Tækni

Hafmyllugarðar verða paradís fyrir dýrin

Meðan hafmyllugarðar þarfnast gríðarlegs flatarmáls, þá skortir villt dýr jarðar meira athafnasvæði. Þess vegna smíða verkfræðingar nú vindmyllur sem eiga að fá lífið til að dafna í kringum þær.

BIRT: 12/01/2024

Andstæðingar hafmyllugarða hafa á réttu að standa hvað eitt varðar: Vindmyllurnar raska dýralífinu verulega.

 

Hávaðinn frá vindmyllum og risastórum spöðum þeirra veldur m.a. fuglum miklum vanda. Og eins getur uppsetning þeirra eyðilagt blómleg vistkerfi á hafsbotni.

 

Því hafa vindmylluframleiðendur og raforkufyrirtæki fengið vísindamenn í lið með sér. Saman hyggjast samtök þessi finna aðferðir sem geta umbreytt vindmyllum frá því að vera óvinir dýra yfir í nýja paradís fyrir dýrin með náttúruvænum myllum. 

 

Vindmyllur taka mikið rými 

Neikvæð áhrif grænnar tækni á dýralífið hafa verið gaumgæfilega kortlögð.

 

Rannsóknir hafa m.a. sýnt að litlir fjórfætlingar verða stressaðri vegna hávaðans sem berst frá vindmyllum og bregðast því hægar við ógn frá rándýrum.

 

Spaðarnir á vindmyllum geta einnig verið afar hættulegir fuglum. Indversk rannsókn sýndi þannig að fjöldi ránfugla féll um heil 71% nærri vindmyllum.

 

Og málið batnar ekki þegar vindmyllurnar eru úti á sjó. Við smíði þeirra er hafsbotninum rústað, þannig að líf sem dafnaði þar, þarf ýmist að flýja eða deyja ella og eftir stendur eyðimörk neðansjávar. 

 

Afleiðingin er eðlilega sú að það verður sífellt örðugra að fá leyfi til að reisa vindmyllugarða. Samkvæmt dönsku stofnuninni Rådet for Grøn Omstilling sem metur vænleg verkefni fyrir græn orkuskipti, tekur það nú fjögur til sex ár að fá leyfi fyrir varanlega uppsetningu vindmylla í ESB.

 

Þar með getur það tekið alveg jafn langan tíma að koma upp vindmyllugarði, eins og þarf til að smíða kjarnorkuver.

150 GW vindorkuafl verður sett upp fyrir árið 2050. En það þarf ekki að vera á kostnað dýranna 

Þessi langi tímarammi veldur ESB nokkrum áhyggjum, enda hafa menn þar á bæ valið græna orku til framtíðar – og sem haldbestu aðgerðina gegn loftslagsvánni. 

 

Svo seint sem árið 2022 tóku Danmörk, Þýskaland, Holland og Belgía saman höndum og hyggjast þau koma upp 65 GW vindmyllugörðum á Norðursjó fyrir árið 2030 og 150 GW fyrir árið 2050 – nóg til að anna rafmagnsþörf á um 230 milljón evrópskum heimilum. 

 

Þar sem vindmyllurnar mega ekki standa í skjóli hver við aðra – enda dregur það úr skilvirkni þeirra – er einungis hægt að setja upp um 2,7 MW af mylluorku fyrir hvern ferkílómetra.

 

Fyrir 150 GW af vindorku þarf m.ö.o. flatarmál sem nemur um 55.000 km2 en það svarar til um tíundar af flatarmáli Norðursjávar. 

Græn orka krefst meira rýmis 

Gott bil þarf að vera á milli vindmylla til að þær steli ekki vindafli hver frá annarri og sólarsellur þurfa einnig mikið flatarmál til að framleiða nægjanlega mikinn straum sem gæti t.d. komið í staðinn fyrir kolaver. Frá 2011 til 2021 hefur flatarmálið sem sólarsellur þurfa tífaldast á meðan vindorka tók næstum því fjórum sinnum meira pláss árið 2021 en 2011. 

Sem betur fela hafmyllurnar í Norðursjó ekki einungis í sér vanda fyrir vistkerfi. Hollensk rannsókn sýndi árið 2011 að fjöldi grindhvala hafði aukist eftir að vindmyllugarðurinn Egmond aan Zee var settur upp.

 

Vísindamenn telja að grindhvalir sæki garðinn heim vegna þess að þar sé að finna fleiri fiska, því bannað er að stunda fiskveiðar í garðinum og einnig er umferð skipa haldið í lágmarki. 

 

Slíkar rannsóknir hafa nú gert að verkum að vísindamenn kanna nú hvort ekki megi gera miklu betur. Því eru nú gerðar tilraunir með hvernig smíða megi vindmyllur þannig að þær gleðji ekki einungis litla hvali, heldur einnig fjöldann allan af öðrum dýrum. 

 

Tilbúin rif laða að sér dýr

Ein tilraunin felst í samstarfi milli hollenskra vísindamanna frá stofnuninni The Rich North Sea og sænska fyrirtækisins Vattenfall. Saman hafa þau þróað sökkul með holrýmum undir vindmyllurnar sem á að fá dýralífið þar til að blómstra. 

