Árið 1916 setti Einstein fram kenningu um örsmáar gárur í rúmtímanum. Almenn afstæðiskenning hans sýndi að risavaxin fyrirbæri á borð við nifteindastjörnur eða svarthol geta sent frá sér orku í formi bylgna – svokallaðra þyngdarbylgna.
Þrátt fyrir það var ekki fyrr en árið 2015 sem LIGO-skynjararnir í Bandaríkjunum mældu bylgju frá tveimur svartholum sem rákust saman. Sú uppgötvun vakti gríðarlega athygli.
Síðan þá hafa stjörnustöðvar á borð við Virgo á Ítalíu og KAGRA í Japan unnið með LIGO að því að nema fleiri örsmáar sveiflur úr geimnum– og ein þeirra virðist hafa geymt mikilvægt leyndarmál.
Alþjóðlegur hópur vísindamanna undir stjórn MIT hefur greint þyngdarbylgjumerki frá árinu 2019, þekkt sem GW190728, sem gæti borið dauf merki um hið dularfulla hulduefni sem talið er mynda stærstan hluta massa alheimsins.
Þyngdarbylgjur virka nefnilega eins og sendiboðar úr geimnum. Til dæmis þegar tvö risasvarthol rekast saman senda þau gárur um rúmtímann sem bera með sér upplýsingar um sjálfan áreksturinn.
Venjulega segja slík merki vísindamönnum til um massa, snúning og fjarlægð fyrirbæranna, en nú veltu þeir því fyrir sér hvort bylgjurnar gætu einnig gefið vísbendingar um umhverfið sem áreksturinn varð í.
Ef tvö svarthol á braut um hvort annað eru umlukin þéttu skýi úr ofurléttum hulduefnisögnum ætti það ský að hafa áhrif á hreyfingar þeirra á leiðinni að árekstrinum.
Það myndi örlítið breyta lögun bylgjunnar – daufri breytingu sem aðeins háþróuð líkön geta greint.
Sjáðu hreyfimynd af tveimur svartholum á braut um hvort annað hér:
Ein stærsta ráðgáta alheimsins
Þegar vísindamennirnir báru nýja líkanið saman við 28 skráð merki frá LIGO, Virgo og KAGRA reyndust 27 þeirra passa fullkomlega við tómarúm – nema GW190728.
Það merki skar sig úr með mynstri sem gæti bent til samruna svarthola umlukin hulduefni.
Enn sem komið er byggist þetta aðeins á einni mælingu, en finnist fleiri slík merki gæti það opnað nýja leið til að rannsaka hulduefni.
Hulduefni er nefnilega enn ein stærsta ráðgáta alheimsins, því vísindamenn vita enn ekki nákvæmlega hvað það er.
Einstein trúði ekki á tilveru þeirra og Stephen Hawking eyddi drjúgum hluta af lífi sínu í rannsóknir á þeim. Í rétta öld hafa svarthol alheims sundrað og heillað stjarneðlisfræðinga með furðum sínum. Núna eru vísindamenn sammála um að þau er að finna alls staðar í alheiminum, en þau eru ennþá þrungin leyndarmálum:
Hulduefni gæti til dæmis verið úr ofurléttum sviðum, WIMP-ögnum (tegund frumagna), MACHO-hlutum (stórum og daufum fyrirbærum) eða jafnvel örsmáum svartholum.
Eða þá að hulduefni sé alls ekki til og að skilningur okkar á þyngdaraflinu þurfi að vera endurskoðaður.
Ef hægt er að nota þyngdarbylgjur sem eins konar skynjara fá vísindamenn nýtt tæki til að rannsaka þessa möguleika á sviðum sem hingað til hafa verið utan seilingar.
Niðurstöðurnar birtust í tímaritinu Physical Review Letters.
