Sólin hafði mjög sérstaka þýðingu fyrir margar þjóðir til forna – bæði í veraldlegu og trúarlegu tilliti.
Fyrir bændur var fyrst og fremst mikilvægt að þekkja ársferilinn og árstíðaskipti til að geta ræktað landið með sem árangursríkustum hætti.
Lengsti og stysti dagur ársins, sumarsólstöður og vetrarsólstöður, mörkuðu því mikilvæg tímamót í sólarhringrásinni.
Þessir tveir dagar virkuðu sem náttúruleg merki um gang ársins og þar með hvenær ætti til dæmis að búa sig undir að sá eða uppskera.
Í mörgum menningarheimum hafði sólin einnig mikla trúarlega þýðingu og gangur himintunglanna var oft tengdur guðum eða yfirnáttúrulegum öflum.
Sólstöður, þegar sólin er hæst eða lægst á himninum, voru álitnar sá tími, þegar tengslin milli mannanna og guðanna væru sérstaklega sterk.
Veisluhöld á sólstöðum
Þess vegna höfðu flestir fornmenn sérstaka hátíðisdaga á sólstöðum til að fagna sigri ljóssins yfir myrkrinu og tryggja frjósemi og vernd.
Stórviðburðir eins og aðfangadagskvöld og miðsumar (Jónsmessa) voru upphaflega heiðnar hátíðir sem fögnuðu sumar- og vetrarsólstöðum í júní og desember.
Vegna trúarlegrar þýðingar sólarinnar eru mörg musteri, grafhýsi og helgidómar staðsett eftir stöðu sólarinnar á sólstöðum – til dæmis hið heimsfræga Stonehenge í Englandi.
Þær byggingar eiga það sameiginlegt að vera byggðar þannig að geislar sólarinnar lenda á ákveðnum steini eða altari á þessum dögum. Á þennan hátt virkuðu byggingarnar eins og risavaxin sólardagatöl sem gerðu fornmönnum kleift að fylgjast með gangi ársins.
Goðsagnakenndar byggingar fylgja sólinni
Stonehenge, England
Stonehenge í Englandi er eitt frægasta minnismerki heims og var byggt um 2.500 f.Kr. Tilgangur steinhringsins er óljós en hann er vandlega miðaður við gang sólarinnar.
Minnisvarðinn er staðsettur þannig að hægt er að sjá sólarupprásina á sumarsólstöðum í beinni línu frá miðju steinhringsins að 4,7 metra háum steini sem er staðsettur um 75 metra fyrir utan innganginn að steinhringnum.
Pýramídarnir í Giza, Egyptaland
Egypsku pýramídarnir í Gísa eru ekki aðeins byggingarlistarundur, þeir eru einnig miðaðir við sólina og bera vitni um hversu færir stjörnufræðingar Egyptar voru. Fjórar hliðar Keops-píramídans eru næstum fullkomlega í flútti við höfuðáttirnar fjórar og fylgja þannig daglegri braut sólarinnar. Píramídarnir eru einnig staðsettir þannig að á sumarsólstöðum sest sólin á milli píramída Keops og Kefrens.
Angkor Wat, Kambódía
Angkor Wat sem var byggt á miðöldum, snýr í vestur, þar sem sólin sest. Vestur er tengt dauða og lífi eftir dauðann í hindúasið sem bendir til þess að musterið hafi einnig verið grafreitur. Á sumarsólstöðum kemur sólin upp vinstra megin við miðturn musterisþyrpingarinnar en á vetrarsólstöðum rís hún hægra megin. Musterið ber vitni um að sólstöðurnar voru enn mikilvægar löngu eftir að fornöld var liðin.
Machu Picchu, Perú
Sólguðinn Inti var mikilvægasti guð Inka og bygging fjallaborgarinnar Machu Picchu á 15. öld sýnir að staðurinn var vandlega valinn með tilliti til gangs sólarinnar – og er þar með trúarlegur miðpunktur. Á vetrarsólstöðum skína fyrstu geislar sólarinnar á helga Intihuatana steininn sem talið er að hafi virkað sem sólúr eða dagatal. Á sumarsólstöðum ná geislar sólarinnar inn og lýsa upp steinaltari í Sólarhofinu í borginni.
