Geispi er smitandi. Og það gerist ekki bara þegar við erum syfjuð eða reynum að halda okkur vakandi á leiðinlegum fundi.
Vísindamenn hafa lengi vitað að margar dýrategundir geispa líka. Hins vegar er enn óljóst af hverju geispi smitast svona auðveldlega og hvað gerist í líkamanum þegar það gerist.
Nú hefur ný rannsókn frá Parma háskóli varpað nýju ljósi á málið og niðurstöðurnar benda í fremur óvænta átt.
Margir líta á geispa sem félagslega hegðun. Þótt vitað sé að fóstur geispi voru vísindamenn ekki vissir um hvort þar væri um sjálfstætt viðbragð að ræða eða hvort fóstrin gætu á einhvern hátt numið merki frá mæðrum sínum.
Geispi smitast til fóstursins
Vísindamennirnir rannsökuðu því barnshafandi konur á síðasta þriðjungi meðgöngu á meðan þær horfðu bæði á myndskeið af geispandi fólki og hlutlaus myndskeið.
Á sama tíma var fylgst náið með bæði mæðrum og fóstrum til að greina smáar hreyfingar og merki um geispa. Og þar fór eitthvað mjög svo athyglisvert að koma í ljós.
Þegar konurnar horfðu á myndskeiðin með geispandi fólki virtist mun meira eiga sér stað í samspili móður og barns en vísindamennirnir höfðu búist við. Í nokkrum tilvikum virtust viðbrögð þeirra tengjast á hátt sem rannsakendur höfðu ekki séð áður.
Alls voru 38 barnshafandi konur rannsakaðar og greiningin sýndi mynstur þar sem geispi virtist stundum koma fram samtímis hjá móður og fóstri. Einnig kom í ljós skýr tengsl milli þess hversu mikið mæðurnar geispuðu og hversu oft fóstrin gerðu það.
Fóstrin geispuðu einfaldlega oftar þegar móðir þeirra geispaði líka og því telja vísindamennirnir að smitandi geispi geti hafist strax fyrir fæðingu.
Hvers vegna smitast geispi?
Við geispum ekki aðeins þegar heilinn þarf á örvun að halda. Geispi er ósjálfrátt viðbragð sem smitast vegna þess að við getum fundið til samkenndar með öðru fólki.
Önnur skýring á geispa er sú að geispi sé ævaforn venja.
Þú „smitast“ til dæmis ekki af þreytu samstarfsfélaga þíns heldur opnar munninn vegna þess að þú tekur ómeðvitað þátt í gömlu félagslegu atferli sem þróaðist meðal manna til að halda hópnum vakandi og á varðbergi gagnvart hættum.
Ítölsku vísindamennirnir leggja þó áherslu á að rannsóknin sé lítil og að enn sé mörgum spurningum ósvarað. Þeir vita til dæmis ekki nákvæmlega hvernig boð berast á milli móður og fósturs eða hvenær á meðgöngunni það myndi þá hefjast.
Rannsakendurnir segja því að stærri og fjölbreyttari rannsóknir þurfi til áður en hægt verði að draga öruggar ályktanir.
Ný rannsókn sýnir að heili nýbakaðra feðra breytist meira en áður var talið. Vísindamenn segja heilann endurskipuleggja sig með sérstakt markmið í huga:
En eitt telja vísindamennirnir þó liggja fyrir. Þessi smitandi ósjálfráðu viðbrögð sem við tengjum yfirleitt við þreytu eða leiða kunna að byggja á mun flóknari ferlum en fólk hefur hingað til gert sér grein fyrir.
Rannsóknin birtist í vísindatímaritinu Current Biology.
