Heilsa

5 rangar fullyrðingar um kórónubóluefni

Erum við öll tilraunakanínur í prófunum á tilraunatækni sem gerir okkur ófrjó og genabreytt? Hér eru skýringar vísindanna á fimm fullyrðingum um kórónubóluefnin.

BIRT: 31/08/2021

>  Fullyrðing 1: Kórónubóluefnið breytir erfðaefni þínu.

>  Fullyrðing 2: mRNA er ný og óprófuð tækni.

> Fullyrðing 3: Við þekkjum ekki langtímaverkun bóluefnisins.

> Fullyrðing 4: Bóluefnið er hættulegra en að fá Covid-19.

> Fullyrðing 5: Kórónubóluefnin geta gert fólk ófrjótt.

Læknisfræði

Lestími: 5 mínútur

FULLYRÐING 1: KÓRÓNUBÓLUEFNIÐ BREYTIR ERFÐAEFNI ÞÍNU

mRNA er ekki það sama og DNA.

mRNA-bóluefnin frá Moderna og Pfizer-BioNTech bera messenger-RNA (boðbera-RNA) inn í frumur líkamans til að kenna þeim að mynda veiruprótín.

 

Þegar frumurnar framleiða prótínin lærir ónæmiskerfið að þekkja kórónuveiruna og getur síðan varist utanaðkomandi sýkingu.

 

Þótt mRNA- og DNA-sameindir séu skyldar getur kórónubóluefni ekki breytt erfðaefni okkar.

Boðbera-RNA (mRNA) er að finna í öllum lifandi frumum og virkar sem tenging milli DNA í litningunum og prótínaverksmiðja frumnanna sem sjá til þess að líkaminn framleiði þau prótín sem hann þarf á að halda.

 

Í rauninni útskýrir mRNA fyrir frumum líkamans hvernig eigi að framleiða prótín.

 

mRNA er þess vegna ekki það sama og DNA og mRNA getur ekki runnið saman við DNA og breytt erfðamengi okkar. Til viðbótar er mRNA fremur veikburða sameind sem ekki lifir í frumunni nema um þrjá sólarhringa áður en hún brotnar niður.

 

Að bóluefnin frá Pfizer-BioNTech og AstraZeneca séu ekki fær um að komast inn í DNA hefur verið staðfest af vísindamönnum hjá Queensland Brain Institute í Ástralíu í nýrri vísindarannsókn.

 

FULLYRÐING 2: MRNA ER NÝ OG ÓPRÓFUÐ TÆKNI

 

Þótt bóluefnin frá Pfizer-BioNTech og Moderna séu vissulega fyrstu mRNA-bóluefnin á markaði, er tæknin alls ekki ný.

 

Fyrstu tilraunir með þessa aðferð voru gerðar 1989 og árið 2005 tókst vísindamönnum hjá Læknaháskóla Pennsylvaníu að flytja boðbera-RNA inn í mannsfrumur.

 

Fyrirtækin BioNTech og Moderna sem þróuðu mRNA-bóluefnin hafa þar að auki unnið að þessari tækni í meira en áratug. Hjá Moderna hefur m.a. verið unnið að gerð bóluefnis gegn zíka-veirunni en hjá BioNTech hafa menn unnið að þróun inflúensubóluefnis.

 

FULLYRÐING 3: VIÐ ÞEKKJUM EKKI LANGTÍMAVERKUN BÓLUEFNISINS

 

Lyf sem tekin eru daglega, geta valdið langtímaáhrifum. Það stafar af því að efni í lyfinu geta safnast upp í líkamanum við reglubundna inntöku.

 

Öfugt við slík lyf eru kórónubóluefnin aðeins gefin tvisvar. Og þar eð mRNA-sameindir brotna fljótlega niður og hverfa úr líkamanum eftir fáeina daga, er engin ástæða til að ætla að bóluefnin hafi langtímaáhrif.

 

Þær aukaverkanir sem bóluefnin geta haft, koma fram á fyrstu vikunum eftir bólusetningu. Algengustu aukaverkanir kórónubóluefna eru höfuðverkur, hiti og eymsli.

 

Margt fólk hefur áhyggjur af langtímaáhrifum kórónubóluefnanna.

FULLYRÐING 4: BÓLUEFNIÐ ER HÆTTULEGRA EN AÐ FÁ COVID-19

Rannsóknir breskra heilbrigðisyfirvalda sýna að tveir skammtar af Pfizer-BioNTech eiga þátt í að koma í veg fyrir alvarleg veikindi og veitir 96% vörn gegn sjúkrahúsinnlögnum.

 

Hjá WHO er talið að meira en 4 milljónir hafi látist úr Covid-19. Fjöldi andláta eftir bólusetningu er af allt annarri stærðargráðu.

 

Í Stóra-Bretlandi, þar sem meira en 130.000 hafa látist úr Covid-19 hafa verið skráð 1.526 dauðsföll meðal fólks sem fengið hafði bólusetningu innan við sjö dögum fyrir andlátið. Að sögn breskra stjórnvalda var langflest af þessu fólki bæði gamalt og með undirliggjandi sjúkdóma og dó því ekki af völdum bólusetningarinnar.

 

Það er sem sagt algerlega út í hött að ætla að bera saman fjölda dauðsfalla vegna Covid-19 og fjölda dauðsfalla vegna bólusetningar.

 

Barnshafandi kona bólusett við Covid-19.

FULLYRÐING 5: KÓRÓNUBÓLUEFNIN GETA GERT FÓLK ÓFRJÓTT

 

Kórónubóluefnin hafa engin áhrif á frjósemi.

 

Virkni mRNA-bóluefnanna felst í því að kenna frumum líkamans að mynda veiruprótín til að ónæmiskerfið nái að þekkja broddprótín kórónuveirunnar.

 

Það kann að rugla einhverja í ríminu að annað broddprótín er nefnist syncitin-1 hefur þýðingu fyrir þróun legkökunnar á meðgöngu. Kórónubóluefnin eru hins vegar ekki fær um að hafa nein áhrif á broddprótínið syncitin-1.

 

Eina brottprótínið sem bóluefnin hafa áhrif á eru broddprótín kórónuveirunnar.

 

Bóluefnið frá Pfizer-BioNTech var reyndar prófað í tengslum við þunganir strax á tilraunastigi. Af þeim konum sem tóku þátt í þeirri prófun tókst 23 að verða þungaðar og eina konan sem ekki tókst það reyndist alls ekki hafa fengið bóluefnið heldur lyfleysu.

 

 

 

Birt: 31.08.2021

 

 

MORTEN MØLLER BERTELSEN

 

 

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Vinsælast

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

6

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

3

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

4

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

5

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Lifandi Saga

Hvers vegna hættu karlar að ganga með hatt?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Lifandi Saga

Í fallhlíf til helvítis: Slökkviliðsmenn stukku beint niður í eldhafið

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Sérsveitarhermaðurinn Ehud Barak barðist með hnífum, hríðskotaskammbyssu og í kvenklæðum gegn fjandmönnum Ísraela um áratugaskeið en þrátt fyrir þessa fortíð reyndi hann að skapa varanlegan frið við Palestínumenn þegar hann varð forsætisráðherra.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is