Háleynileg skilaboð hafa rétt í þessu verið afkóðuð í höfuðstöðvum Hitlers:
„Skotfærin eru á þrotum. Eldsneytið er uppurið. Hef fyrirskipað hörfun til Fuka“.
Skilaboðin frá Rommel hershöfðingja í Norður-Afríku þann 24. október 1942 reita Hitler til reiði. Leiðtoginn svarar með dulkóðuðum skilaboðum:
„Herinn verður að vera kyrr þar sem hann er. Burt séð frá því hvort vistir berast eða ekki. Stöðunni við el-Alamein verður að halda.“
Hjá andstæðingi Rommels við El Alamein, Montgomery hershöfðingja, er stemningin allt önnur. Breskir dulkóðarar hafa leyst dulmál Þjóðverja og eru að lesa skilaboðin.
Montgomery veit nú að sókn hans verður að halda áfram, því Rommel skortir bæði skotfæri og eldsneyti fyrir brynvörð ökutæki sín.
Brátt verður þýska Afríkuherdeildin að hörfa. Monty hefur einnig komist að því að Rommel muni reyna að þrauka þegar hermenn hans hafa náð þorpinu Fuka, 100 km vestar.
Nokkrum sinnum á seinni hluta heimsstyrjaldarinnar fá bandamenn með sama hætti innsýn í háleynileg skilaboð Þjóðverja. Skipanir og stefnumótandi ákvarðanir eru alltaf dulkóðaðar með háþróaðri Enigma dulmálsvélinni.
Þjóðverjar vita auðvitað að Bretar eru að hlusta á öllum tíðnum – en samt eru þeir vissir um að enginn geti skilið innihaldið. Jafnvel fyrir þjálfaða dulkóðara virðast skilaboðin vera hreint bull.
Dulkóðuð skipun segir til dæmis: „YUIOP ASDFG HJKLZ XCVBN“ – og það eru milljarðar samsetningarmöguleika þegar óvinurinn reynir að ráða í skilaboðin.
Í gegnum allt stríðið notuðu Þjóðverjar hina frægu Enigma dulmálsvél sem er ekki stærri en ritvél og því er hægt að bera hana með sér hvert sem er. Vélin er snilldarverk og á næstu áratugum var hún fyrirmynd bæði bandamanna Þjóðverja og óvina þeirra þegar kom að þróun dulmálsvéla.
Fall Þýskalands nasista árið 1945 er því ekki vegna veikleika Enigma út af fyrir sig, heldur frekar vegna mannlegra yfirsjóna – Þjóðverjar trúðu svo blint á óskeikulleika vélarinnar að þeir urðu kærulausir.
Churchill ýtir undir þróun Enigma
Við verðum að fara aftur til fyrri heimsstyrjaldarinnar og miðvikudagsins 26. ágúst 1914, til að skilja hvernig þörfin fyrir að þróa Enigma kom upp. Þann dag sigldi þýska herskipið SMS Magdeburg í þéttri þoku undan eistnesku eyjunni Odensholm (Osmussaar á eistnesku, ritstj.).
Herskipið hafði breytt um stefnu frá rússnesku eyjunni þegar það strandaði. Skipstjórinn reyndi árangurslaust að losa Magdeburg en skipið sat hjálparvana á kóralrifi.
Áhöfnin hófst þá handa í flýti við að eyðileggja allt sem ekki mátti falla í hendur óvinarins.
Loftskeytamaður skipsins hafði eitt meginverkefni: Að eyðileggja allar dulkóðabækurnar sem þýski sjóherinn notaði til að senda og afkóða dulkóðuð skilaboð.
Hann hóf því þegar í stað að rífa blaðsíður úr bókunum og brenna þær. Skyndilega heyrðist viðvörun: Óvinaskip voru á leiðinni og kveikt var í sjálfseyðingarsprengjum Magdeburg.
Áhöfnin stökk í björgunarbátana og síðustu dulkóðabókunum var kastað fyrir borð og þær sukku til botns. Þegar rússneskir sjómenn leituðu síðan í skipinu fundu þeir eina dulkóðabók sem hafði gleymst í áhlaupinu.
Það sem eftir var af fyrri heimsstyrjöldinni gátu Rússland, Bretland og aðrar þjóðir bandamanna því lesið leynileg skilaboð sem þýski herinn og sjóherinn sendu.
