Menning og saga

Steingervingur gleymdist ofan í kjallara í meira en 70 ár — nú kemur í ljós að hann hafði að geyma mikið leyndarmál

Steingervingur frá Nýju-Mexíkó hefur lengi verið í skugga annarra uppgötvanna. Nú sýna vísindamenn fram á að hann tilheyri alveg nýrri tegund forvera eins þekktasta og ógnvænlegasta rándýrs samtímans.

Í 75 ár lá steingervingur gleymdur á safngeymslu. Nú hefur hann loks verið rannsakaður — og niðurstöðurnar voru óvæntar.

BIRT: 21/04/2026

Steingervingur úr safngeymslu í Bandaríkjunum hafði legið nær gleymdur í 75 ár.

 

Nú kemur í ljós að hann tilheyrir rándýri sem vísindamenn vissu ekki að hefði verið til.

 

Dýrið lifði fyrir um 205 milljónum ára á því svæði sem í dag er Nýja-Mexíkó í Bandaríkjunum og var frumstæður ættingi krókódíla.

 

Ólíkt krókódílum nútímans veiddi þetta forna rándýr ekki í vatni.

 

Það hljóp um á landi og notaði líklega öflugan kjálkann til að fella bráð.

 

Forn krókódíll á stærð við stóran hund og hafði kröftugt bit

Hin nýja tegund hefur í nýrri rannsókn hlotið heitið Eosphorosuchus lacrimosa.

Steingervingurinn var grafinn upp árið 1948 við Ghost Ranch í Nýju-Mexíkó, þekktan fundarstað með fjölda uppgötvana frá lokum tríastímabilsins.

 

Þá voru beinin skráð sem eintak af Hesperosuchus agilis, litlum frumstæðum ættingja krókódíla.

 

Allar götur síðan hefur hann legið í kjallara undir Peabody-safninu við Yale-háskóla, segir Miranda Margulis-Ohnuma, steingervingafræðingur og einn rannsakenda að baki nýju rannsókninni, í samtali við Live Science.

 

„Stundum komu einhverjir til að skoða hann, en hann hafði aldrei verið rannsakaður til hlítar.“

 

Ný greining vísindamannanna bendir nú til þess að dýrið hafi líklega verið annar, áður óþekktur ættingi krókódíla nútímans.

 

Þeir benda sérstaklega á stutt trýnið og sterka höfuðkúpuna. Hún er styrkt á þann hátt að allt bendir til að dýrið hafi haft mun kröftugra bit en skyldar tegundir.

Bein úr steingervingnum Eosphorosuchus lacrimosa benda til að þessi frumstæði forveri krókódíla hafi verið á stærð við stóran hund.

Steingervingurinn samanstendur af hlutum úr höfuðkúpu, einum hryggjarlið, mjaðmabeinum, afturlimum og nokkrum húðplötum.

 

Þessar leifar benda til að dýrið hafi verið á stærð við stóran hund.

 

Vísindamennirnir bera það saman við annan steingerving af Hesperosuchus sem fannst aðeins fimm metrum frá.

 

Dýrin tvö lifðu á sama tíma og dóu líklega í sama atburði, hugsanlega í flóði.

 

Að mati vísindamanna gerir einmitt þetta fundinn sérstaklega mikilvægan.

 

Þetta er nefnilega fyrsta skýra vísbendingin um að tveir frumstæðir ættingjar krókódíla með ólíkar þróunarleiðir hafi lifað á sama tíma.

 

Hefðbundna skýringin á Homo sapiens er sú að við höfum orðið til sem tegund í Afríku fyrir 200.000 árum og flust búferlum 130.000 árum síðar en nú hefur ævaforn höfuðkúpa, laus kjálki og bein úr risaletidýri leitt í ljós að skýringin er alröng:

Rándýrin tvö voru svipuð að stærð, en höfuðkúpur þeirra voru ólíkar að byggingu. Það bendir til að þau hafi ekki veitt á sama hátt eða sóst eftir sömu bráð.

 

Nýja tegundin hafði styttra trýni, breiðari bein við gagnauga og ummerki í neðri kjálka sem benda til stórra kjálkavöðva. Vísindamenn túlka það sem vísbendingu um að hún hafi verið sérhæfð í öflugu biti.

 

Hesperosuchus hafði lengra trýni og hefur líklega gegnt öðru hlutverki í vistkerfinu.

 

Fundurinn veitir því sjaldgæfa innsýn í fyrstu þróun krókódíla.

 

Strax á frumstigi virðast ættingjar þeirra hafa skipt sér í aðskildar greinar með ólíkar veiðiaðferðir.

 

Það bendir til að fjölbreytileiki í þróun þessara fornu krókódíldýra hafi hafist fyrr en vísindamenn hafa hingað til talið.

HÖFUNDUR: Guðbjartur Finnbjörnsson, Søren Steensi

© Margulis-Ohnuma M. et al, Proc. R. Soc. B. (2026); CC BY 4.0

Nýskráning

Skráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með rúmlega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.790 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.