Maðurinn

Covid-19: Þannig næst hjarðónæmi

Þegar tiltekinn meirihluti fólks er orðinn ónæmur fyrir ákveðnum sjúkdómi kemur það í veg fyrir smit og verndar þannig óbeint þá sem eru veikastir fyrir. Fyrirbrigðið kallast hjarðónæmi og gæti á endanum stöðvað útbreiðslu Covid-19.

BIRT: 24/04/2020

Þegar tiltekinn meirihluti fólks er orðinn ónæmur fyrir ákveðnum sjúkdómi kemur það í veg fyrir smit og verndar þannig óbeint þá sem eru veikastir fyrir. Fyrirbrigðið kallast hjarðónæmi og gæti á endanum stöðvað útbreiðslu Covid-19.

Það er kórónuveiran SARS-Cov-2 sem veldur Covid-19. Sjúkdómurinn er afar smitandi þegar nánd fólks er mikil.

Vísindamenn lýsa smithæfni sjúkdóma, þegar ónæmi er ekkert, með svonefndum smitstuðli sem kallast R0 (R núll).

Smitstuðullinn þarf að lækka

Stuðullinn R0 er misjafn eftir sjúkdómum.

Þegar mislingar eru annars vegar er stuðullinn mjög hár. Hvert sjúkdómstilvik veldur 12-18 nýjum tilvikum. Smitstuðull inflúensu er talsvert lægri. Hver sjúklingur smitar tvo til þrjá aðra.

Varðandi Covid-19 er áætlað að R0 sé nálægt 3,5 en sú tala er byggð á útbreiðslunni í upphafi faraldursins í Kína.

Þess vegna breiðist Covid-19 hratt út en þó ekki á sprengihraða.

Þegar samfélagið bregst við sjúkdómnum er reynt að lækka smitstuðulinn og þar með þessa tölu. Meðal aðferða til að lækka smitstuðulinn eru hreinlæti og fjarlægð milli fólks.

Í þeim löndum þar sem fjarlægðin er orðin partur af hversdagslífinu, hefur dregið úr nýsmitum. En til að smitkúrfan snúi við og sjúkdómstilvikum fækki þarf smitstuðullinn að fara niður fyrir 1.

Ónæmi annarra verndar

Náist smitstuðullinn niður fyrir 1, fjarar sjúkdómurinn smám saman út. Ef bjargráðið er sjálfviljug einangrun fólks, þarf hún að standa lengi og mögulega oftar en einu sinni. Þetta hefur gríðarleg áhrif á samfélagið og hagkerfi heimsins.

Önnur leið til að stöðva sjúkdóminn felst í því að nógu margir verði ónæmir. Það er þetta sem vísindamenn kalla hjarðónæmi.

Myndband: Svona virkar hjarðónæmi

Hve stór hluti íbúa þarf að vera ónæmur til að smitstuðullinn fari niður fyrir 1, fer eftir R0-stuðlinum.

Sé R0 fyrir tiltekinn sjúkdóm, t.d. 2 þurfa 50% fólks að vera ónæm til að mynda hjarðónæmi en sé R0 t.d. á bilinu 12-18, eins og gildir um mislinga, þurfa um 94% af vera ónæm til að hjarðónæmi myndist.

Bóluefni verður bjargvættur

Ef R0 fyrir Covid-19 er 3,5, næst hjarðónæmi þegar meira en 70% íbúa eru ónæm fyrir sjúkdómnum.

Hjarðónæmi næst auðveldlega með bólusetningu. Þannig tókst að hægja á hinni hryllilegu bólusótt og að lokum útrýma henni með öllu.

Það verður þó að líkindum ekki fyrr en í fyrsta lagi eftir heilt ár sem mönnum tekst að fjöldaframleiða bóluefni gegn Covid-19.

En á meðan lækkar smitstuðullinn sem betur fer dálítið af sjálfu sér.

Það gerist smám saman þegar æ fleiri fá sóttina og ná sér. Þeir sem ná sér verða að öllum líkindum ónæmir, þótt vísindamenn greini enn á um hversu mikið ónæmið verði og ekki síst hve lengi ónæmið endist.

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

5

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

6

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

1

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

2

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

3

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

4

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

5

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

6

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Jörðin

Evrópsk ofureldstöð virðist undirbúa gos

Maðurinn

10 óvanalegar tegundir af fælni

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Í spænsku borgarastyrjöldinni lifði hermaður nokkur það af, líkt og fyrir kraftaverk, að fá byssukúlu gegnum heilann. Eftir þetta gat hermaðurinn lesið dagblöðin á hvolfi. Atburðurinn veitti vísindamönnum nýja innsýn í starfsemi heilans.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is