Náttúran

Hvers vegna virðist málmur kaldari en tré við sama hitastig?

Málmur á bekk virðist yfirleitt mun kaldari en tréð. Hvernig getur það verið?

BIRT: 22/04/2026

Efni eins og málmur, tré og plast geta virst mjög ólík við snertingu, þótt hitastigið sé það sama. Þegar efni er snert skynjar maður ekki hitastig þess, heldur hversu vel það flytur varma frá hendinni.

 

Varmaleiðni efna er lýst með svokölluðu lambda-gildi. Því hærra sem gildið er, þeim mun betur leiðir efnið varma.

 

Steypujárn, sem oft er notað í arma á bekkjum, hefur lambda-gildið 55 en gildi furu er 0,14 og beyki 0,16.

Málmatóm liggja þétt saman og leiða varma mjög vel

Munurinn skýrist af ólíkri byggingu efnanna á atómstigi. Þegar varmi berst inn í efni fara atóm þess að hreyfast og rekast hvert á annað.

 

Í málmum á borð við járn eru atómin þéttar saman en í tré eða plasti. Af þeim sökum verða árekstrarnir fleiri og orkan á greiðari leið um efnið.

 

Þar að auki losna rafeindir mun auðveldar úr málmum þegar þau taka við orku. Frjálsar rafeindir ferðast um efnið og valda enn fleiri árekstrum sem eykur varmaflutninginn enn frekar.

 

Sé efnið kaldara en höndin sem er um 37 gráður á Celsíus, flyst varmi úr húðinni yfir í efnið og því hraðar sem varmaleiðnin er, þeim mun hraðar gerist það.

 

Hið gagnstæða á einnig við. Sé efnið heitara en höndin virðist málmur heitari en tré eða plast, þótt hitastigið sé í raun hið sama.

400 sinnum betur flytur steypujárn varma frá hendinni en tré. Þess vegna er járn mun kaldara við snertingu, þótt efnin séu við sama hitastig.

HÖFUNDUR: Guðbjartur Finnbjörnsson, Jens E. Matthiesen

© Oleg Elkov/Shutterstock

Nýskráning

Skráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með rúmlega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.790 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.