Fyrri heimsstyrjöldin var stríð öfganna. Ekki bara vegna þeirra 158 landa sem flæktust inn í átökin, heldur einnig vegna þess þetta nútímastríð braut gegn margra alda hernaðarhefðum með hroðalegu mannfalli.
Á landi neyddi vélbyssuskothríð hermenn beggja megin til að halda sig í ofan drullugum skotgröfum. Í lofti mættust flugmenn í einföldum tveggja og þriggja vængja vélum og háðu einvígi með lífið að veði. Á sjó tókust stór herskip á, og þar réðu vélaafl og brynja úrslitum.
1914
28. júní 1914: Morðið í Sarajevó
Austurrísk-ungverski krúnuarfinn Franz Ferdínand er í heimsókn í Bosníu ásamt eiginkonu sinni, Sophie.
Þegar þau aka í gegnum höfuðborgina Sarajevó í opnum vagni, stekkur serbneski þjóðernissinninn Gavrilo Princip fram og skýtur þau bæði til bana.
Austurríki-Ungverjaland telur Serbíu standa að baki tilræðinu.
Tilræðismaðurinn stekkur fram og skýtur austurrísk-ungversku hjónin.
28. júlí – 3. ágúst 1914: Austurríki-Ungverjaland lýsir yfir stríði
Mánuði eftir banatilræðið í Sarajevó lýsir Austurríki-Ungverjaland yfir stríði gegn Serbíu. Í Evrópu ríkja flókin bandalög milli þjóða og allt springur í loft upp.
Bandamenn Serbíu, Rússar, hervæðast. Þá lýsa bandamenn Austurríkis-Ungverjalands, Þjóðverjar, yfir stríði gegn Rússlandi.
Frakkland undirbýr hernaðarátök, enda er það í bandalagi með Rússlandi, sem leiðir af sér að Þjóðverjar lýsa yfir stríði gegn Frakklandi.
4. ágúst 1914
Þýskaland ræðst inn í Belgíu, sem hafði lýst yfir hlutleysi, til að komast að Frakklandi úr norðri. Bretar bregðast við og fara í stríð gegn Þýskalandi, þar sem þeir höfðu skuldbundið sig til að verja sjálfstæði Belgíu.
Fyrstu vikurnar sækja Þjóðverjar hratt fram, einnig á austurvígstöðvunum. Í orrustunni við Tannenberg falla um 30.000 rússneskir hermenn.
Paul von Hindenburg og Erich Ludendorff tryggja þýska sigra á austurvígstöðvunum.
30. ágúst 1914: Stríðið breiðist út um allan heim
Stríðið breiðist út til evrópskra nýlenda í Asíu og Afríku. Nýja Sjáland ræðst á þýska Samóa.
Tveimur vikum síðar ráðast ástralskar herdeildir á þýsku Nýju Gíneu og suður-afrískar herdeildir ráðast inn í þýsku Suðvestur Afríku (Namibíu).
5. september 1914: Hermenn grafa sig niður
Franskar og enskar herdeildir stöðva framrás Þjóðverja í Frakklandi.
Fyrsti skotgrafahernaður stríðsins verður til á vesturvígstöðvunum – og kemur til með að einkenna átökin það sem eftir lifir stríðs.
Flestar árásir enda í blóðbaði vegna vélbyssa óvinanna sem geta sallað niður hermennina.
29. október 1914: Tyrkland tekur þátt í stríðinu
Leiðtogi Ottómanveldisins, Enver Pasha, ákveður að taka þátt í stríðinu með miðveldunum, við hlið Wilhelm II og Franz Joseph I.
1. desember 1914: Jólafriður
Hermenn beggja vegna skotgrafanna leggja niður vopn og hittast í einskis manns landi.
Fyrstu mánuðir stríðsins hafa kostað fjölda mannslífa, en yfir jólin hætta hermenn á vesturvígstöðvunum að berjast. Þeir setja upp lítil jólatré, syngja Heims um ból og skiptast á sígarettum.
22. apríl 1915: Fyrsta gasárásin
Niðurnjörvuð víglínan á vesturvígstöðvunum skapar þörf fyrir nýjar tegundir vopna. Þjóðverjar verða fyrstir til að nota klórgas. Vindurinn blæs 150 tonnum af gasi yfir skotgrafir franskra, 5000 láta lífið.
25. apríl 1915: Harmleikurinn á Gallipólí
Bandamenn – Frakkland og Stóra-Bretland – eru sannfærðir um að Ottóman-veldið sé veikasti hlekkur Miðveldanna.
Mikill herafli ræðst því á Gallipóí-skagann og er ætlunin að leggja undir sig Istanbúl.
En varnir Tyrkja reynast of öflugar og Bandamenn missa 44.000 manns í orrustu sem stendur fram til 28. desembers.
1. maí 1915: Bardagar í Ölpunum
Ítalía fer í stríðið með bandamönnum, þótt landið hafi áður verið í liði með Þýskalandi og Austurríki-Ungverjalandi.
Bardagarnir fara fram í Ölpunum, þar sem herirnir berjast í bröttum fjöllum. Ítalir gera ellefu tilraunir til sóknar. Síðan sækir Austurríki-Ungverjaland fram og kemst nærri Feneyjum.
1916
21. febrúar 1916: Orrustan við Verdun
Þjóðverjar ráðast á bæinn, en Frakkar gera allt sem í þeirra valdi stendur til að verja hann.
Hernaðaráætlun Þjóðverja gengur út á að láta sprengjum rigna yfir Frakka til þvinga fram uppgjöf. Bardagarnir við Verdun standa til 16. desember og eru þannig lengstu átök stríðsins. Minnst 250.000 hermenn missa lífið.