Eins og allir vita tapaði Þýskaland fyrri heimsstyrjöldinni og á árunum eftir sársaukafullan ósigurinn veltu yfirmenn þýska hersins fyrir sér hvernig Bretum hefði tekist að hindra sóknir Þjóðverja aftur og aftur. Fimm árum eftir stríðið – árið 1923 – svaraði stjórnmálamaðurinn Winston Churchill spurningunni.
Hann hafði verið sjóhermálaráðherra í stríðinu og í bók sinni um hnattrænu átökin, „The World Crisis“ skrifaði hann um dulmálsbókina frá SMS Magdeburg sem Bretar höfðu „fengið frá dyggum bandamönnum sínum – þessi ómetanlegu skjöl blettuð af vatni sjávar“.
Uppljóstrunin var áfall fyrir Þjóðverja sem gerðu sér grein fyrir því að í styrjöldum framtíðarinnar þyrfti að fara aðrar leiðir við örugga dulkóðun: Samskiptakerfi sem ekki væri hægt að afkóða, jafnvel þótt óvinurinn næði einni af dulkóðabókunum.
Auk Enigma fann Arthur Scherbius (1878-1929) einnig upp rafrásir til að stjórna afli rafmótora.
Í upphafi vó Enigma 50 kg
Fyrir uppfinningamann Enigma var leiðin að velgengni löng og full af vonbrigðum. Í mörg ár seldist hin snjalla en þunga vél hans ekkert.
Í byrjun árs 1918 þróaði Þjóðverjinn Arthur Scherbius fyrstu dulmálsvélina og nefndi hana Enigma. Undrið leit út eins og stór rafmagnsritvél og vó um 50 kg.
Hins vegar sýndi þýski sjóherinn engan áhuga á að kaupa Enigma og þegar fyrri heimsstyrjöldinni lauk sex mánuðum síðar virtist vinna Scherbius hafa verið til einskis.
Árið 1923 stofnuðu þó nokkrir fjárfestar nýtt fyrirtæki og verkfræðingurinn Scherbius fékk sæti í stjórn þess. Fyrirtækið reyndi að selja borgaralega útgáfu af Enigma til stærri fyrirtækja svo þau gætu dulkóðað samskipti sín og þannig varast iðnaðarnjósnir.
Verðið var þó hátt – samsvarandi næstum 4 milljónum króna í dag – og salan olli vonbrigðum þar til þýski herinn sýndi vélinni áhuga um miðjan þriðja áratuginn.
Þrjú tannhjól dulkóða skilaboðin
Sem betur fer kom í ljós að snjall þýskur uppfinningamaður hafði þegar búið til vél sem gat leyst vandamál hersins.
Lausnin hafði m.a.s. verið til á síðasta ári stríðsins en á þeim tíma sýndi sjóherinn uppfinningamanninum Arthur Scherbius lítinn áhuga.
Árið 1923 var Scherbius í staðinn byrjaður að selja borgaralega útgáfu af Enigma, eins og hann kallaði uppfinningu sína, stórfyrirtækjum í Evrópu. Í grófum dráttum samanstóð vél hans af þremur hlutum tengdum með vírum:
Lyklaborði sem sendandinn notaði til að skrifa skilaboðin sem hann vildi senda, dulkóðunartæki sem breytti skilaboðunum í óskiljanlega röð bókstafa og skjá sem sýndi dulkóðuðu skilaboðin staf fyrir staf.
Til að auka flækjustig skilaboðanna og gera öðrum erfiðara að afkóða þau og sjá hinn undirliggjandi texta hafði Scherbius byggt inn sérstakan búnað.
Tækið sem dulkóðaði stafina samanstóð af þremur tannhjólum – sem kölluðust snúningshlutir – sem færðust um eitt hak í hvert skipti sem notandinn ýtti á lyklaborðið. Á þennan hátt tryggði hann að til dæmis stafurinn E yrði ekki dulkóðaður í sama staf í hvert skipti. Þetta gerði ómögulegt að giska á algengustu stafina í stafrófinu, einfaldlega með því að sjá hversu oft þeir komu fyrir í kóðaða textanum.
Með aðeins 26 stöfum á lyklaborðinu og hverjum snúningshluta urðu til 26 x 26 x 26 – eða 17.576 – möguleikar á samsetningum. En það þótti ekki nóg til að hindra snjalla dulkóðara í að leysa dulmálið.
