Börn sem skora hátt á greindarprófum lifa oft lengur en önnur.
En hvers vegna eiginlega?
Þessari spurningu hafa sálfræðingar og heilafræðingar velt fyrir sér í mörg ár.
Og nú hafa vísindamenn frá Edinborgarháskóla stigið stórt skref í átt að svari.
Rannsóknarteymið, undir forystu sálfræðingsins Davids Hill, hefur leitað að skýringum í erfðaefni okkar.
Þeir rannsökuðu ítarlega erfðafræðileg gögn frá meira en 12.000 einstaklingum um greind þeirra í barnæsku ásamt upplýsingum frá tæplega 390.000 einstaklingum um lífaldur foreldra þeirra.
Að því loknu báru vísindamennirnir saman þessar mismunandi upplýsingar og nú er niðurstaðan ljós.
Vísindamennirnir geta sýnt fram á erfðafræðilegt samhengi milli greindar þinnar í barnæsku og lífaldurs þíns.
David Hill útskýrir þetta í svari við fyrirspurn Lifandi vísinda:
„Þau erfðafræðilegu afbrigði sem tengjast mikilli greind í barnæsku eru að miklu leyti sömu afbrigði og tengjast lengri ævi,“ skrifar hann.
Heilinn er byggður eins og tölva
Mismunandi svæði heilans sinna ólíkum verkefnum á svipaðan hátt og í tölvu. Þrír þættir skipta sérstaklega miklu máli fyrir greind.
Vinnsluminni: Heilasvæði gerir fjölverkavinnslu mögulega
Framarlega í heilanum er vinnsluminnið, sem geymir allar þær upplýsingar sem þarf til að leysa það verkefni sem unnið er að hverju sinni. Því öflugra sem vinnsluminnið er, þeim mun betur getur heilinn unnið með margar upplýsingar samtímis.
Tengingar: Hvíta efnið gerir heilann skilvirkari
Hvíta efnið samanstendur af taugatengingum milli taugafrumna og er lykillinn að samskiptum milli ólíkra svæða heilans. Því umfangsmeira sem net þessara tenginga er, þeim mun skilvirkari verður upplýsingavinnsla heilans.
Úrvinnsla: Þykkari heilabörkur hraðar upplýsingavinnslu
Ysta lag heilans, heilabörkurinn, samanstendur af frumubolum taugafrumnanna. Þar eru upplýsingar unnar og „útreikningar“ framkvæmdar. Því þykkari sem heilabörkurinn er, þeim mun hraðar getur heilinn leyst tiltekið verkefni.
En þetta hafa vísindamennirnir nú kortlagt – og í framtíðarrannsóknum munu þeir skoða nánar orsakirnar að baki samhenginu.
,,Enn sem komið er eru kenningar að vísu nokkuð mismunandi,” útskýrir David Hill.
„Ein skýringin er sú að betri vitsmunaleg færni í barnæsku leiðir til hærra menntunarstigs sem aftur veitir betri aðgang að umhverfi sem stuðlar að góðri heilsu,“ skrifar hann.
Önnur skýring gengur út á að þau gen sem gera börn gáfaðri stuðli einnig að því að líkami þeirra og heili verði sterkari og betur í stakk búnir til að standast sjúkdóma.
Michael Ungar er einn fremsti sérfræðingur heims í seiglu barna. Hann hefur eitt skýrt ráð um hvernig best sé að búa börn undir áskoranir lífsins. Hér er ráðið:
Á þessari stundu þekkja vísindamennirnir ekki orsökina að baki erfðafræðilegu samhengi milli greindar og lífaldurs.
Þeir hyggjast nú vinna að því að greina hvaða gen nákvæmlega er um að ræða. Framtíðarsýnin er sú að þá verði mögulega hægt að hjálpa fólki sem er í meiri erfðafræðilegri hættu á að deyja ungt.
Rannsóknin birtist í vísindatímaritinu Genomic Psychiatry.
