Eftir fund Ameríku árið 1492 barst tómaturinn til Evrópu þar sem hann fékk misjafnar viðtökur. Ítalir tóku fljótt ástfóstri við hann en Englendingar töldu hann óætan – eða jafnvel eitraðan.
Í verki sínu „The Herbal, or Generall Historie of Plantes“ frá 1597 skrifaði Englendingurinn John Gerard að tómaturinn hefði „sterka og óþægilegalykt“. Þremur árum síðar skrifaði læknirinn Richard Surflet í þýðingu sinni á franskri bók um ræktun plantna:
„Það er ánægjulegra að horfa á þessa plöntu en að smakka eða lykta af ávexti hennar sem veldur viðbjóði og uppköstum þegar hann er borðaður“.
Misskilningurinn kann að hafa stafað af því að tómatplantan tilheyrir næturskuggaætt sem einnig inniheldur plöntuna gallber. Inntaka gallberjaveldur krampa og öndunarerfiðleikum og er í versta falli banvæn.
Þess vegna varð tómaturinn almennt þekktur sem „eitureplið“ og slæmt orðspor hans hélst á nokkrum stöðum í Evrópu fram á 19. öld, þegar Bandaríkjamaður fann upp nýja matvöru – tómatsósuna.
Heinz nýtti sér vinsældirnar
Fyrstu útgáfurnar af ketsup eða ke-tsiap komu líklega frá Kína og Suðaustur-Asíu. Samkvæmt sumum vísindamönnum má þýða nafnið sem „gerjuð fiskisósa“.
Sósan samanstóð venjulega af sojabaunum, gerjuðum fiski og hrísgrjónavíni og sjómenn tóku uppskriftina með sér heim til Englands á 18. öld, þar sem húsmæður skiptu innihaldsefnunum út fyrir salt, sykur og edik.
Rétturinn barst einnig til Bandaríkjanna, þar sem James Mease – læknir með áhuga á plöntum – birti uppskrift að tómat-ketsup árið 1812:
„Skerið tómatana þunnt, stráið salti yfir sneiðarnar. Látið þá standa í 24 klukkustundir og stappið þá vel.“
Bandaríkjamenn tóku ástfóstri við tómatsósuna og Henry J. Heinz nýtti sér það árið 1876 þegar hann bjó til tómatsósu með leynilegri kryddblöndu.
Heinz tómatsósan sló í gegn – m.a.s. á Englandi sem áður var hrætt við tómata og þar hefur tómatsósa verið seld síðan 1886.