Á næstu áratugum munum við sjá gríðarlega uppbyggingu vindmyllugarða á hafi úti og rannsóknin munu kenna okkur hvernig þessi uppbygging getur aukið líffræðilegan fjölbreytileika við hvern vindmyllusökkul.
Frank Jakobs forsvarsmaður The Rich North Sea verkefnisins.

Undirstaðan er búin fjórum sporöskjulaga holrýmum sem eru um 32 x 96 cm – rétt undir yfirborði og tveimur metrum fyrir ofan hafsbotn. Holur þessar eru mjög heppilegar fyrir unga fiska sem geta synt inn og út úr sökklinum. Hins vegar komast stærri rándýr eins og grindhvalir ekki þar inn. 

 

„Ef við nýtum slíka náttúruvæna hönnun á öllum hafmyllugarðinum getur það mögulega aukið fjölbreytni lífs í hafi,“ segir forsvarsmaðurinn Frank Jakobs frá The Rich North Sea við Lifandi vísindi. 

 

„Enn eigum við þó margt ólært í þessum efnum og reynslan sem okkur hlotnast í þessu verkefni verður ómetanleg.“

 

Jafnvel fyrir utan holrýmin gagnast massívur grunnur undir hafmyllur líffræðilegri fjölbreytni. Sökklarnir virka nefnilega eins og tilbúin rif. 

 

Vindmyllurnar verða því skjótt kjörið athvarf fyrir ótal tegundir af dýrum og þangi sem festa sig á hart yfirborðið. Þannig myndast kjörlendi fyrir m.a. sæfífla og skeldýr. Á fimm til tíu árum myndast þannig nýtt vistkerfi með blómlegum fæðukeðjum.

Hafmyllugarðar iða af lífi 

Margar hafmyllur eru festar kyrfilega niður við sjávarbotninn til að tryggja að þessar mörg hundruð metra háu byggingar standi sem tryggilegast. Sem betur fer getur undirstaðan, turninn og flokkur vindmylla til samans myndað ný búsvæði fyrir dýr. 

1. Krabbadýr setjast á hart yfirborð 

Undirstaðan og stór björg umhverfis hana skapa manngert rif fyrir dýr eins og sæfífla, kræklinga og ásætur hvers konar. Rannsókn frá 2018 sýnir að ein vegleg vindmylla getur hýst allt að fjögur tonn af skeldýrum. 

2. Holur turn er vörn gegn rándýrum 

Stærstu sökklarnir eru næstum því tíu metra breiðir og holir að innan. Hægt er að búa til fjölmarga hella rétt undir yfirborðinu og hollenskir vísindamenn greina nú hvernig minni fiskar geta synt óhultir inn og út um holrýmin. Öll þessi „skjólshús“ mynda nýtt og blómlegt vistkerfi. 

3. Vindmyllugarður virkar eins og griðastaður. 

Fiskveiðar og óviðkomandi fley eru bönnuð innan um vindmyllurnar. Þar með verður til náttúrugarður af sjálfu sér, þar sem fiskaseiði og önnur minni dýr eru allt eins örugg og á vernduðu svæði. Stærri rándýr eins og t.d. grindhvalir byltast um í þessu nýja matarbúri. 

1. Krabbadýr setjast á hart yfirborð 

Undirstaðan og stór björg umhverfis hana skapa manngert rif fyrir dýr eins og sæfífla, kræklinga og ásætur hvers konar. Rannsókn frá 2018 sýnir að ein vegleg vindmylla getur hýst allt að fjögur tonn af skeldýrum. 

2. Holur turn er vörn gegn rándýrum 

Stærstu sökklarnir eru næstum því tíu metra breiðir og holir að innan. Hægt er að búa til fjölmarga hella rétt undir yfirborðinu og hollenskir vísindamenn greina nú hvernig minni fiskar geta synt óhultir inn og út um holrýmin. Öll þessi „skjólshús“ mynda nýtt og blómlegt vistkerfi. 

3. Vindmyllugarður virkar eins og griðastaður. 

Fiskveiðar og óviðkomandi fley eru bönnuð innan um vindmyllurnar. Þar með verður til náttúrugarður af sjálfu sér, þar sem fiskaseiði og önnur minni dýr eru allt eins örugg og á vernduðu svæði. Stærri rándýr eins og t.d. grindhvalir byltast um í þessu nýja matarbúri. 

 

Sænsk-dönsk rannsókn frá árinu 2020 undir forystu sjávarlíffræðingsins Mariu Glariou komst að þeirri niðurstöðu að bygging hafmyllugarða leiði oft til meiri fjölbreytileika lífvera. 

 

Rannsóknin sýnir einnig að styrkja má jákvæð áhrif myllugarðanna ef stórir steinar eru settir allt í kringum vindmyllurnar. Steinarnir mynda þannig skjólríkt svæði fyrir ennþá meira líf og verja jafnframt vindmyllurnar, þar sem sterkir hafstraumar ná síður að grafa í mjúkan hafsbotn í kringum sökkla vindmyllanna. 

