Lyfjaónæmar bakteríur eru nú orðnar heilbrigðisógn um allan heim.
Sýklalyf gegna því mikilsverða hlutverki að drepa bakteríur sem annars valda sýkingum. Verkun sýklalyfjanna fer nú minnkandi og mikill fjöldi baktería er orðinn ónæmur fyrir einu eða fleiri sýklalyfjum.
Nú er áætlað að fram til 2050 muni 39 milljónir manna láta lífið af völdum þess að okkur tekst ekki að finna ný sýklalyf sem vinni á þessum fjölónæmu bakteríum.
Góðu fréttirnar eru þær að rannsókn bandarískra vísindamanna gæti nú hafa komist að raun um hvar við gætum helst leitað nýrra sýklalyfja – inni í mannslíkamanum sjálfum.
„Uppgötvanir okkar benda til þess að líkamsbakteríur okkar sjálfra gætu reynst áður ósnortin náma nýrra sýklalyfja,“ segir César de la Fuente við Lifandi vísindi.
Hann er meðal þeirra vísindamanna hjá Pennsylvaníuháskóla sem nú hafa birt niðurstöður sínar í tímaritinu Cell.
Sýklalyf hugsanlega úr þörmunum
Við rannsóknina var gervigreind notuð til að skoða þarmaflóru 1.773 einstaklinga og leita að mörg þúsund prótínum.
Á þennan hátt fundust mörg hundruð samsetningar sem mögulega gætu haft bakteríudrepandi áhrif og sem César de la Fuente segir að gætu orðið að sýklalyfjum framtíðarinnar.
Vísindamennirnir prófuðu 78 þessara samsetninga á rannsóknastofu og í ljós kom að 70% höfðu einmitt bakteríudrepandi eiginleika.
„Eitt þeirra efna sem gætu gefið góða möguleika er efnið prevotellin-2 og það sýndi áhrif sem jafna má við sýklalyfið polymixín B sem er mikið notað í dýratilraunum,“ segir César de la Fuente.
Þarmarnir öflugt vistkerfi
Ástæðu þess að ný sýklalyf mætti uppgötva í þörmum manna segir César de la Fuente vera þá að í þarmaflórunni ríki mikil samkeppni.
Bakteríur verða ónæmar fyrir sýklalyfjum.
Ónæmið lifir af
Náttúrulegar stökkbreytingar gera sumar bakteríur (bláar) ónæmar fyrir sýklalyfi sem drepur allar hinar (rauðar).
Ónæm baktería fjölgar sér
Án samkeppni fjölgar hin ónæma baktería sér og smám saman verða allar bakteríurnar ónæmar.
Ónæmi smitast
Hinar ónæmu bakteríur deila erfðaefni sínu með öðrum tegundum baktería og dreifa þannig ónæminu.
„Til að lifa af og þrífast þurfa bakteríurnar að þróa sérhæfð viðbrögð, m.a. framleiðslu efna sem halda öðrum bakteríum í skefjum,“ segir hann.
Í þarmaflórunni fundu vísindamennirnir bakteríur sem brugðust við öðrum bakteríum með svonefndum petíðum – stuttum amínósýrukeðjum – og ýmist yfirtóku þær eða drápu til að tryggja eigin tilveru.
Bakteríur þróa með sér ónæmi með tímanum
Fyrir hundrað árum gat lítil rispa á húð leitt af sér jafnvel banvæna sýkingu en síðan fyrir miðja síðustu öld höfum við ráðið yfir sýklalyfjum á borð við pensilín til að ráðast gegn sjúkdómsvaldandi bakteríum.
100 billjónir – svo margar örverur eru á ferðinni í þörmum þínum. Skríðið með niður í þetta langa líffæri sem getur stjórnað fjölmörgu, allt frá matarlyst þinni til heilbrigðis. Lestu meira hér:
En með tímanum hafa æ fleiri bakteríur komið sér upp ónæmi fyrir þessum lyfjum.
Sumar bakteríur hafa þróað með sér hæfileikann til að dæla sýklalyfjum út um frumuhimnuna eða mynda ensím sem brjóta niður lyfið.
Að sögn César de la Fuente gengur þróun nýrra lyfja gegn ónæmum bakteríum hægt með hefðbundnum aðferðum.
Þess vegna telur hann að þær aðferðir sem hann og rannsóknarhópurinn hafa fundið í gegnum þarmana séu mikilvægar lykilstoðir í baráttunni gegn vaxandi ógn sýklalyfjaónæmis.
Ónæmið eykur dánartíðni
Og það þarf að beita öllum tiltækum vopnum í baráttunni gegn sýklalyfjaónæmi.
Í nýlegri skýrslu frá Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) hafa fjölmargir vísindamenn sett fram spár um hve mörg dauðsföll megi búast við á næstu árum vegna sýklalyfjaónæmis.
Í tilkynningu til fjölmiðla segja höfundar að á hverju ári á tímabilinu 1990 til 2022 hafi meira en ein milljón manna látist vegna sýklalyfjaónæmis. Árið 2021 létust 1,14 milljónir manna um allan heim af þessum orsökum.
Í framtíðinni gera þeir ráð fyrir að frá 2024 og fram til 2050 muni sýklalyfjaónæmi valda samtals 39 milljónum dauðsfalla, og að bara árið 2050 muni 1,9 milljónir manna deyja af völdum þess.
César de la Fuente áætlar að það taki um það bil tíu ár frá því að vísindamenn finna efnivið í góðan sýklalyfjakandídat úr þörmunum og þar til hann hefur verið fullprófaður og samþykktur til meðferðar á mönnum.
