Heilsa

5 rangar fullyrðingar um kórónubóluefni

Erum við öll tilraunakanínur í prófunum á tilraunatækni sem gerir okkur ófrjó og genabreytt? Hér eru skýringar vísindanna á fimm fullyrðingum um kórónubóluefnin.

BIRT: 31/08/2021

>  Fullyrðing 1: Kórónubóluefnið breytir erfðaefni þínu.

>  Fullyrðing 2: mRNA er ný og óprófuð tækni.

> Fullyrðing 3: Við þekkjum ekki langtímaverkun bóluefnisins.

> Fullyrðing 4: Bóluefnið er hættulegra en að fá Covid-19.

> Fullyrðing 5: Kórónubóluefnin geta gert fólk ófrjótt.

Læknisfræði

Lestími: 5 mínútur

FULLYRÐING 1: KÓRÓNUBÓLUEFNIÐ BREYTIR ERFÐAEFNI ÞÍNU

mRNA er ekki það sama og DNA.

mRNA-bóluefnin frá Moderna og Pfizer-BioNTech bera messenger-RNA (boðbera-RNA) inn í frumur líkamans til að kenna þeim að mynda veiruprótín.

 

Þegar frumurnar framleiða prótínin lærir ónæmiskerfið að þekkja kórónuveiruna og getur síðan varist utanaðkomandi sýkingu.

 

Þótt mRNA- og DNA-sameindir séu skyldar getur kórónubóluefni ekki breytt erfðaefni okkar.

Boðbera-RNA (mRNA) er að finna í öllum lifandi frumum og virkar sem tenging milli DNA í litningunum og prótínaverksmiðja frumnanna sem sjá til þess að líkaminn framleiði þau prótín sem hann þarf á að halda.

 

Í rauninni útskýrir mRNA fyrir frumum líkamans hvernig eigi að framleiða prótín.

 

mRNA er þess vegna ekki það sama og DNA og mRNA getur ekki runnið saman við DNA og breytt erfðamengi okkar. Til viðbótar er mRNA fremur veikburða sameind sem ekki lifir í frumunni nema um þrjá sólarhringa áður en hún brotnar niður.

 

Að bóluefnin frá Pfizer-BioNTech og AstraZeneca séu ekki fær um að komast inn í DNA hefur verið staðfest af vísindamönnum hjá Queensland Brain Institute í Ástralíu í nýrri vísindarannsókn.

 

FULLYRÐING 2: MRNA ER NÝ OG ÓPRÓFUÐ TÆKNI

 

Þótt bóluefnin frá Pfizer-BioNTech og Moderna séu vissulega fyrstu mRNA-bóluefnin á markaði, er tæknin alls ekki ný.

 

Fyrstu tilraunir með þessa aðferð voru gerðar 1989 og árið 2005 tókst vísindamönnum hjá Læknaháskóla Pennsylvaníu að flytja boðbera-RNA inn í mannsfrumur.

 

Fyrirtækin BioNTech og Moderna sem þróuðu mRNA-bóluefnin hafa þar að auki unnið að þessari tækni í meira en áratug. Hjá Moderna hefur m.a. verið unnið að gerð bóluefnis gegn zíka-veirunni en hjá BioNTech hafa menn unnið að þróun inflúensubóluefnis.

 

FULLYRÐING 3: VIÐ ÞEKKJUM EKKI LANGTÍMAVERKUN BÓLUEFNISINS

 

Lyf sem tekin eru daglega, geta valdið langtímaáhrifum. Það stafar af því að efni í lyfinu geta safnast upp í líkamanum við reglubundna inntöku.

 

Öfugt við slík lyf eru kórónubóluefnin aðeins gefin tvisvar. Og þar eð mRNA-sameindir brotna fljótlega niður og hverfa úr líkamanum eftir fáeina daga, er engin ástæða til að ætla að bóluefnin hafi langtímaáhrif.

 

Þær aukaverkanir sem bóluefnin geta haft, koma fram á fyrstu vikunum eftir bólusetningu. Algengustu aukaverkanir kórónubóluefna eru höfuðverkur, hiti og eymsli.

 

Margt fólk hefur áhyggjur af langtímaáhrifum kórónubóluefnanna.

FULLYRÐING 4: BÓLUEFNIÐ ER HÆTTULEGRA EN AÐ FÁ COVID-19

Rannsóknir breskra heilbrigðisyfirvalda sýna að tveir skammtar af Pfizer-BioNTech eiga þátt í að koma í veg fyrir alvarleg veikindi og veitir 96% vörn gegn sjúkrahúsinnlögnum.

 

Hjá WHO er talið að meira en 4 milljónir hafi látist úr Covid-19. Fjöldi andláta eftir bólusetningu er af allt annarri stærðargráðu.

