Næst þegar þú horfir á fullt tungl á heiðskíru kvöldi skaltu reyna að taka eftir dökku blettum og ótal smáum gígum.
Við fyrstu sýn lítur þetta ef til vill út eins og gamalt og rykugt landslag. En í raun verður tunglið stöðugt fyrir árekstrum úr geimnum.
Á hverjum einasta degi verða árekstrar þegar steinar og klettabrot þjóta á ógnarhraða að yfirborðinu — hraða sem erfitt er að gera sér í hugarlund.
Hér á jörðu eyðir vindur og veður slíkum ummerkjum, en á tunglinu varðveitist hver einasti árekstur.
Við vitum að þetta er nokkuð algengt — en það er afar sjaldgæft að ná þessu á mynd nákvæmlega þegar það á sér stað.
Fyrir skemmstu tókst þó geimkannanum Lunar Reconnaissance Orbiter frá NASA að festa á mynd eitthvað alveg óvenjulegt á nýjustu myndunum.
Gígur á stærð við tvo fótboltavelli
Með því að skoða nýjar og eldri myndir frá geimkannanum sjá vísindamennirnir skyndilega glænýjan gíg.
Og hann er enginn smásmíði. Talið er að hann sé þrefalt stærri en nokkuð annað sem NASA hefur mælt á síðari árum.
Gígurinn er um 225 metrar í þvermál — svipað og tveir fótboltavellir til samans. Stærsti gígur sem vísindamenn hafa áður séð myndast í „rauntíma“ er um 70 metrar í þvermál.
Það sem gerir þetta sérstaklega áhugavert er að gígurinn hefur að öllum líkindum myndast á starfstíma geimkannans. Því er afar fátítt að fá svona skýrar „fyrir og eftir“ myndir af jafn stóru fyrirbæri.
Nýi gígurinn í yfirborði tunglsins er um 225 metrar í þvermál
Samkvæmt vísindamönnum ætti árekstur af þessari stærðargráðu aðeins að eiga sér stað um það bil einu sinni á 139 ára fresti á tilteknu svæði á tunglinu. Líkurnar á að ná honum svona skýrt á mynd eru því afar litlar — ef útreikningar NASA standast.
Gígurinn sjálfur er trektlaga og um 43 metra djúpur. Umhverfis hann liggja efnisbrot sem þeyttust út við höggið — sum á stærð við lítil hús.
Samkvæmt NASA kom hluturinn inn úr suðvestri og skall á tunglinu á gríðarlegum hraða.
Sovéska geimfarið Luna 3 færði okkur fyrstu myndirnar og síðan hafa geimför, gervihnettir og tunglbílar aflað meiri þekkingar á bakhlið tunglsins. Skoðaðu 7 áratuga rannsóknir á leyndardómum bakhliðarinnar:
Í gígnum sjálfum hafa vísindamennirnir greint dökk svæði úr bráðnu bergi. Líklega er um að ræða efni sem varð skyndilega fljótandi í gífurlegum hita árekstursins og storknaði svo nánast samstundis aftur.
Að mati vísindamannanna gefur uppgötvunin einstakt tækifæri til að skilja með nákvæmari hætti hvernig stórir árekstrar móta tunglið — og jafnvel aðrar reikistjörnur í sólkerfinu.
Niðurstöðurnar voru kynntar á Lunar and Planetary Science Conference í mars og eru aðgengilegar á netinu.
