Á síðustu áratugum hafa fjölmargar rannsóknir verið gerðar á því hvað gerist í heila kvenna þegar þær verða mæður.
Rannsóknir sýna að heili nýbakaðra mæðra tekur miklum breytingum. Svæði sem tengjast samkennd, athygli og umbun styrkjast, og kerfi sem hjálpa okkur að skilja aðra eru fínstillt.
Þær breytingar gera mæður næmari fyrir merkjum barna sinna og fljótari að bregðast við. Um leið verður heilinn viðkvæmari fyrir bæði róandi og streituvaldandi áreitum.
En hvað gerist í heila nýbakaðra feðra? Það hefur hópur vísindamanna nú rannsakað.
Niðurstöðurnar sýna að fyrstu vikurnar með nýfætt barn virðast einnig breyta heila feðra — og það gerist mun hraðar en rannsóknarteymið átti von á.
Þótt breytingarnar sem verða í heila mæðra hafi lengi verið vel þekktar hafa vísindamenn vitað mun minna um hvað gerist í heila feðra.
Fyrri rannsóknir hafa þó sýnt að þótt feður gangi ekki með barnið taka líkamar þeirra engu að síður breytingum. Magn testósteróns minnkar til dæmis á meðan hormón á borð við prólaktín og kortisól aukast, sem virðist styrkja tengslin við barnið.
Beinar sannanir fyrir raunverulegum breytingum á heilanum hafa þó verið takmarkaðar. Smærri rannsóknir hafa bent til þess að sum svæði djúpt í heilanum, til dæmis mandlan, stækki á meðan önnur svæði í heilaberkinum rýrna.
Í nýju rannsókninni voru heilar 25 nýbakaðra feðra skannaðir sex sinnum á fyrstu sex mánuðum barnsins.
Heilinn umbreytist
Niðurstöðurnar komu rannsakendum á óvart. Strax á fyrstu sex vikunum eftir fæðingu virtist magn gráa efnisins minnka víða í heilanum — allt frá hnakkablaði að dreka.
Vísindamenn sáu að feðurnir misstu eitthvað magn af gráa efni heilans á fyrstu 24 vikunum eftir fæðinguna. Það bendir til þess að heilinn sé að laga sig að nýju lífi með ungabarn á heimilinu.
Þetta kann að hljóma dramatískt en vísindamennirnir telja að hér sé um markvissa endurskipulagningu heilans að ræða — heilinn minnkar sum svæði til að styrkja önnur.
Um tólf vikum eftir fæðinguna snýst þróunin við og svæði í ennisblaði og litla heila fara aftur að stækka. Slíkt mynstur hafði áður aðeins sést hjá mæðrum.
Enn athyglisverðara er þó hvað gerist í taugakerfum heilans. Á fyrstu níu vikunum færist virkni í heila feðranna frá einfaldri skynúrvinnslu yfir í flóknari kerfi sem tengjast tilfinningum og ákvarðanatöku.
Vísindamennirnir komust einnig að því að heilar feðra breyta því hvernig mismunandi svæði heilans vinna saman í hvíld fyrstu vikurnar eftir fæðinguna.
Mandlan — tilfinningamiðstöð heilans — styrkti tengingar sínar við meðal annars dreka og trjónulægan gyrðilbörk, annað heilasvæði sem gegnir mikilvægu hlutverki í úrvinnslu tilfinninga.
Og eftir því sem þessar tengingar urðu sterkari tengdust feðurnir börnum sínum meira. Það bendir til þess að tengslamyndun sé ekki aðeins tilfinning heldur ferli sem bókstaflega mótast inn í heilann.
Nýlegar rannsóknir hafa leitt í ljós að foreldrar ættu að spara reiðilegu orðin. Ekki er aðeins hætt við að börnin eigi eftir að þjást af geðrænum kvillum fyrir vikið, heldur minnka heilar þeirra að sama skapi. Hér má lesa vísindalegar leiðbeiningar um vænlegasta uppeldið:
Rannsóknin er þó lítil og enginn samanburðarhópur var notaður. Því geta vísindamennirnir ekki fullyrt með vissu að breytingarnar séu bein afleiðing föðurhlutverksins.
Þrátt fyrir það veitir rannsóknin sjaldgæfa innsýn í hvernig líffræðilegar breytingar tengdar föðurhlutverkinu þróast á fyrstu mánuðunum eftir fæðingu barns.
Rannsóknin birtist í vísindatímaritinu Translational Psychiatry.
