Lifandi Saga

Færðu víkingar guðunum mannfórnir?

Guðir víkinganna kröfðust blóðs. Lengst af töldu sagnfræðingar að frásagnir af mannfórnum væru kristinn áróður, en fornleifafundir varpa nú skýrara ljósi á þessa dimmu hlið víkingaaldar.

Hér er túlkun sænska listamannsins Carl Larsson frá árinu 1915 á því hvernig fórnir víkinga í Uppsölum fóru fram.

BIRT: 27/11/2025

Bæði ritaðar heimildir og fornleifafundir benda til þess að víkingar hafi fært guðum sínum mannfórnir.

 

Í nokkrum fornnorrænum sögum er getið um slíkar fórnir. Í Ynglingasögu segir til dæmis að sænskur konunugur, Áni, hafi fórnað sonum sínum Óðni, og í öðrum sögum er greint frá því að konungum hafi verið fórnað til að sefa guðina.

 

Myndrænn vitnisburður er einnig til staðar. Mannfórnir sjást á málaðri gotlenskri steinhellu frá Svíþjóð og á veggteppi sem fannst í Oseberg-víkingaskipinu í Noregi.

Einnig nefna seinni heimildir fornnorrænar mannfórnir. Þýski biskupinn Thietmar af Merseburg skrifaði á öðrum áratug 11. aldar að danskir víkingar kæmu saman í Lejre „og fórnuðu 99 manns og jafnmörgum hestum, hundum og hönum eða haukum“.

 

Munkurinn Adam frá Brimum skráði svipaða frásögn árið 1072, nú frá sænsku borginni Uppsölum, þar sem manneskjum var fórnað og hengt upp í tré guðunum til heiðurs.

 

Lengst af höfnuðu margir sagnfræðingar þessum heimildum sem kristnum áróðri sem ætlað var að sverta ásatrú víkinga, en síðar hafa fjölmargir fornleifafundir sýnt fram á að þessi kirkjunnar menn höfðu að öllum líkindum rétt fyrir sér.

 

Fórnarlömb sett í heilaga brunna

Til dæmis hafa fornleifafræðingar fundið beinagrindur manna í nokkrum brunnum í víkingaborginni Trelleborg nærri Slagelse.

 

Brunnar höfðu mikla táknræna þýðingu fyrir víkinga og voru oft notaðir við helgisiði. Í Trelleborg hafa mannabein verið komið fyrir í brunnum ásamt dýrum, skartgripum og verkfærum guðunum til dýrðar.

Jarðneskar leifar mannfórna víkinga hafa einnig fundist víðar í Danmörku og Svíþjóð og eins hér á landi.

 

En þótt mannfórnir hafi átt sér stað á víkingaöld eru sagnfræðingar sammála um að þær hafi líklega verið fátíðar og einkum tengdar tímum neyðar, þegar leitast var við að afla sér velvildar guðanna.

HÖFUNDUR: Emrah Sütcü

© Nationalmuseum

Nýskráning

Skráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með rúmlega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.790 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.