Maðurinn

3 kórónubóluefni á leiðinni: Hér eru bestu og verstu sviðsmyndirnar

Innan tíðar munum við vita hvernig fyrstu kórónubóluefnin virka – hér gefur að líta hvers má vænta í þeim efnum. Hér að neðan er líka skoðanakönnun þar sem þú getur sýnt hvernig þér líst á bólusetningu gegn veirunni.

BIRT: 06/11/2020

Á næstu mánuðum ráðgera þrír stórir lyfjaframleiðendur – AstraZeneca, Moderna og Pfizer – að opinbera niðurstöður úr þriðja og síðasta fasa tilrauna sinna með bóluefni.

Þar með fáum við að vita hvort læknavísindunum hafi tekist hið ómögulega; að framleiða bóluefni á mettíma. En niðurstöðurnar verða tæplega jafn afgerandi og flestir vonast til.

 

Góðu fréttirnar eru samt að flestir vísindamenn telja að bóluefni muni ráða niðurlögum faraldursins. Slæmu fréttirnar eru að það gæti tekið marga mánuði og jafnvel ár, allt eftir virkni bóluefnanna.

 

Hér eru þrjú helstu viðmiðin sem hafa ber í huga þegar lyfjaframleiðendur setja afrakstur rannsókna sinna á markað:

Aukaverkanir

Hve slæmar verða aukaverkanir vegna bóluefnisins?

Viðbúið er að bóluefni fylgi aukaverkanir og meta þarf þær miðað við skaðsemi sjúkdómsins.

Ekkert skiptir meira máli við þróun bóluefnis en öryggi manna. Þegar tilraunum í 3. fasa lýkur þurfa heilbrigðisyfirvöld í hverju landi fyrir sig að meta niðurstöðurnar. Þau leggja m.a. mat á hve margir af þúsundum þátttakenda fundu fyrir aukaverkunum.

 

Það verða alltaf einhverjar aukaverkanir. Eftir fasa 1 og 2 tilkynnti lyfjaframleiðandinn AstraZeneca sem dæmi ýmsar aukaverkanir stuttu eftir bólusetningu 60% þátttakenda – einkum við stærri skammta:

 

  • Höfuðverkur
  • Verkir
  • Hiti
  • Kuldahrollur
  • Harðsperrur
  • Slappleiki

 

Svo framarlega sem aukaverkanirnar eru mildar og hverfa eftir ásættanlegan tíma verður veitt leyfi fyrir almenna notkun þeirra.

 

Það getur reynst erfitt að uppgötva alvarlegar aukaverkanir til lengri tíma, en yfirleitt eru bóluefni örugg. Samkvæmt einu mati fær 1 af hverjum 100.000 heiftarleg ofnæmisviðbrögð vegna algengra bóluefna.

 

Hlé var gert á tilraunum AstraZeneca, þegar einn þátttakandinn var lagður á sjúkrahús með mænusýkingu. Sýkingin kann að vera algerlega ótengd bóluefninu, en komi fleiri slík tilvik í ljós, verður bóluefnið trauðla samþykkt.

 

# Í versta falli: Efasemdir um alvarlegar aukaverkanir leiða til þess að bóluefnið verður ekki samþykkt.

# Í besta falli: Mildar aukaverkanir hrjá fáa – í mesta lagi helming.


[forminator_poll id=”9457″]

Vernd

Hversu vel verndar bólusetning mann?

Þrátt fyrir bólusetningu mun kórónuveiran áfram geta smitað menn, þar sem gaddaprótínið á yfirborði veirunnar tengist svonefndum ACED – viðtaka á frumu manns

Veiran SARS – CoV-2 mun í fyrstu eftir bólusetningu áfram geta smitað menn. Bóluefnið vinnur fyrst og fremst bug á veirunni fyrir tilverkan ónæmiskerfisins.

 

Varfærnar vonir vísindamanna felast í að draga megi úr öllum einkennum veikinnar hjá þeim sem eru bólusettir, og að ekki þurfi lengur að leggja þá inn á sjúkrahús.

