Bakteríur leysa vind í munni okkar

Öll lendum við í því að vera andfúl og stafar það í flestum tilvikum af því að gerlarnir í munni okkar mynda brennisteinsríkar lofttegundir, svo engu er líkara en að þær leysi vind. Hér kemur skýringin á andfýlu og hér er einnig að finna nokkur hollráð gegn fýlunni í munninum.

BIRT: 13/01/2021

LESTÍMI:

2 mínútur
Share on facebook

Maðurinn – líkaminn

LESTÍMI 3 MÍNÚTUR

Helsta ástæðan fyrir andfýlu skríður um í sjálfum munninum.


Milljónir gerla – rösklega 700 ólíkar tegundir – lifa í tannsýklunni, svo og í fellingum og rifum víðs vegar í munnholinu og á tungunni. Þar háma gerlarnir í sig matarleifar sem fyrirfinnast í munnholinu og framleiða lofttegundir, líkt og í þörmunum.


Með þessari samlíkingu mætti því segja að munnurinn væri að reka við.

 

Brennisteinslofttegundir leiða af sér andfýlu

Munnbakteríurnar lifa að öllu jöfnu á kolvetni sem leynist í matarleifum í munninum, án þess þó að leiða af sér sérlega slæma lykt.

Þegar við hins vegar höfum ekki borðað lengi og eins þegar við sofum, ráðast örverur þessar til atlögu við próteinin í munnvatninu eða í dauðum frumum í slímhúð munnsins.

Munngerlar sem brjóta niður prótein, mynda brennisteinsríkar lofttegundir í líkingu við brennisteinsvetni og metaneþíól og það eru þessi efni sem lykta eins og rotið egg og leiða af sér andfýlu.

 

Þannig má forðast fúlan anda:

HREINSIÐ TENNURNAR: Góð tannhirða heldur bakteríunum í skefjum og vinnur bug á myndun brennisteinslofttegunda. Fjarlægið skán af tönnunum með tannburstanum því skánin er heppilegur íverustaður fyrir bakteríur sem eru á leið niður í tannslíðrið. Þar boða gerlarnir til veislu og fjölga sér. Einnig er gott ráð að fjarlægja matarleifar milli tannanna með tannþræði.


BURSTIÐ TUNGUNA: Tungan er vinsælasti dvalarstaður gerlanna. Hrufótt yfirborðið er afar ákjósanlegt fyrir prumpandi lofttegundirnar og um það bil fjórfalt fleiri gerlar leynast á tungunni en annars staðar í munninum. Því skyldi bursta tunguna með tannbursta alla daga, alveg aftur eftir henni eða þá með sérlegri tungusköfu.


NAGIÐ SÚRA ÁVEXTI: Sítrusávextir gera umhverfi munnsins súrt og lágt pH-gildi er einmitt óvinsælt meðal gerla: Það heftir getu þeirra til að brjóta niður prótein og framleiða brennisteinslofttegundir sem lykta eins og fúlegg.


LEIÐ Á NÁÐIR SINKSINS: Tannkrem og töflur sem innihalda sink bindast brennisteinsefnasamböndum í lofttegundum sem gerlarnir losa frá sér og draga þannig úr lyktinni. Munnskolvatn með bakteríudeyðandi efnum á borð við klórhexidín er ekki talið vera vænlegur kostur, því margir sérfræðingar óttast að skolefnin geti leitt af sér viðnámsþolna munngerla.


BORÐIÐ OG DREKKIÐ: Þegar við borðum og drekkum hrinda munnvatnskirtlarnir af stað munnvatnsframleiðslu og munnvatnið hreinsar einmitt í burtu vatnsuppleysanlegar brennisteinslofttegundir í munninum.


SJÚGIÐ OG TYGGIÐ: Sykurlaust tyggjó og hálstöflur eiga þátt í að örva munnvatnsframleiðslu og stuðla fyrir vikið einnig að því að gerlar skolist burtu úr munninum.


FARIÐ TIL TANNLÆKNIS:  Tannslíðurhrörnun er slæm fyrir þá sem vilja forðast að vera andfúlir. Sýkt tannslíður er afar vænleg gróðrarstía fyrir munngerla sem lykta eins og brennisteinn.


HÆTTIÐ AÐ REYKJA: Reykingafólk þjáist oft af tannslíðurhrörnun og reykurinn þurrkar upp munninn sem gerir gerlunum auðveldara uppdráttar.


FORÐIST HVÍTLAUK: Sumar fæðutegundir valda frekar andfýlu en aðrar, án þess þó að kvillinn einskorðist við munninn. Hvítlaukur veldur t.d. myndun allýlmetýlsúlfíðs í þörmunum sem kemst út í lungun með blóðinu og losnar úr læðingi þegar við öndum frá okkur. Fiturík fæða og mjólkurafurðir geta jafnframt valdið andfýlu.

Veruleg andfýla

Um það bil helmingur fólks lendir í því að vera með sérlega fúlan anda á einhverju stigi ævinnar. Ástæðuna er oftast að finna í gerlatengdum brennisteinslofttegundum í munni.


Þrálát andfýla – andremma – er nokkuð sem hrjáir um einn af hverjum fimm og er henni lýst sem verulega vondri lykt sem veldur óþægindum hjá þeim sem hún leggst á, svo og í umhverfi þeirra. Um 90% orsaka andremmu er að finna í sjálfum munninum en 10% stafa af sjúkdómum, meltingarfærum, maga eða þá lyfjanotkun.


Texti – Mikkel Skovbo

BIRT: 13/01/2021

vinsælustu greinarnar

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu með áskrifandi að blaðinu?

Áskrifendur geta fengið áskrift af vefnum hér

FÁÐU AÐGANG AÐ VÍSINDI.IS

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is