Jörðin

Hvað er alengasta frumefni í jörðinni?

Mér skilst að vetni sé algengasta frumefnið í alheiminum. Gildir það líka hér á jörð?

BIRT: 28/09/2025

Ef við flokkuðum öll frumefni jarðar og vigtuðum þau yrði járnið þyngst eða heil 32% en súrefni fylgdi fast á eftir með rúm 30%.

Frumefnin hafa þó dreifst misjafnlega. Ástæðan er sú að efnið sem myndaði þennan hnött fyrir 4,6 milljörðum ára hitnaði svo við alla þessa árekstra að allt efni varð fljótandi. Þyngdaraflið dró þyngstu efnin inn að miðju hnattarins en þau léttari lentu ofar.

 

Í jarðskorpunni er það þess vegna súrefni sem samanlagt vegur þyngst eða 46% en í öðru sæti er kísill, 28%. Súrefni og kísill mynda þau sílíköt sem er meginefnið í klöpp. Og það er reyndar einmitt þessi hæfni súrefnis til að mynda efnasambönd sem skilar því efsta sæti í jarðskorpunni.

 

Jörðin er fátæk af vetni

Í sínu hreina formi er súrefnið loftkennt við hitastig hærra en 183 stiga frost. Hefði það ekki bundið sig við önnur efni, væri megnið af því löngu horfið vegna hita sólarinnar. Það var einmitt við slíka uppgufun sem jörðin glataði miklu af öðrum rokgjörnum efnum á borð við vetni og helíum.

 

Þótt vetni sé um 75% af öllum massa alheimsins er það einungis 0,14% jarðskorpunnar. En það vill okkur til happs að fjarlægð jarðar frá sólinni hentar vel til þess að vetni haldist kyrrt hér bundið í efnasambandi við súrefni – sem sé í vatni.

Þyngdaraflið dreifði frumefnunum

Við myndun hnattarins var allt efni fljótandi og það dreifðist í hlutfalli við þyngd. Þyngstu efnin leituðu inn að miðju en þau léttari enduðu utar.

 

Topp 5 í hnettinum:
  • Járn: 32,1

 

  • Súrefni: 30,1%

 

  • Kísill: 15,1%

 

  • Magnesíum: 13,9%

 

  • Brennisteinn: 1,9%

 

Topp 5 í jarðskorpunni
  • Súrefni: 46%

 

  • Kísill: 28%

 

  • Ál: 8,3%

 

  • Járn: 5,6%

 

  • Kalsíum: 4,2%

HÖFUNDUR: Jens E. Matthiesen

© Shutterstock & Lotte Fredslund. © Diego Barucco/Shutterstock

Nýskráning

Skráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með rúmlega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.790 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.