Scherbius reiknaði út að ef snjall dulkóðari kæmist yfir Enigma vélina, þá tæki það hann hátt í tvær vikur að leysa kóðann – ef hann eyddi að meðaltali einni mínútu í að athuga hverja stillingu og ynni allan sólarhringinn.
Ef kóðuð skilaboð Enigma ættu að vera óleysanleg þyrfti að bæta við fleiri lögum dulkóðunar hverju ofan á annað.
Grikkir og Júlíus Caesar dulkóðuðu skipanir sínar
Í árþúsundir hafa hershöfðingjar og diplómatar þurft að senda leynilegar skipanir. Með tímanum hafa sífellt fullkomnari aðferðir til að dulkóða skilaboð tekið hver við af annarri.
Um 500 f.Kr.: Dulmálskefli
Í fornöld skrifuðu Grikkir leynileg skilaboð á leðurræmu sem var vafið utan um kefli. Aðeins ef viðtakandinn hafði kefli af sömu þykkt,mynduðu stafirnir réttu orðin.
Um 50 f.Kr.: Keisarakóðinn
Júlíus Caesar færði stafrófið um ákveðinn fjölda stafa til hægri eða vinstri, þannig að til dæmis D varð að A. Móttakandinn þurfti aðeins að vita færsluna til að geta lesið skilaboðin.
16. öld: Vigenère-kóðinn
Franski sendiherrann Blaise de Vigenère breytti færslunni stöðugt. Lykilorð sent með skilaboðunum, t.d. „grís“, sýndi að fyrsti stafurinn í skilaboðunum ætti að færast sjö sæti til hægri, þar sem g er sjöundi stafurinn.
19. öld: Playfair-dulkóðun
Bretar breyttu tveimur stöfum í einu. Dulkóðinn var 5 x 5 stafa mynstur, þar sem stafurinn lengst til vinstri í mynstrinu skipti alltaf við stafinn lengst til hægri í mynstrinu.
1937: Fjólubláa vélin
Dulmálsvél japanska hersins var svipuð og hin þýska Enigma. Bandaríkin leystu dulkóðann árið 1940 en þar sem japanski sjóherinn notaði ekki fjólubláu vélina náðust ekki upplýsingar um árásina á Pearl Harbor.
Herinn herðir kröfurnar
Til að gera Enigma enn öruggari bætti Scherbius tveimur atriðum við. Í fyrsta lagi gerði hann það mögulegt að breyta röð aðgerða snúningshlutanna sem voru fimm mismunandi. Hver tegund snúnings spýtti út öðrum bókstaf en hinar þegar dulkóðun hófst.
Næst bætti hann svokölluðu endurvarpi inn í hringrásina. Endurvarpið var hugsanlega mikilvægasti þáttur vélarinnar.
Mekanisminn sendi rafboðið aftur í gegnum kóðabrjóta, þannig að skilaboðin voru dulkóðuð þrisvar sinnum í viðbót, svo nú voru yfir 300 milljón samsetningar mögulegar.
Endurvarpið sendi einnig fullkomlega dulkóðaða stafinn á skjá, þannig að sá sem stýrði tækinu hverju sinni gat séð hvað stafurinn sem hann hafði slegið inn hafði verið dulkóðaður í.
Staf fyrir staf voru leynilegu skilaboðin dulkóðuð og það tók aðeins augnablik að senda hvern staf í gegnum Enigma.
Svo lengi sem viðtakandi skilaboðanna hafði einnig Enigma vél sem var stillt á sama hátt og vél sendandans gat hann eða hún sent óskiljanleg skilaboðin í gegnum tækið sitt og afkóðað þau.
Þýski herinn vildi þó eina viðbót enn til að gera tækið öruggara en útgáfur Enigma til almenningsnota. Scherbius útbjó því sérstaka hernaðarútgáfu af Enigma með skiptiborði eins og þeim sem notuð voru á símstöðvum á þriðja áratug síðustu aldar, til að tengja tvo notendur hvorn við annan.
Með snúrum gat Enigma notandinn tengt tvo stafi saman – til dæmis A og M – þannig að bókstafurinn A varð upphaflega að M sem síðan var sendur til frekari dulkóðunar í gegn um snúningshlutina.
Alls var pláss á skiptiborðinu fyrir 10 stafi sem hægt var að víxla á þennan hátt.