1. maí 1916: Orrustan við Jótland
Baráttan um yfirráð á hafinu stendur yfir í aðeins einn dag.
Þýski og breski flotinn mætast í orrustu við Jótland. Þótt Bretar tapi 14 skipum og um 6.100 mönnum, á móti 11 skipum og um 2.500 mönnum hjá Þjóðverjum, halda þeir yfirburðum sínum á hafinu.
Eftir þessa hörðu orrustu beindu Þjóðverjar kröftum sínum að kafbátaflota sínum.
1. júlí 1916: Orrustan við Somme
Til að létta álagið á Frökkum við Verdun ráðast breskar herdeildir fram á 40 km metra löngu svæði við fljótið Somme.
Á fyrsta hálftímanum deyja 8000 Bretar. Þegar orrustunni við Somme lýkur þann 18. nóvember, hafa um 1,4 milljón hermenn drepist eða særst.
1917
1. febrúar 1917: Ótakmarkað kafbátastríð
Þýskaland lýsir yfir ótakmörkuðu kafbáta stríði gegn Bandamönnum og skipum hlutlausra landa. Í lok mars hafa alls sjö bandarísk verslunarskip sokkið.
Þar með – þann 6. apríl 1917 – lýsa hlutlaus BNA yfir stríði gegn Þýskalandi.
16. apríl 1917: Franskir hermenn rísa upp gegn stríðinu
Frakkar hefja vel undirbúna sókn gegn sterkum varnarstöðum Þjóðverja við Chemin des Dames, en hún fer illa.
Um 160.000 franskir hermenn falla eða særast í tilraun til að ná aðeins nokkur hundruð metra svæði.
Frá 17. apríl til 10. júní neitar stór hluti franska hersins að taka þátt í fleiri árásum sem þeir telja tilgangslausar. Þeir halda þó stöðu sinni við víglínuna og verja hana áfram.
6. júlí 1917: Arabíu – Lawrence
Undir forystu breska leyniþjónustumannsins T.E. Lawrence leggur her Bedúína undir sig hina mikilvægu hafnarborg Aqaba.
Frá því stríðið hófst hefur Lawrence skipulagt andspyrnu araba gegn Ottóman-veldinu í Miðausturlöndum og framkvæmt margar skæruliðaárásir. Viðurnefni hans verður Arabíu – Lawrence.
T.E. Lawrence.
31. júlí 1917: Orrustan við Passchendaele
Breskir hermenn hefja orrustuna við Passchendaele, sem oft er kölluð þriðja orrustan við Ypres.
Mikil rigning breytir vígvellinum í botnlaust drulluhaf, og um 40.000 menn farast í forinni.
Alls særast eða falla um 570.000 hermenn.
7. nóvember 1917: Lenín tekur völdin í Rússlandi
Kommúnistar steypa keisaranum úr sessi og taka völdin í Rússlandi. Rússneska byltingin er leidd af Vladimir Lenín, sem Þjóðverjar hafa flutt til landsins með leynd til að stöðva stríðið á austurvígstöðvum.
Friðarsamkomulag er undirritað þann 3. mars og verður dýrkeypt fyrir Rússa. Baltnesku löndin verða sjálfstæð og Þýskaland fær stóran hluta af Hvíta-Rússlandi.
1918
21. apríl 1918: Rauði baróninn fellur
Þýski flugmaðurinn Manfred von Richthofen fellur í loftorrustu.
Hann skýtur alls niður 80 óvinaflugvélar og verður, undir viðurnefninu „Rauði baróninn“, að goðsögn sem jafnvel andstæðingar hans bera virðingu fyrir.
Líkan af Fokker Dr.I flugvél Richthofens
15. júlí 1918: Miðveldin gefa eftir
Þýskaland gerir síðustu tilraun til sóknar við Marne, en er hrundið til baka að Hindenburglínunni, gömlum skotgröfum frá orrustunni við Somme árið 1916.
Tveimur mánuðum síðar brjótast Bretar yfir línuna, meðal annars með hjálp skriðdreka.
21. september: Her Ottómanveldisins hrynur endanlega í orrustunni við Tel Megiddo í Palestínu.
4. nóvember: Ítalir hrekja her Austurríkis-Ungverjalands frá svæðinu við Feneyjar eftir margra ára stöðustríð. Um 35.000 hermenn falla, og í kjölfarið hrynur herveldið.
4. nóvember 1918: Þýski keisarinn segir af sér
Þýskaland og Austurríki-Ungverjaland fara fram á vopnahlé. Fimm dögum síðar segir Vilhjálmur II af sér, og Þýskaland er lýst lýðveldi.
10. nóvember 1918 segir Karl I einnig af sér. Hann hafði tekið við völdum eftir dauða Franz Joseph árið 1916.
Vilhjálmur II keisari
11. nóvember 1918: Vopnahlé tekur gildi
Klukkan 11.11 er vopnahléið undirritað í lestarvagni við borgina Compiègne í Norður-Frakklandi.
Daginn áður fær Vilhjálmur keisari hæli í Hollandi. Þar lifir hann til dauðadags árið 1941 á litlum herragarði í Amerongen.
Hinn ungi keisari Austurríkis-Ungverjalands, Karl I, deyr í útlegð á Madeira árið 1922.
Þannig lauk fyrri heimsstyrjöldinni
8. júlí 1919: Friðarsamningurinn í Versölum
Þýskaland undirritar Versalasamninginn, og stríðinu lýkur formlega.
Markmið Frakka og Breta er að tryggja Evrópu gegn nýrri þýskri árásarhættu. Þýskaland er neytt til að afvopnast og greiða gríðarlegar stríðsskaðabætur.
