Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Fljúgandi póstberar, steypireyðar-hópferðabílar, geislavirkur arinn – árið 1899 teiknaði Frakki einn hugmyndir sínar um heiminn árið 2000. Hér má sjá hversu oft hann hafði rétt fyrir sér þegar hann gægðist inn í okkar tíma.

BIRT: 01/02/2024

Allt frá því í árdaga mannkyns hafa menn reynt að sjá inn í framtíðina. Það á við Babýlóníumenn fornaldar sem horfðu til himinfestingarinnar, enda töldu þeir að staðsetning stjarna og pláneta gæti gefið vísbendingar um komandi framtíð, meðan Rómverjar spáðu m.a. í innyfli dýra. 

 

Stjörnuspekin þrífst ennþá ágætlega en í stað innyfla eru komnar draumráðningar, tarot-spil og kaffibollar. Áhuginn á því að þekkja framtíðina styrktist enn frekar á nítjándu öld þegar uppfinning gufuvélarinnar sýndi mönnum fram á hve hratt heimurinn gæti breyst. 

 

Einkum þegar gufuknúnar lestir gerðu mönnum kleift að ferðast þvert yfir meginlönd á mettíma og gufuskip þveruðu úthöfin án hjálpar frá vindinum.

 

Rithöfundar eins og Jules Verne og H.G. Wells skrifuðu hverja metsölubókina á fætur annarri um hin merkilegu tækniundur komandi framtíðar – og árið 1899 birti franski teiknarinn Jean Marc Côté hugmyndir sínar um hvernig hversdagslífið yrði árið 2000.

 

Côté var enginn spámaður en hann nýtti sér þekkingu sína á nýjustu uppfinningum vísindamanna og aðlagaði þær hversdegi manna um hundrað árum síðar.

Stundum hafði Frakkinn á réttu að standa – sem dæmi sá hann fyrir að fyrsta þyrlan myndi taka á loft á 20. öldinni.

Póstburður í lofti

Póstburðarmaðurinn á teikningunni virðist vera kyrr í lofti þegar hann afhendir bréfið, þar sem hreyfillinn er jú hreyfingarlaus.

Póstsendingar framtíðarinnar eru í lofti

Côté skaut langt fram hjá þegar kom að póstþjónustu framtíðar. Á okkar tímum hefur netpóstur nánast komið alveg í staðinn fyrir venjuleg bréf. 

 

En hugmynd teiknarans er samt sem áður ekki svo galin. Frá árinu 2013 hefur bandaríska netfyrirtækið Amazon gert tilraunir með að senda pakka með drónum – án þess þó að vinalegur póstburðarmaður eigi þar í hlut.

Loftskip

Í fyrri heimsstyrjöldinni nýttu Þjóðverjar loftskipin til að gera sprengjuárásir á London en auðvelt reyndist að skjóta þau niður. Árið 1917 höfðu Bretar skotið 77 af 115 loftskipum Þjóðverjanna niður.

Zeppelinar ráða ríkjum í loftinu

Þýski liðsforinginn Graf von Zeppelin gerði tilraunir upp úr 1890 við smíðar á stýranlegum loftskipum í stífum ramma. Erfiðið bar ávöxt árið 1900 og þannig fékk Côté innblástur varðandi hugmyndir sínar um flug framtíðar. 

 

Hann sá fyrir sér að loftskip myndu ráða ríkjum í loftinu, bæði á friðartímum og í stríði en honum yfirsást grundvallar veikleiki í uppfinningu Þjóðverjans: Loftskip eru hægfara, risastór og auðvelt að skjóta þau niður. Brynvarnir auka einungis þennan innbyggða vanda. 

Hljóðbylgjur

Hugmyndin um að börn og unglingar myndu í framtíðinni tileinka sér þekkingu með hljóðbylgjum hefur reynst vera harla rétt.

Hljóðbylgjur yfirtaka kennslustofuna 

Á síðari árum hafa hljóðbylgjur slegið í gegn. Spurn eftir upplesinni kennslu og afþreyingu í formi hljóðbylgja og hlaðvarpa virðist einungis ætla að aukast enn frekar á komandi árum.

 

Côté sá fyrir sér viðlíka þróun og hann var mjög bjartsýnn í trú sinni á að hið ritaða orð myndi breytast í hljóð, meðal annars með hakkavél fyrir bækur.

Hvalastrætó

Þrátt fyrir að kafbátar hafi verið algengir allt frá upphafi 20. aldar hafa engir slíkir verið knúnir áfram af hvölum enn sem komið er.

Hversdagslegar neðansjávarferðir 

Þegar kom að neðansjávarbátum kaus Côté aðra tækni en kafbát Jules Vernes í sögunni „Sæfarinn: Ferðin í kring um hnöttinn neðansjávar“.

 

Kafbátur Vernes er öllu nær raunveruleikanum nú, heldur en þjálfaður skíðishvalur sem Côté ímyndaði sér að myndi knýja farartækið áfram. Yfirleitt eru ferðir neðansjávar yfirleitt aðeins á færi fárra vísindamanna, sjóliða og einstaka moldríkra ævintýramanna. 

Vélrænn klæðskeri

Maskína sem getur hratt og örugglega saumað föt eftir óskum kúnnans er ennþá fjarlægur draumur.

Klæðskerasaumuð föt á augabragði 

Iðnvæðingin hafði á tímum Côtés skapað heim, þar sem maskínur auðvelduðu fjöldaframleiðslu ýmissa hluta. Teiknarinn ímyndaði sér að í framtíðinni myndu maskínur einnig geta sinnt sérhæfðari verkefnum, eins og til dæmis að klæðskerasauma fatnað.

