Hann hafði lokið háskólanámi og var vel menntaður, með góða mannasiði,“ skrifaði Barnardo um eitt barnanna sem höfðu verið ættleidd.
„Þetta fyllti mig ólýsanlegu þakklæti til Guðs sem gerði slíka umbreytingu mögulega,“ skrifaði hann fagnandi.
Nokkrum áratugum síðar kom þó í ljós að börn sem voru langt frá vökulu auga Barnardos, urðu oft fyrir illri meðferð af hálfu vinnuveitenda sinna. Sú gagnrýni náði þó aldrei eyrum hans.
Á síðari árum ævinnar veiktist hann alvarlega og ítrekað og árið 1905 þoldi líkami hans ekki lengur hið annasama líf.
Þekktasti – og jafnframt umdeildasti – mannvinur Lundúna lést skyndilega úr hjartabilun þann 19. september.
Þúsundir Lundúnabúa heiðruðu Thomas Barnardos í síðustu ferð hans.
Þúsundir ungra manna og kvenna úr skólum hans og heimilum fylgdu líkbílnum um Austur-Lundúnir, þar sem hann hafði um áratuga skeið, með öllum tiltækum ráðum, barist fyrir „börnunum sínum“.
Samkvæmt sagnfræðingum hafði Thomas Barnardo fyrir dauða sinn bjargað að minnsta kosti 60.000 börnum frá lífi í sárustu fátækt.
LESTU MEIRA UM THOMAS BARNARDO
- Burnier-Smith: Thomas John Barnardo: His Life, Homes & Orphanages, AuthorHouse, 2010
- G. Wagner: Barnardo, Weidenfeld & Nicolson, 1979