Með því að aftengja M-ið og tengja í staðinn A við til dæmis S, gat notandinn breytt dulkóðanum verulega á augabragði.
Með þessari viðbót, auk endurvarpsins og víxlanlegu snúningshlutanna jókst fjöldi mögulegra samsetninga í Enigma í milljarða.
Scherbius státaði sig af því að færasti dulmálsleysari þyrfti nú meiri tíma en alheimurinn hafði verið til, til að fara yfir allar stillingar og þannig leysa dulmálið.
Skyggn maður reynir að hjálpa Póllandi
Að lokum voru þýsku hershöfðingjarnir sannfærðir um að ómögulegt væri að leysa dulmál vélarinnar og pöntuðu meira en 30.000 stykki. Til að tryggja að hermennirnir gæfu óvininum aldrei tækifæri þurfti að breyta dulmálinu á hverjum einasta degi.
Þess vegna gaf herstjórnin út dulmálsbók mánaðarlega sem sýndi hvernig stilla skyldi vélina hvern dag næsta mánuðinn.
Í dulmálsbókinni var skráð hvaða þrír snúningshlutar yrðu í vélinni, í hvaða röð þeir yrðu og hverjir upphafsstafir þeirra yrðu. Bókin útskýrði einnig hvaða stafir yrðu tengdir saman.
Frá árinu 1926 fór þýski herinn að nota Enigma vélina og dulmálssérfræðingar í Frakklandi, Bretlandi og Póllandi urðu að sætta sig við að þeir höfðu enga hugmynd um hvað stæði í dulmálsskeytum Þjóðverja.
Yfirmaður dulmálsleysenda pólska hersins, Maksymilian Ciezki, varð svo örvæntingarfullur að hann fór til miðils í tilraun til að skilja skilaboð Þjóðverja – án árangurs.
Það var ekki fyrr en fimm árum síðar – árið 1931 – að nágrannalöndin fengu tækifæri. Þýski yfirmaðurinn Hans-Thilo Schmidt hafði verið rekinn úr hernum en bróðir hans sem var hershöfðingi, hafði tryggt honum eftirlaunastöðu í sérstakri dulkóðunardeild hersins. Hér sat Hans-Thilo Schmidt, niðurlægður og illa launaður.
Til að hefna sín – og ná sér í peninga með lítilli fyrirhöfn – kom hann sér í samband við frönsku leyniþjónustuna. Í nóvember 1931 seldi hann tvö skjöl með leiðbeiningum um notkun Enigma vélarinnar.
Frakkar miðluðu þessari nýfengnu þekkingu til pólskra bandamanna sinna sem hófust strax handa. Pólverjar keyptu borgaralega útgáfu þýsku Enigma vélarinnar og breyttu henni samkvæmt leiðbeiningum Hans-Thilo Schmidt.
Með tímanum tókst pólskum dulmálssérfræðingum að afkóða einstaka daga svo að hægt væri að lesa skilaboð frá þeim tilteknu dögum.
Verkið tók þó vikur eða mánuði og þá voru flest þýsk skilaboð orðin úrelt og gagnslaus fyrir Pólverjana.
Öryggi aukið enn frekar
Á sama tíma áttaði þýski herinn sig á því að því oftar sem hermenn notuðu sömu dagstillinguna á Enigma, því meiri gögn fengju óvinirnir sem þeir gætu síðan notað til að ráða í dulmálið.
Þess vegna fóru þýskir loftskeytamenn að senda aðeins stutt opnunarskilaboð til þeirrar deildar sem átti að fá ný fyrirmæli. Opnunarskilaboðin voru skrifuð á stillingu dagsins en innihéldu leyniskilaboð um hvaða stillingu viðtakandinn ætti síðan að nota á Enigma vél sinni.
Þegar loftskeytamennirnir tveir áttu síðan samskipti sín á milli voru skilaboð þeirra dulkóðuð á allt annan hátt en skilaboð annarra þýskra hermanna. Með öðrum orðum, dulmálssérfræðingar óvinarins gátu ekki fundið líkindi milli skilaboða frá mismunandi deildum þýska hersins.
Enn verra fyrir pólsku sérfræðingana var að Þjóðverjar bættu við tveim auka snúningshlutum, þannig að Enigmamenn höfðu nú fimm til að velja úr í stað þriggja áður.
