Krabbameinið taugakímfrumuæxli (neuroblastoma) á upptök sín þegar á fósturskeiði.
Sérstakar taugafrumur, sem ættu venjulega að þroskast í vefi nýrnahettna eða taugahnoða í þeim hluta taugakerfisins sem starfar ósjálfrátt, svonefndu drifkerfi, þroskast á rangan hátt þannig að þær breytast í krabbameinsfrumur sem koma oft ekki fram fyrr en mánuðum síðar.
Sjúkdómurinn er tæplega 30 prósent allra krabbameinsgreininga hjá börnum í Bandaríkjunum og Evrópu. Hann getur verið allt frá tiltölulega vægu ástandi sem gengur til baka af sjálfu sér yfir í mjög ágenga mynd þar sem krabbameinið dreifist hratt og verður lífshættulegt.
Hááhættugerðum taugakímfrumuæxlis eru því miður oft lífshættulegar og því er mikil þörf á nýjum meðferðarúrræðum.
Nú hafa vísindamenn við Hebreska háskólann í Jerúsalem mögulega fundið nýja leið til að takast á við sjúkdóminn.
Niðurstöður rannsóknarinnar birtust í vísindatímaritinu Brain Medicine.
Slekkur á mikilvægu vaxtarmerki
Kjarni uppgötvunarinnar er ensím sem kallast neuronal nitric oxide synthase (nNOS).
Ensímið hjálpar krabbameinsfrumum að lifa af og vaxa með því að virkja boð sem starfar eins og „stjórnmiðstöð“ vaxtar í frumunni, svonefnt mTOR-merki.
Þetta merki stýrir því hvort fruman vex og skiptir sér, framleiðir ný prótein eða sparar orku, eftir því hvaða merki hún fær frá næringarefnum, vaxtarhormónum og orkustöðu.
Vísindamennirnir ákváðu að kanna hvað myndi gerast ef ,,slökkt” væri á ensíminu. Þeir beittu tveimur aðferðum:
- 1. Efnafræðilegri hömlun, sem hamlar virkni ensímsins á beinan hátt.
- 2. Genabæling — þar sem smáar RNA-sameindir stöðva framleiðslu ensímsins í frumunum.
Niðurstaðan var sú sama í báðum tilvikum. Frumurnar uxu hægar, urðu veikburða og misstu sum þeirra einkenna sem eru dæmigerð fyrir þessa krabbameinstegund.
Vísindamennirnir sáu einnig skýra veikingu í vaxtarmerkjum sem skipta sköpum fyrir að krabbameinsfrumur geti skipt sér og lifað af.
Uppgötvunin sýnir hversu mikilvægt ensímið er fyrir krabbameinsfrumurnar — og hvers vegna það getur verið vænleg leið að hamla því.
Góð niðurstaða í músatilraunum
Að því loknu var efnahemillinn prófaður á lifandi músum, þar sem frumur úr taugakímfrumuæxli hjá mönnum höfðu verið græddar í þær þar sem þær mynduðu æxli.
Æxlisvöxturinn dróst verulega saman án þess að mýsnar sýndu merki um alvarlegar aukaverkanir. Genabælingin var hins vegar ekki prófuð í músatilraunum.
Fram á níunda áratuginn voru flestir læknar sannfærðir um að nýfædd börn fyndu ekki fyrir sársauka á sama hátt og fullorðnir. Það var ekki fyrr en reið móðir greip til aðgerða að læknar áttuðu sig á mistökum sínum:
„Það kom okkur á óvart hversu vel þetta reyndist í lifandi lífverum,“ segir prófessor Haitman Amal við Hebreska háskólanum í Jerúsalem í tilkynningu til fjölmiðla.
Það sem vakti mesta bjartsýni var að bæði efnafræðileg hömlun og genabæling höfðu sömu áhrif á þann vöxt sem skiptir krabbameinsfrumur svo miklu máli.
Vísindamennirnir líta á uppgötvunina sem vísbendingu um að þeir séu á slóð sem gæti leitt til gagnlegrar lausnar og sé þess virði að fylgja henni eftir.
