Maðurinn

Fita og sykur endurforrita heilann

Vísindamenn hafa nú sannreynt hvernig ákveðnar fæðutegundir endurforrita heilatengingar þannig að við fyllumst löngun til að borða sams konar mat aftur seinna.

BIRT: 19/01/2024

Þú hefur kannski tekið eftir því að það getur verið nánast ógerlegt að stilla sig um að grípa í ákveðnar fæðutegundir, jafnvel þótt þér sé ljóst að þær séu ekkert sérlega hollar.

 

Nú hafa vísindamenn hjá Max Planck-stofnuninni í Þýskalandi og Yaleháskóla í BNA unnið rannsókn sem fólst í mælingum heilavirkni þátttakenda í tilraun sem stóð í átta vikur.

 

Niðurstöðurnar sýndu að jafnvel lítill en daglegur skammtur tiltekinna fæðutegunda getur valdið breytingum á taugatengingum í heila og valdið því að fólk fær ósjálfráða löngun til að velja sömu fæðu aftur seinna.

 

Vísindamennirnir höfðu velt vöngum yfir ástæðum þess að fólk virðist almennt hafa tilhneigingu til að borða óhollan og fitandi mat og vildu vita hvernig þessi tilhneiging skapist í heilanum.

 

Sjálfir höfðu vísindamennirnir gert ráð fyrir að löngun heilans í sykur og fitu þróist smám saman. Því var safnað saman hópi tilraunaþátttakenda og þeim gefinn í átta vikur daglegur skammtur af búðingi sem var troðfullur af sykri og fitu. Samanburðarhópur fékk líka búðing með sama kaloríuinnihaldi en með minni fitu.

 

Heilavirkni allra þátttakenda var mæld og skoðuð sérstaklega, bæði fyrir og eftir þetta átta vikna tímabil.

 

Mælingarnar sýndu að viðbrögð heilans við sykri og fitu í fæðunni voru mun meiri hjá hópnum sem fengu mikinn sykur og mikla fitu í búðingnum og breytingarnar urðu í því tauganeti sem tengir svokallaðar verðlaunastöðvar heilans, þar sem boðefnið dópamín gegnir lykilhlutverki.

Sykur skýtur hamingjutilfinningu út í frumurnar

Rétt eins og t.d. kókaín, losar sykur dópamín sem verðlaunar frumurnar en áhrif sykursins eru langt frá því jafn yfirþyrmandi og það tryggir að dópamínið nái aftur eðlilegu jafnvægi.

1. Þrjár heilastöðvar starfa

Dópamínkerfi í miðrandkerfi heilans sér til þess að kynlíf, fæða og félagsleg samskipti skapi hamingjutilfinningu. Kerfið byggir einkum á heilastöðvum í VTA (Ventral tegmental area), nucleus accumbens og ennisblöðunum.

2. Matur losar dópamín

Át veldur losun dópamíns í VTA og hamingjuboð berast áfram um kerfið. Þegar við hættum að borða færist mikið dópamín aftur til baka.

3. Kókaín lokar leiðum

Kókaín lokar leiðum á taugamótum þannig að dópamínið kemst ekki til baka. Þéttni dópamíns verður því mjög mikil og leiðir til ákafrar vímu- og sælutilfinningar.

„Mælingar okkar á heilavirkni sýndu að heilinn endurforritar sig sjálfur þannig að löngun fólks í aukabita með sykri og fitu eykst,“ segir stjórnandi rannsóknarinnar, Marc Tittgemeyer við Lifandi vísindi.

 

Og í fréttatilkynningu bætir hann við: „Heilinn lærir ómeðvitað að velja heldur þá fæðu sem skapar verðlaunatilfinninguna.“

 

Þegar vísindamennirnir báru saman hópana tvo, var hvorki að sjá mismun á þyngd þátttakenda né á sykurmagni og kólesteróli í blóði eftir þessar átta vikur.

 

En vísindamennirnir gera ráð fyrir að þær breytingar sem verða í heilanum haldi sér áfram.

 

„Það myndast nýjar taugatengingar í heilanum og þær rofna ekki svo auðveldlega. Þetta sannast t.d. á lærdómi. Þegar við höfum á annað borð lært eitthvað, þá gleymist það ekki í fljótheitum,“ útskýrir Marc Tittgemeyer.

 

Niðurstöður rannsóknarinnar birtust í vísindatímaritinu Cell Metabolism.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: NANNA VIUM

© Ken Ikeda Madsen/Shutterstock.

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Jörðin

Parísarsamkomulagið dautt: Það sýður upp úr hnettinum

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

5

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

6

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

6

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Þýsku kjarneðlisfræðingarnir voru hikandi: Bomba Hitlers

Læknisfræði

Uppréttur eða liggjandi? Hvernig á að fá sem mest út úr pillunum þínum

Náttúran

Hvað er glertæring?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Sérhæfð líkamsstarfsemi er í umsjá fjölmargra mismunandi líffæra. Hvert um sig sér aðeins um fáein afmörkuð verkefni. En oft mynda tvö eða fleiri líffæri samstarfskerfi til að annast mjög flókin verkefni.

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is