Sumarsólstöður 2026
Við sumarsólhvörf vermir sólin norðurhvel jarðar með ljósi og gefur okkur lengsta dag ársins.
Sunnudaginn 21. júní eru sumarsólhvörf á norðurhveli jarðar og næsta dag þar á eftir styttist dagurinn. Þó ekki nema um nokkrar sekúndur.
Hvað eru sumarsólstöður?
Orðin sólstöður og sólhvörf merkja það sama.
Sumarsólstöður á norðurhveli jarðar er sá tími þegar norðurmöndull jarðar hallar eins mikið að sólu og hugsast getur og fær fyrir vikið á sig hvað mestu dagsbirtu.
Fyrirbærið gerir vart við sig sökum þess að möndull jarðar snýr ekki hornrétt við sólu, heldur er með halla á bilinu 21,8 og 24,4 gráður.
Hversu mikill halli jarðar er, breytist á 40.000 ára fresti. Sem stendur nemur halli jarðar 23,44 gráðum.
Jörðin snýst í kringum sólina með halla, og við sumarsólstöður snýr norðurpóllinn sem mest í átt að sólu.
Þann dag sem sumarsólhvörf verða, ræður halli jarðar því að norðurpóllinn hallar eins mikið að sólu og hugsast getur á ferð jarðar kringum sólina.
Vetrarsólstöður marka í raun syðstu og lægstu stöðu sólar á himninum. Sumarsólstöður marka hins vegar nyrstu og hæstu stöðu sólar á himni. Jafndægur kallast það svo þegar staða sólar er miðja vegu milli sólhvarfa.
Vorrjafndægur er í mars og haustjafndægur í september.
Halli jarðar gerir það að verkum að sól rís og sest á ólíkum tímum á einu ári. Árið skiptist í fjóra hluta, með tilliti til stöðu sólar: 1. Vorjafndægur, 2. Sumarsólstöður, 3. Haustjafndægur og 4. Vetrarsólstöður.
Hvenær eru sumarsólstöður?
Árið 2026 verða sumarsólstöður formlega þann 21. júní klukkan 08:24.
Sólin kemur upp klukkan 02:55 og sest klukkan 00:03.
Í Reykjavík verður dagsbirtan um 21 klukkustundir og 8 mínútur.
Á norðurhveli jarðar eiga sumarsólstöður sér alltaf stað á tímabilinu 20.–22. júní.
Stonehenge í Wiltshire á Englandi var lengi hulið leyndardómi, en nú eru flestir á einu máli um að steinarnir tengist bæði sumarsólstöðum og vetrarsólstöðum. Línur í byggingunni vísa nefnilega beint í átt að sólunni við báðar sólstöðurnar.
Við missum þrjár mínútur af birtu á dag
Fram að vetrarsólstöðum – sem árið 2026 verða 21. desember á norðurhveli jarðar – styttast dagarnir að meðaltali um 3 mínútur og 28 sekúndur á sólarhring.
Strax eftir sumarsólstöður er styttist dagurinn hvað minnst en í september – í kringum haustjafndægur – styttist dagurinn um allt að fimm mínútur á dag.
Sólhvörf eiga sér stað á sama tíma hvar á jörðu sem er en gera þarf ráð fyrir breytilegum tímasetningum á ólíkum stöðum.
Á meðan við á norðurhveli stefnum í styttri daga eftir sumarsólstöður, gerist hið gagnstæða á suðurhveli – þar markar júní sólstöður stystu stund ársins, og að dagarnir fari að lengjast.
Þegar við hér á norðurhveli jarðar gleðjumst yfir því að daginn taki að lengja eftir vetrarsólhvörf er allt á haus á suðurhveli, því þar eru sólhvörf í desember til marks um lengsta dag ársins og að senn fari daginn að stytta.
Sólstöðuhátíðir á Norðurlöndunum
Á Norðurlöndunum var sólstöðum gjarnan fagnað með sólstöðuhátíðum. Þessar hátíðir voru eðlilega haldnar tvisvar á ári, í tilefni þess að daginn tók að lengja eða stytta.