 

Í Stóra-Bretlandi, þar sem meira en 130.000 hafa látist úr Covid-19 hafa verið skráð 1.526 dauðsföll meðal fólks sem fengið hafði bólusetningu innan við sjö dögum fyrir andlátið. Að sögn breskra stjórnvalda var langflest af þessu fólki bæði gamalt og með undirliggjandi sjúkdóma og dó því ekki af völdum bólusetningarinnar.

 

Það er sem sagt algerlega út í hött að ætla að bera saman fjölda dauðsfalla vegna Covid-19 og fjölda dauðsfalla vegna bólusetningar.

 

Barnshafandi kona bólusett við Covid-19.

FULLYRÐING 5: KÓRÓNUBÓLUEFNIN GETA GERT FÓLK ÓFRJÓTT

 

Kórónubóluefnin hafa engin áhrif á frjósemi.

 

Virkni mRNA-bóluefnanna felst í því að kenna frumum líkamans að mynda veiruprótín til að ónæmiskerfið nái að þekkja broddprótín kórónuveirunnar.

 

Það kann að rugla einhverja í ríminu að annað broddprótín er nefnist syncitin-1 hefur þýðingu fyrir þróun legkökunnar á meðgöngu. Kórónubóluefnin eru hins vegar ekki fær um að hafa nein áhrif á broddprótínið syncitin-1.

 

Eina brottprótínið sem bóluefnin hafa áhrif á eru broddprótín kórónuveirunnar.

 

Bóluefnið frá Pfizer-BioNTech var reyndar prófað í tengslum við þunganir strax á tilraunastigi. Af þeim konum sem tóku þátt í þeirri prófun tókst 23 að verða þungaðar og eina konan sem ekki tókst það reyndist alls ekki hafa fengið bóluefnið heldur lyfleysu.

 

 

 

Birt: 31.08.2021

 

 

MORTEN MØLLER BERTELSEN

 

 

Jörðin

Hnattræn hlýnun veldur meiri ókyrrð í lofti

Lifandi Saga

Allir sötruðu þeir kaffi í Vínarborg árið 1913

Lifandi Saga

Allir sötruðu þeir kaffi í Vínarborg árið 1913

Tækni

Rafhlaða sem má innbyrða

Tækni

Rafhlaða sem má innbyrða

Lifandi Saga

Áhugamenn finna ótrúlega fjársjóði

Heilsa

Heilaboðin að baki langvinnum sársauka ráðin

Náttúran

Frostið skapar listaverk í náttúrunni

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Maðurinn

Mannfólkið hefur kysst í 4.500 ár

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

Læknisfræði

Ný tækni græðir sár þrefalt hraðar

Alheimurinn

Nú eru tungl Satúrnusar 146

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Maðurinn

Mannfólkið hefur kysst í 4.500 ár

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

Læknisfræði

Ný tækni græðir sár þrefalt hraðar

Alheimurinn

Nú eru tungl Satúrnusar 146

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Nærri önnur hver dýrategund í hættu

Náttúran

Nærri önnur hver dýrategund í hættu

Náttúran

Hvað er þungt vatn?

Náttúran

Hvað er þungt vatn?

Lifandi Saga

Umdeilt starf dóttur nasista

Lifandi Saga

Sameinuðu þjóðirnar risu upp úr ösku seinni heimstyrjaldarinnar

Lifandi Saga

Hvenær hafa fiskikvótar leitt til stríðs? 

Maðurinn

Hvernig starfar minnið?

Vinsælast

1

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

2

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

3

Læknisfræði

D-vítamín ver gegn sjálfsofnæmissjúkdómum

4

Heilsa

Gull afhjúpar krabbamein

5

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

6

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

1

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

2

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

3

Heilsa

Gull afhjúpar krabbamein

4

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

5

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

6

Lifandi Saga

Allir sötruðu þeir kaffi í Vínarborg árið 1913

Menning

Hvers vegna hefur talan sjö svona töfrandi merkingu?

Heilsa

Er lausasölulyf þitt hrein lyfleysa? Fræðimenn efast

Náttúran

Hafa plöntur skilningarvit?

Alheimurinn

Svarthol rekið á flótta

Maðurinn

Verða konur hrukkóttari en karlar?

Jörðin

Sveiflur háloftastrauma gætu drekkt Skandinavíu

Lifandi Saga

Hvenær hættum við að nota brjóstmæður? 

Lifandi Saga

Agatha Christie hverfur sporlaust

Jörðin

Eldfjöll þöktu jörðina kvikasilfri

Lifandi Saga

Fyrsta bólusetningin vakti skelfingu meðal Breta

Jörðin

Fjallgöngumenn í lífsháska: Háskaför á Everest

Lifandi Saga

Hvernig voru skildir víkinga?

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Hundurinn minn veltir sér upp úr alls kyns rusli, olíu sem hellst hefur niður, fiskúrgangi eða dýraskít. Hver er ástæðan?

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.