 

Í tilraun Moderna náði bóluefnið að vinna á sjúkdómseinkennum í öndunarvegi og lungum, eftir að 24 rhesusapar voru smitaðir. Það væri í sjálfu sér frábær árangur, en fyrstu niðurstöður frá lyfjaframleiðandanum Pfizer benda til enn betri verkunar.

 

Bóluefni Pfizers myndaði 1,8 – 2,8 sinnum meira mótefni gegn veirunni, heldur en myndaðist hjá fyrri smituðum sjúklingum. Margt bendir til að mótefnin geti unnið á veirunni.

Ósennilegt er að það takist að þróa bóluefni sem stöðvar útbreiðslu veirunnar algerlega. Eins er ekki vitað hve lengi vörn bólusetningar muni duga.

 

# Í versta falli: Bólusetning tryggir ónæmi í fáeina mánuði.

# Í besta falli: Ónæmið varir í fimm ár.

Samfélagsáhrif

Það ræðst af því hve skilvirkt bóluefnið reynist hversu lengi við þurfum að gæta fjarlægðar milli manna og bera grímu.

Fólk bregst afar mismunandi vel við bólusetningu. Infúensubólusetning getur t.d. vissulega verndað marga, en sumir fá samt sem áður flensuna.

Besta bóluefnið – sem er gegn mislingum – veitir 97% vörn.

 

Samkvæmt bandaríska sóttvarnarlækninum Anthony Fauci þykir bóluefni sem virkar á helming manna afar gott. En hann vonast eftir að ná 75% virkni.

 

Bóluefni sem veita skilvirkari og langvinnari ónæmi, koma kannski fyrst eftir aðra eða þriðju kynslóð þeirra, eftir því sem vísindamenn öðlast betri þekkingu á veirunni. Þá verður hægt að betrumbæta bóluefni í því sem vísindamenn nefna 4. fasa. 

 

# Í versta falli: Bóluefnið ver mest helming manna, og faraldurinn dregst á langinn.

# Í besta falli: Bóluefni ver meira en 70% manna gegn COVID – 19, og samfélagið myndar smám saman hjarðónæmi.

Lifandi Saga

Dans indíána orsakaði blóðbaðið við Wounded Knee

Heilsa

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Heilsa

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

NÝJASTA NÝTT

Tækni

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Lifandi Saga

10 slæmar hugmyndir: Enginn þorði að mæla gegn einræðisherrunum

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

Lifandi Saga

Nasismi skýtur rótum í BNA: Flughrap afhjúpar spilltan þingmann

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

Tækni

Ferðin að botni hafsins

Lifandi Saga

Hvernig urðu Hamas samtökin til?

Læknisfræði

Hvers vegna fáum við ofnæmi?

Tækni

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Lifandi Saga

10 slæmar hugmyndir: Enginn þorði að mæla gegn einræðisherrunum

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

Lifandi Saga

Nasismi skýtur rótum í BNA: Flughrap afhjúpar spilltan þingmann

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

Tækni

Ferðin að botni hafsins

Lifandi Saga

Hvernig urðu Hamas samtökin til?

Læknisfræði

Hvers vegna fáum við ofnæmi?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Vinsælast

1

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

2

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

3

Læknisfræði

Hvers vegna fáum við ofnæmi?

4

Tækni

Ferðin að botni hafsins

5

Maðurinn

Lamaður maður gengur fyrir eigin hugarafli

6

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

1

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

2

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

3

Tækni

Ferðin að botni hafsins

4

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

5

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

6

Lifandi Saga

Hvernig urðu Hamas samtökin til?

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Maðurinn

Ást er eintóm efnafræði

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Vísindamenn hyggjast byggja nýja hraðbraut sem getur fengið bíla til að svífa af stað á allt að 1.000 km/klst. – og á sama tíma flytja loftslagsvænt vetni og rafmagn fyrir grænt orkunet framtíðar. Tæknin er þegar til staðar.

Tækni

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is