 

En í staðinn fyrir mekanískan klæðskera bauð framtíðin upp á staðlaðar fatastærðir. Ekki er þó mjög fjarstæðukennt að hægt verði að yfirfæra hugmynd teiknarans í þrívíddarprentara einhvern tímann.

Húsbílar

Þrátt fyrir að farartækið sé á stærð við hús hefur teiknarinn ekki fundið rými fyrir innbyggðan stjórnklefa handa ökumanninum.

Hjól sett undir heimilið 

Côté var nokkuð spámannlega vaxinn þegar hann fékk þá hugmynd að hægt væri að flytja heimili manna milli staða. Segja má að hann hafi eiginlega átt kollgátuna. Núna er algengt að fólk ferðist í húsbílum sem innihalda rúm, salerni eldhús og lítinn borðkrók.

 

En þessi skrautlega útfærsla Côté með gufuknúnu farartæki líkist frekar rúllandi gistihúsi en nothæfum húsbíl. Ferrðalög í þessum klunnalega húsbíl í umferð okkar tíma væru vafalítið martröð fyrir þrautreynda ökumenn. 

Efnafræðikokkar

Matgæðingar á mörgum fremstu veitingahúsum heims ganga vísindalega til verks þegar þeir skapa nýja rétti.

Efnafræðingar heilla í eldhúsinu 

Hugmyndin er nokkuð augljós: Eftir því sem vísindin afhjúpa samsetningu allra hluta verður hægt að elda matinn á rannsóknarstofum samkvæmt Côté.

 

Teiknarinn gat þó ekki ímyndað sér að hægt væri að búa til gervikjöt en forspá hans er samt sem áður nokkuð góð. 

Borgir framtíðar skulu bjarga loftslaginu

Úthverfin hverfa af landakortinu og mýrasvæði leggja undir sig göturnar. Borgir framtíðarinnar verða óþekkjanlegar. Hér færðu innsýn í það vistvæna borgarskipulag sem í nokkuð náinni framtíð á að verða heimkynni svo margra.

Matarboð

Teiknarinn sá fyrir sér að sjálfur maturinn myndi breytast en framreiðslan yrði hin sama og á dögum Viktoríu drottningar.

Veislugestum boðið upp á pillur 

Ein rökrétt afleiðing af hugmyndum Côtés um framtíðina með kemískt tilbúnum matvælum, var einfaldlega sú að maturinn myndi að sjálfsögðu koma í pilluformi. 

 

Pillan er jafngömul sjálfu Rómarveldi og sagnaritarinn Plíníus eldri lýsti þegar á fyrstu öldum eftir fæðingu Krists fyrirbærinu pilula. Pillu þessa mátti fylla af orku og hollustu. 

 

Í raunveruleikanum hafa pillur ekki komið í staðinn fyrir góðar máltíðir en þær eru teknar inn sem fæðubótarefni.

Sjálfvirk hljómsveit

Þrátt fyrir að tónlistin hafi verið vélvædd datt teiknaranum ekki í hug að láta maskínur koma í staðinn fyrir óperusöngvarana.

Rafknúin hljómsveit skemmtir fólkinu 

Listheimurinn myndi ekki heldur losna undan framförum tækninnar, að mati Côtés. Hann hafði sjálfur séð mekanískt píanó að verki sem og sjálfspilandi fígúrur, svo nú þurfti bara að láta hið sama gilda um sjálfa hljómsveitina.

 

En hér hafði hann rangt fyrir sér. Hljómsveitir samanstanda ennþá af lifandi tónlistarmönnum og forritaðir hljóðgervlar geta ekki komið í staðinn fyrir menn af holdi og blóði.

Myndband: Horfðu á módelfígúrur spila tónlist

Kjarnorka

Teikningin frá 1899 getur vel verið ein af þeim fyrstu sem sýnir friðsamlega nýtingu kjarnorkunnar.

Radín í staðinn fyrir eldivið í arni heimilanna 

Hjónakornin Pierre og Marie Curie uppgötvuðu frumefnið radín árið 1898 eða ári áður en Côté teiknaði mynd sína. Frakkinn var heillaður af þessu efni sem virtist alltaf gefa frá sér varma og mætti því nota í arininn í staðinn fyrir eldivið.

 

Nú er notkun kjarnorkunnar algeng en Côté gerði sér enga grein fyrir þeirri geislunarhættu sem gerir að verkum að lífshættulegt er að taka geislavirk efni með sér inn á heimilið. 

HÖFUNDUR: Andreas Abildgaard

© Stefano Bianchetti/Bridgeman Images. © Caters/Ritzau Scanpix. © Torsten Weber.

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Jörðin

Parísarsamkomulagið dautt: Það sýður upp úr hnettinum

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

5

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

6

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

6

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Þýsku kjarneðlisfræðingarnir voru hikandi: Bomba Hitlers

Læknisfræði

Uppréttur eða liggjandi? Hvernig á að fá sem mest út úr pillunum þínum

Náttúran

Hvað er glertæring?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Sérhæfð líkamsstarfsemi er í umsjá fjölmargra mismunandi líffæra. Hvert um sig sér aðeins um fáein afmörkuð verkefni. En oft mynda tvö eða fleiri líffæri samstarfskerfi til að annast mjög flókin verkefni.

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is