 

Og það er ekki einungis undir yfirborði sjávar sem græn orka getur gagnast náttúrunni. 

 

Kostirnir meiri en ókostir

Á landi eru nú að spretta upp stórir sólarsellugarðar hvarvetna í Evrópu.

 

Danskar tilraunir sýna að mögulegt er að setja upp sólarsellur á ónýttu láglendi sem hefur orðið til þess að fyrirtækið Better Energy hefur nú komið upp 1.000 MW framleiðslu með sólarorku í Finnlandi.

 

Akurlendi er jafnan bætt með því að ræsa fram votlendi en eftir að sólarsellurnar eru komnar upp er hægt að endurheimta upprunalegt votlendi – eins og stendur alltaf til að gera hérlendis – en það gagnast bæði margvíslegum fuglategundum og froskdýrum. 

Framræstum og þrautpíndum landbúnaðarsvæðum má breyta í gróskumikil votlendi sem gagnast bæði dýrum og plöntum.

Þessu fylgir einnig ávinningur hvað loftslagið varðar því vatnið hægir á niðurbroti lífrænna efna í jarðveginum sem losar mikið af CO2. Eini ókosturinn er að sólarsellurnar verða dýrari í uppsetningu á votlendi þar sem þær þurfa öflugri undirstöður. 

 

Aukinn áhugi á náttúrunni felur í sér að neikvæð áhrif vindmylla og sólarsella á dýr og plöntur munu minnka í framtíðinni.

 

Stór orkufyrirtæki eins og hið sænska Vattenfall og danska fyrirtækið Ørsted hafa einsett sér að ný verkefni skuli á endanum fela í sér mikinn ávinning fyrir náttúruna. 

Hollenskir vísindamenn hafa ásamt orkufyrirtækinu Vattenfall búið til holan vindmylluturn með hellum þar sem fiskar og önnur sjávardýr geta falið sig í.

Helsta spurningin er hvort þessir fjölmörgu milljón ferkílómetrar sem koma til með að enda sem vindmyllu- og sólarsellugarðar muni nokkuð gagnast líffræðilegri fjölbreytni í sama mæli og raunveruleg villt náttúra. Þessu sjónarmiði hafna vísindamennirnir.

 

Án sjálfbærrar orku verða jarðarbúar nefnilega áfram að reiða sig á jarðefnaeldsneyti sem losar mikið magn af CO2. Gróðurhúsagas þetta hitar upp lofthjúpinn og loftslagsbreytingar og slæmar afleiðingar þeirra fela í sér langtum meiri ógn fyrir líffræðilegan fjölbreytileika, heldur en vindmyllur og sólarsellur geta nokkru sinni gert.

HÖFUNDUR: NIELS HALFDAN HANSEN

© Claus Lunau,© Shutterstock,© Better Energy

Náttúran

Snjöll skordýr hafa fundið upp bestu brellur náttúrunnar

Jörðin

Veðrið er hlaupið í baklás

Jörðin

Veðrið er hlaupið í baklás

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Lifandi Saga

Hin voldugu turnskip Kínverja þoldu hvorki öldugang né vind 

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Lifandi Saga

Hverjir stunduðu djöflasæringar?

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Lifandi Saga

Hverjir stunduðu djöflasæringar?

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Tungan kom lífinu upp á þurrlendið

Náttúran

Tungan kom lífinu upp á þurrlendið

Lifandi Saga

Persneskur kóngur stal borg óvina og endurreisti hana í eigin ríki 

Lifandi Saga

Persneskur kóngur stal borg óvina og endurreisti hana í eigin ríki 

Maðurinn

Viðamikil erfðafræðirannsókn breytir sögu mannsins: Ættartré okkar rifið upp með rótum

Lifandi Saga

Hversu lengi hafa Bandaríkin stutt Ísrael?

Lifandi Saga

Bók frá 1898 sagði fyrir um Titanic-slysið 

Heilsa

Sjö venjur geta dregið verulega úr hættu á þunglyndi

Vinsælast

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

4

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

5

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

6

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

4

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

5

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

6

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Hvenær byrjuðu indíánar að ríða hestum?

Tækni

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Lifandi Saga

10 slæmar hugmyndir: Enginn þorði að mæla gegn einræðisherrunum

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

Náttúran

Óvænt uppgötvun á 130 ára gömlum tasmaníuúlfi

Tækni

Ormar spinna þræði sex sinnum sterkari en skothelt kevlarefni

Lifandi Saga

Fimm heppnustu manneskjur sögunnar

Maðurinn

Hve mikið gagnamagn rúmast í heilanum?

Náttúran

Sníkill gæðir okkur fegurð

Læknisfræði

Ný tækni lokkar krabbafrumur úr felum

Jörðin

Hvenær var hnettinum skipt í tímabelti?

Lifandi Saga

Mömmustrákur tryggði bandarískum konum kosningaréttinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Þetta er góð og athyglisverð spurning sem tveir þýskir sálfræðingar virðast hafa fundið svarið við.

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is