Þetta aukna öryggi þýsku vélarinnar gerði pólsku dulmálsleysurunum ljóst skömmu fyrir upphaf síðari heimsstyrjaldarinnar að þeir þurftu á hjálp að halda.
Þörf landsins fyrir að lesa samskipti nasista jókst eftir að Hitler innlimaði Austurríki og Súdetahéruðin árið 1938. Þess vegna var, sumarið 1939, breskum dulmálssérfræðingum kynnt allt sem Pólverjarnir vissu um Enigma.
Tímasetningin var mikilvæg, því aðeins fimm vikum síðar réðust þýskir hermenn inn í Pólland og náðu þeirri gerð vélarinnar sem Pólverjar notuðu til að lesa úr Enigma skilaboðum.
Bretland og Frakkland lýstu stríði á hendur Hitler – nú þurfti Enigma að sanna að dulmál vélarinnar yrði ekki leyst í mörg ár.
Hönnunargalli veikir varnir Enigma
Í Bletchley Park, um 80 km norður af London, opnuðu Bretar sérstaka dulmálsgreiningarstöð sem að lokum hafði um 10.000 starfsmenn.
Undir forystu stærðfræðisnillingsins Alan Turing uppgötvaði Bletchley Park að Enigma var ekki alveg eins örugg og Scherbius hafði haldið fram.
Einn af innbyggðum veikleikum vélarinnar reyndist vera að skilaboðin innihéldu aldrei tvöföldun samhljóða. T-in í orðinu Wetterbericht (veðurfréttir) voru aldrei dulkóðuð í tvo eins stafi því snúningshlutarnir voru stilltir á að færast áfram eitt skref eftir hvert takkaslag.
Með því að nota útilokunaraðferðina og leita að textabútum þar sem engir stafir voru á réttum stöðum gat Bletchley Park komist nær merkingunni.
En þetta var mjög tímafrekt. Og jafnvel þótt það hefði tekist hefði tekið svo langan tíma að afkóða upplýsingarnar sem voru hleraðar að þær væru orðnar úreltar þegar merking þeirra væri orðin ljós.
Það þurfti í snarhasti að finna upp vél sem gæti flokkað þau mörgu bullorð sem Enigma bjó til.
Þessa tíma form af tölvu sem kölluð var the Bombe (sprengjan) varð lausnin.
Alan Turing og nánustu samstarfsmenn hans þróuðu tölvuna og fylltu hana með skilaboðum sem þeir töldu til dæmis innihalda orðið Wetterbericht – og þau voru mörg, því þýskir kafbátar og herskip fengu veðurspár frá veðurþjónustu sjóhersins daglega.
Fullkomlega virk eftirlíking af „the Bombe“ er í dag til sýnis í Bletchley Park safninu. Einn af notendum vélarinnar í stríðinu, Jean Valentine, kynnti hana árið 2008.
Dulmálslausn Breta kallaði á sérstaka vél
Í Bletchley Park norðan við London reyndu Bretar að leysa ráðgátu Enigma vélarinnar. Í hvert skipti sem dulmálsskeyti var hlerað hófst kapphlaup við klukkuna.
VEL ÞEKKT ORÐ ÓSKAST:
Fyrst leituðu dulmálssérfræðingarnir að orðum eða orðasamböndum sem líklegt var að kæmu fram í skilaboðunum.Þýskir kafbátar hófu oft skýrslur sínar á orðinu Wetterbericht (veðurspá). Þrettán stafa bullorð í upphafi dulmálsins gæti því þýtt veðurspá.
SVIÐIÐ ER ÞRENGT:
Næst var þekkta orðið borið saman við restina af skilaboðunum. Bretar vissu að enginn bókstafur í þekkta orðinu gat verið á réttum stað í Enigma-kóðanum. Sú vissa hjálpaði til við að útiloka margar stillingar í dulmálslausnarvélinni sem stærðfræðisnillingurinn Alan Turing hafði smíðað í Bletchley Park.
„BOMBE“ HEFUR STÖRF:
Vél Turings var kölluð the Bombe, sprengjan og hermdi eftir því hvernig Enigma vann. Með ótrúlegum hraða prófaði tækið þúsundir mögulegra samsetninga.
KÓÐINN LEYSTUR:
Ef the Bombe fann stillingu þannig að kunnuglega orðið gæfi merkingu, höfðu Bretar fundið dagsstillingu Þjóðverja – upphafsstöðuna sem allir Enigmanotendur óvinarins notuðu þann tiltekna dag. Þá var hægt að mata the Bombe með dulkóðuðum bókstöfum og hún afkóðaði merkinguna.
