Alzheimer er stigvaxandi sjúkdómur sem smám saman rýrir minni, hugsun og getu fólks til að sinna daglegum athöfnum. Hann er algengasta orsök heilabilunar hjá eldra fólki og hefur jafnan verið tengdur breytingum í heilanum.
Vísindamenn hafa þó um skeið tekið eftir því að fólk með alzheimer breytir oft göngulagi og hreyfimynstri, stundum áður en skýr vitræn einkenni koma fram. Það hefur vakið upp spurningar um hvort sjúkdómurinn hafi áhrif á líkamann fyrr en áður var talið – og jafnvel utan heilans.
Í nýrri rannsókn, sem birtist í vísindatímaritinu Alzheimer’s & Dementia, skoðuðu bandarískir vísindamenn frá Háskólanum í Mið-Flórída hvort fyrstu merki sjúkdómsins gætu komið fram annars staðar í líkamanum.
Til þess notuðu þeir háþróaða frumugerð, svokallað „human-on-a-chip“, þar sem mannlegar taugafrumur og beinagrindarvöðvafrumur voru sameinaðar í stýrðu rannsóknarkerfi.
Frumurnar voru erfðafræðilega mótaðar þannig að þær báru einkenni alzheimer, sem gerði rannsakendum kleift að fylgjast með breytingum tengdum sjúkdómnum án þess að horfa til heilans sjálfs.
Getur hafist utan heilans
Líkanið hermir eftir boðskiptum milli tauga og vöðva, svokallaðri tauga-vöðvatengingu. Þar sáu vísindamennirnir að frumur tengdar alzheimer áttu erfiðara með að miðla boðum sín á milli, sem virtist draga úr viðbragðsgetu vöðvanna.
Niðurstöðurnar benda til þess að sjúkdómurinn geti haft áhrif á taugar utan heilans og mænu – svokallað úttaugakerfi – mjög snemma í ferlinu, og jafnvel áður en hin dæmigerðu einkenni frá heilanum koma fram.
Getur haft þýðingu fyrir snemmgreiningu
„Þetta er í fyrsta sinn sem sýnt er fram á að truflanir í úttaugakerfinu geti orðið bein afleiðing þessara stökkbreytinga. Það þýðir að lyf sem beinast að heilanum duga mögulega ekki til að bæta úr vandamálum annars staðar í líkamanum,“ segir James Hickman, prófessor við nanótæknisetrið við Háskólann í Mið-Flórída, í tilkynningu.
Í nýrri rannsókn komust vísindamenn við Harvard að þeirri niðurstöðu að allt að hálf milljón nýrra tilfella heilabilana á ári kunni að tengjast útbreiddu vandamáli:
Niðurstöðurnar undirstrika líka hversu mikilvæg hreyfifærni líkamans er, en hún er nátengd bæði taugakerfinu og almennu heilsufari.
Hreyfitaugabrautirnar skipta sköpum fyrir allar hreyfingar líkamans og má meta starfsemi þeirra með klínískum prófum, til dæmis með hnésbótaprófi, þar sem létt högg á hnéð veldur sjálfkrafa kipp í fótleggnum.
Þessi nýja uppgötvun varpar nýju ljósi á þá hefðbundnu sýn að alzheimer eigi upptök sín eingöngu í heilanum, og gæti með tímanum haft áhrif bæði á snemmgreiningu og þróun nýrra meðferðaúrræða.
