Þegar hinir heimsfrægu pýramídar við Kaíró voru reistir um 2500 f.Kr. líktust þeir lítið þeim hrjúfu, tröppulaga steinmyndunum sem við þekkjum í dag.
Sérstaklega hafa pýramídarnir í Gísa upphaflega birst sem sléttar, hvassskornar risabyggingar klæddar hvítum, fíngerðlega tilhoggnum kalksteini. Í skærri sól Egyptalands sáust þeir langt að og hafa náð að blinda augu forn- Egypta.
Efst var pýramídinn krýndur sérstökum toppsteini, svokölluðum pyramidion, sem í sumum tilvikum var húðaður gulli og glóði í sólarljósinu.
Lögun pýramídanna hefur því verið mun hreinni og fágaðri en nú, þegar ytra lagið er löngu horfið — annaðhvort eftir jarðskjálfta eða vegna þess að steinarnir voru nýttir í aðrar byggingar.
Enn má sjá leifar á stöku stað
Það sem við sjáum í dag eru í raun nær eingöngu berir steinar pýramídanna. Þegar þeir voru reistir voru þeir ljósir, sléttir og stórbrotnir minnisvarðar — hannaðir til að endurspegla glæsileika og völd faraós.
Enn í dag má á stöku stað — til dæmis efst á pýramída Kefrens — fá hugmynd um hvernig pýramídarnir litu út í allri sinni dýrð.
Fyrir um 4.500 árum voru pýramídarnir heldur ekki umluktir auðu eyðimerkurlandslagi eins og oft sést á myndum nútímans. Þeir voru hluti af víðfeðmum grafarsvæðum með hofum, múrum, skrúðgönguleiðum og smærri gröfum.
Þá stóðu pýramídarnir einnig nær hinum frjósama Nílardal, sem var breiðari en nú og iðaði af lífi — þar sem prestar, embættismenn og verkamenn sinntu störfum sínum.
Náttúruöfl og ágangur manna mótuðu pýramída nútímans
Einkum eru það þrír þættir sem skýra hvers vegna pýramídarnir í Egyptalandi eru í dag aðeins svipur hjá sjón miðað við fyrri dýrð.
Jarðskjálfti markaði upphaf hnignunar pýramídanna
Árið 1303 e.Kr. reið öflugur jarðskjálfti yfir Egyptaland og losaði ysta lag pýramídanna, hvítum kalksteini. Þegar hinar sléttu steinblokkir höfðu sprungið og færst úr skorðum varð mun auðveldara að losa þær alveg.
Náttúran ruddi brautina en Egyptar á miðöldum sáu um afganginn. Aðeins efsti hluti Kefrens pýramídans, sem sést hér, var svo torfær að hann hélt klæðningunni.
Uppgangur Kaíró jók eftirspurn eftir kalksteini
Á miðöldum nýttu byggingameistarar í Kaíró gjarnan stein úr fornum mannvirkjum þegar þeir reistu moskur, múra og hallir. Fyrir þá voru kalksteinsblokkir úr pýramídunum mikil auðlind: traustar, jafnar og auðveldar í endurnýtingu.
Þess vegna fengu margir steinar úr pýramídunum nýtt hlutverk í hinni vaxandi stórborg. Þeir voru meðal annars notaðir við byggingu Sultan Hasan-moskunnar, sem reist var á árunum 1356–63 og var á sínum tíma sú stærsta í heimi.
Veðrun máði skarpar brúnir pýramídanna
Pýramídarnir hafa staðið í hrjóstrugri eyðimörk í meira en 4.000 ár, og náttúran hefur því tekið sinn toll af þessum glitrandi mannvirkjum. Vindar hafa ítrekað blásið sandi yfir berskjaldaða fleti og slípað þá, og hinir þungu kjarnasteinar eru nú með ávalar brúnir.
Í upphafi voru kalksteinsblokkirnar hnífskarpar með beinar og skýrar línur. Sandfok og regn hafa myndað bæði smáar og stærri dældir í yfirborði steinanna.