Vél Turings var tilbúin til notkunar í mars 1940 og naut frá upphafi góðs af kæruleysi þýskra loftskeytamanna.
Sumir þeirra endurnýttu til dæmis upphafsstillinguna sem þeir höfðu falið í fyrstu dulkóðuðu skilaboðum sínum til viðtakandans.
Í maí árið eftir tókst Bretum að þvinga þýskan kafbát upp á yfirborðið í ísköldu hafinu sunnan við Grænland.
U-110 skemmdist svo illa í sprengjuárásum að þýska áhöfnin stóð á þilfari dauðadæmds skipsins og gafst upp. Þvert á það sem menn höfðu búist við sökk kafbáturinn þó ekki og Bretum tókst að komast yfir Enigma vél skipsins og tilheyrandi dulkóðabók.
Eftir þessar vendingar afkóðaði Bletchley Park fleiri og fleiri dulmálsskilaboð. Haustið 1942, til dæmis, komust dulmálssérfræðingar að því, hvaða leið þýsk-ítalskar skipalestir sem fluttu vistir til Rommels, myndu fara á leið sinni til Norður Afríku.
Þá réðust breskir kafbátar og flugvélar á skipalestina og sökktu í hafið eldsneyti, skotfærum og vistum fyrir Afríkuherdeild hershöfðingjans.
Þjóðverjar bættu fjórða snúningshlutanum við Enigma vélar sínar sama ár en þótt að við það færi fjöldi samsetninga í þúsundir milljarða, var kapphlaupið tapað.
Reiknigetan í Bletchley Park hafði aukist í samræmi við þetta og árið 1943 gátu Bretar afkóðað 84.000 Enigma skilaboð í hverjum mánuði – eða tvö á mínútu – og upplýsingarnar sem voru hleraðar voru notaðar til að snúa stefnu stríðsins við.
Kannski var mikilvægast að það varð mögulegt að rekja slóð þýskra kafbáta á Atlantshafi og stýra skipalestum bandamanna fram hjá þýskum fyrirsátum.
Árið 1944 gáfu leyst Enigma-skilaboð bandamönnum ítarlega innsýn í hvaða þýskir herir voru til varnar á D-deginum.
Sagnfræðingar áætla að afkóðun flókinna dulmálsskilaboða Enigma hafi stytt stríðið í Evrópu um eitt til tvö ár.
Breskur sjóliðsforingi sendir skipanir með TypeX. Hringlaga húsið hægra megin með pappírsræmu í er prentari til að prenta út afkóðuð skilaboð.
TypeX geymdi leyndarmál Breta
Þegar Bretar áttu samskipti við herdeildir sínar á vígstöðvunum notuðu þeir dulmálsvél sem hét TypeX. Hún var öruggari en Enigma.
TypeX var þróað árið 1937 og rétt eins og Enigma Þjóðverja samanstóð vélin af lyklaborði, snúningshlutum til að breyta stöfunum og rafmagnsrás.
Hins vegar hafði TypeX fimm snúningshjól sem gáfu mun fleiri tilviljanakenndar niðurstöður. Þetta gerði leyniskilaboð Breta mun erfiðari að ráða í.
Innan við ári eftir að síðari heimsstyrjöldin hófst höfðu þýskir dulmálssérfræðingar leyst allar dulkóðanir Breta – nema þær sem TypeX sendi.
Það sem eftir var stríðsins var dulmálsvélin því notuð til að dulkóða mikilvægustu skilaboðin. Ólíkt Enigma dulmálsvél Þjóðverja leysti óvinurinn aldrei TypeX dulkóðann.
Bandaríkjamenn áttu svipaða vél sem hét ECM Mark II sem var enn fullkomnari en sú breska. Með því að breyta vélunum tveimur örlítið gátu þeir lesið dulmál hvor annars.
Hröð og örugg samskipti styrktu samstarf bandamannaþjóðanna tveggja og hjálpuðu til við að knésetja nasista Þýskalands.
LESTU MEIRA UM ENIGMA
H. Sebag-Montefiore : Enigma – The Battle For The Code, W&N, 2017
S. Budiansky: Battle of Wits – The Complete Story of Codebreaking in World War II, Free Press, 2002.
