Maðurinn

Hvers vegna klæjar mann undan sólbruna?

Þegar ég sólbrenn verður húðin eldrauð og mann klæjar stöðugt. Hvers vegna bregst húðin svona við?

BIRT: 14/04/2026

Of langur tími í sólbaði leiðir auðveldlega af sér auma og rauðglóandi húð með tilheyrandi kláða.

 

Sólbruni stafar af því að útfjólublátt ljós kemst inn í húðina og nær alla leið inn í erfðamengi frumnanna, þar sem geislunin getur valdið miklum skaða.

 

Ónæmiskerfið bregst við og reynir að draga úr sköddun og gera við á hinu sólbrennda svæði.

 

Til að koma sem flestum ónæmisfrumum á staðinn er blóðflæði til húðarinnar aukið og það veldur hinum einkennandi rauða húðlit.

Histamín virkja kláðamiðstöðvar heilans

Meðan ónæmisfrumurnar vinna starf sitt myndast bólgur á sólbrunna svæðinu.

 

Sérstök tegund ónæmisfrumna, svonefndar mastfrumur, gefa frá sér boðefnið histamín sem bindur sig við taugaviðtaka. Taugarnar bera heilanum boð sem hann túlkar sem kláðatilfinningu.

 

Útfjólubláa geislunin virkjar líka prótínið TRPV í svonefndum hyrnisfrumum í ysta lagi húðarinnar og aukin virkni prótínsins veldur taugaboðum frá hyrnisfrumunum. Þau boð túlkar heilinn líka sem eymsli og kláða.

Sólbruni veldur kláða

Ónæmiskerfið bregst við útfjólublárri geislun og virkni þess veldur kláða í húðinni.

1. Geislun virkjar ónæmiskerfið

Útfjólublá geislun nær inn í húðfrumurnar og skaðar DNA. Ónæmisfrumur flykkjast á staðinn til að draga úr sköddun. Það veldur bólgu (dökkrauð) og roða.

2. Boðefni örva taugafrumur

Mastfrumur ónæmiskerfisins (bláar) framleiða og losa histamín sem bindur sig við taugaviðtaka. Histamínið veldur boðsendingum til heilans.

3. Heilinn túlkar boðin sem kláða

Boðin hafa einkum áhrif á heilastöðvar sem túlka boðin sem kláða. Heilinn virkjar í framhaldinu hreyfitaugar sem valda því að við klórum okkur á svæðinu.

HÖFUNDUR: Jonas Grosen Meldal, Jón Daníelsson

© Suzanne Tucker/Shutterstock,© Shutterstock & Lotte Fredslund

Nýskráning

Skráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með rúmlega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.790 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.